Kościół Świętej Paraskevy, Oleksandrivka

Kościół Świętej Paraskevy jest prawdziwą ozdobą wsi Oleksandrivka (dawniej znana jako Shandrovo), położonej w rejonie Chust w regionie Transkarpacji, pomnikiem architektury o znaczeniu narodowym (nr 220). Budowla kultowa wieńczy szeroką powierzchnię wzgórza i wyróżnia się wyraźnym sylwetką na tle niskich gór.

W wyglądzie kościół przypomina kościoły w stylu gotyckim maramureśskim z Sokyrnicy, Krajnikowa i Danilowa, ale ma swoje charakterystyczne cechy. Tutaj wertykalność nie jest tak wyraźna, a równowaga została znaleziona między pionową linią wieży z iglicą a poziomymi liniami nawy i ołtarza.

Według lokalnej legendy, pierwszy kościół stał w rejonie Potik, a obecny jest drugim. Wiadomo również, że kościół był przenoszony w obrębie wsi. Według lwowskiego badacza Andrija Kutnego, dolne belki kościoła pochodzą z XV wieku, a główną budowlę ukończono w kwietniu 1753 roku, zgodnie z napisem na południowej fasadzie nad okapem. W 1751 roku, dwa lata przed odnowieniem, a być może przeniesieniem, kościół opisano jako: "drewniany, z wieżą w bardzo złym stanie, wkrótce się rozpadnie... Poświęcony św. Paraskevie."

Ogólna kompozycja form kościoła w Oleksandrivce jest podobna do tych w Danilowie, Krajnikowie i Sokyrnicy, ale jednocześnie ma swoje unikalne cechy. Tutaj wertykalność nie jest tak wyraźna, a równowaga została znaleziona między pionową linią wieży z iglicą a poziomymi liniami nawy i ołtarza. Budowla mądrze wieńczy szeroką powierzchnię wzgórza i wyróżnia się wyraźnym sylwetką na tle niskich gór. Wiejskie domy są prawie niewidoczne, a nowe budynki nie zakłócają patriarchalnego obrazu, niezmiennego od kilku wieków. Kościół jest dwu-logowy, trzyczęściowy, z widocznym nachyleniem ścian ku środkowi. Dębowe belki osadzone są na potężnych fundamentach o długości 9,2 m i przekroju 34–65 cm. Okap obejmuje wszystkie belki. Na głównej fasadzie znajduje się otwarty ganek (w przeciwieństwie do gotyckich kościołów w sąsiednich wsiach). Powyżej wznosi się wieża konstrukcji ramowej z czterema wieżyczkami u podstawy iglicy. Przed główną fasadą kościoła stoi ramowa, dwupiętrowa dzwonnica o wykwintnych proporcjach, pokryta dachem namiotowym.

Kościół jest dwu-logowy, trzyczęściowy, z widocznym nachyleniem ścian ku środkowi. Wieża z czterema fialami u podstawy iglicy wznosi się nad zachodnim logiem. Na głównej fasadzie znajduje się otwarty ganek z arkadową galerią. W kościele w Oleksandrivce można zobaczyć bogate, najbardziej kompletne i najlepiej zachowane malowidła ścienne, wykonane w 1779 roku przez mistrza Stepana Terebelytsky'ego oraz malowanie ludowych mistrzów. O tym informuje napis na zachodniej ścianie nawy. Kiedyś babiniec z płaskim stropem oddzielał nawę z wysokim sklepieniem łukowym od logu ścianą z otwartym portalem. W połowie XIX wieku przejście zostało powiększone. Log ołtarza oddzielony jest czterorzędnym ikonostasem z XVIII wieku.

Być może najstarszym z nich jest kościół św. Paraskevy w wsi Oleksandrivka, który nosi wyraźne cechy stylu budowniczych XV-XVI wieku, chociaż po raz pierwszy wspomniano o nim w notatce biskupa mukaczewskiego Olshanskiego z 1751 roku.

W 2002 roku częściową restauracją kościoła zajmował się Lwowski Instytut Archeologii, ale z powodu braku finansowania projekt został wstrzymany.

Wieś Oleksandrivka (rus. Aleksandrovka, węg. Ósándorfalva, słow. Šandrova) znajduje się w rejonie Chust w regionie Transkarpacji na Ukrainie. Jej stara nazwa to Shandrova. Położona jest 22 km od centrum rejonu - Chustu i 15 km od stacji kolejowej Sokyrnica na linii Korolewo - Velykyi Bychkiv.

Pierwsze wzmianki o Oleksandrivce w dokumentach historycznych pochodzą z 1390 roku. Od dawna słynęła w całej Transkarpacji z źródeł solankowych, które były używane zamiast soli spożywczej. W XV-XIX wieku na terenie wsi ręcznie wydobywano sól kamienną. Do naszych czasów zachowały się drewniane szyby kopalniane.

Oleksandrivka to jedna z czterech blisko położonych wsi regionu Chust - Sokyrnica, Krajnikowo, Danilowo, Oleksandrivka, w których zachowały się unikalne gotyckie drewniane kościoły.