Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, Dolina

Najstarszy kościół w Dolinie, zabytek regionu - kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny przy ulicy Antonowicza. Po założeniu parafii rzymskokatolickiej w 1426 roku, miejscowi mieszkańcy zbudowali drewniany kościół na przedmieściu, jednak współcześni historycy nie wiedzą, w którym dokładnie miejscu. Przyjmuje się, że dziś znajduje się tam szkoła nr 1. Piękne widoki rozciągają się z wzgórza, na którym znajduje się budowla.

Kościół istniał od 1426 roku, ale przeszedł wiele restauracji i odbudów, więc dzisiaj wygląda zupełnie inaczej. Drewniany kościół spłonął w 1594 roku w wyniku podpalenia przez Tatarów. W tym samym miejscu w 1674 roku odbudowano nową świątynię.

Kościół doliński, według dokumentów, był w bardzo złym stanie, a do 1825 roku nikt nie zajmował się jego odbudową, dlatego podjęto decyzję o odbudowie budynku od podstaw, ale wybrano miejsce w innej części miasta. Budowa murowanego kościoła pod nazwą „Narodzenie Najświętszej Maryi Panny”, którym można się cieszyć i dziś, przypada na 1835 rok. Budowę poświęcił ksiądz Tomasz Lewandowski.

Kościół jest jednonawową budowlą, zbudowaną w stylu gotyckim, o całkowitej długości 34 m i szerokości 14 m. Wnętrze kończy się apsydą, w której znajduje się ołtarz. Grubość ścian wynosi 0,95 m. Do apsydy przylegają dwa prostokątne pomieszczenia dla służby kościelnej, zbudowane w 1883 roku. Wewnętrzne ściany dzielą pilastry o przekroju 1,0 x 1,0 m. Wysokość głównej sali wynosi 8,0 m.

Wejście do kościoła akcentuje wieża, która opiera się na dwóch masywnych, prostokątnych pomieszczeniach. W jednym znajdują się schody na przestronny balkon, gdzie znajdował się organ, w drugim znajduje się kotłownia i magazyny. Schody prowadzą do wnętrza wieży. Służyły do obsługi zegara i dzwonów. Zewnętrzne ściany są podzielone półkolumnami o kwadratowym przekroju, o wymiarach 0,5 x 1,0 m w planie. Na wysokości 4,0 m zwężają się i kończą trójkątnym dachem, który przylega do głównego dachu. Wysokość budynku do kalenicy dachu wynosi 14 m. Wysokość wieży wynosi 28 m.

Kto opracował projekt kościoła, kto był mistrzem jego budowy, nie wiadomo, ale fakt, że projekt był nieudany, szczególnie konstrukcja fundamentów, pokazały następne wydarzenia. W księdze inwentarzowej kościoła opisano początek budowy zapisany z relacji świadków.

Fundament budowli był kładziony z kamieni rzecznych, głównie okrągłych, które układano w wykopanych rowach bez żadnych materiałów wiążących. Ściany kościoła i sklepienia były murowane z cegły. Między ścianami a fundamentem nie ma izolacji przeciwwodnej. Budowę zakończono dość szybko, jak na tak dużą budowlę, w ciągu trzech lat. Ołtarz w kościele był duży, podobnie jak organ, który przeniesiono ze starego kościoła. Organ wykonano w 1808 roku, a w 1838 roku naprawił go mieszkaniec wsi Obolonia, Matwiej Sawycki. Niestety, organ zaginął. Kościół poświęcił ksiądz Franciszek de Paul Pisztek, arcybiskup, metropolita lwowski.

Słaby fundament przypomniał o sobie już w trzecim roku. Zawaliło się murowane sklepienie i trzeba było przystąpić do remontu nowej budowli. Aby wzmocnić ściany wewnątrz budynku, wymurowano potężne pilastry, na których opiera się nowe drewniane strop, wzmocnione metalowymi kotwami. Ale na tym kłopoty się nie skończyły. W 1886 roku zdjęto dzwony z wieży kościelnej i zainstalowano je w osobnej dzwonnicy, ponieważ w murach wieży pojawiły się duże pęknięcia. Opracowano projekt wzmocnienia wieży. Już w 1889 roku wykonano prace wzmacniające, wzmocniono i rozbudowano główną wieżę, powiększono okna kościoła i zainstalowano zegar.

W związku z dobudową dwóch bocznych pomieszczeń, konieczne było częściowe przerobienie ołtarza. Kościół szczęśliwie przetrwał tragiczne wydarzenia I wojny światowej. Po zajęciu Doliny przez Polaków w 1920 roku i stabilizacji życia publicznego, Polacy przystąpili do poprawy wyglądu kościoła.

W 1934 roku przywrócono malowidła ścienne, a także z inicjatywy księdza Wojnarowicza, proboszcza dolińskiego, zbudowano przy pomocy legata księdza Zaremby murowaną dzwonnicę w miejscu drewnianej. Stała ona przy ulicy Antonowicza, po prawej stronie od wejścia. Jej ściany były z ciosanego szarego piaskowca. Długość dzwonnicy wynosiła 5 m, szerokość – 1,5 m i miała 4 dzwony. Rozebrano ją w 1965 roku. Gdzie podziały się dzwony, nie wiadomo, być może jeszcze w czasie wojny zabrali je Niemcy.

W 1944 roku Polaków przesiedlono do Polski, a kościół zamknięto. Początkowo był wykorzystywany jako magazyn zboża przez ludność lokalną (kontyngent), a następnie od 1948 roku przekazano go szkole na salę sportową.

Po rozpadzie ZSRR i demokratyzacji społeczeństwa Polacy, którzy pozostali w Dolinie, złożyli petycję o zwrot ich świątyni, co miało miejsce w 1990 roku. Oddano im ruinę. Ale upór i pracowitość zmieniały wygląd budynku na lepsze z dnia na dzień. Rozpoczęto odbudowę wnętrza. W 1991 roku przywieziono stary ołtarz z Iwano-Frankiwska. Podarował go dziekan Kazimierz Halimurko. Kościół poświęcono 27 grudnia 1991 roku, a tego samego dnia odbyła się tutaj msza.

W 1992 roku przystąpiono do remontu dachu. Stara blacha została zdjęta. Rozebrano małą, już prawie zrujnowaną wieżę. Dach pokryto nową ocynkowaną blachą. Zainstalowano nowe rynny. W budynku z powodu przecieków dachu i braku drenażu pojawiły się „grzyby”, które zniszczyły podłogę i zaczęły niszczyć ściany. Aby poprawić sytuację, postanowiono zbudować drenaż wokół budynku. Drenaż zbudowano w latach 1993-1994. Wykopano rowy do głębokości podłoża fundamentu, ułożono rury azbestowo-cementowe i ceramiczne oraz zasypano żwirem. Wodę z systemu drenażowego odprowadzono na ulicę Zieloną.

Taka praca była bardzo ryzykowna. Nieumocniony fundament, odsłonięty z jednej strony na pełną wysokość, mógł dać nowe pęknięcia. Ale wszystko się udało. Odkrycie fundamentu potwierdziło zapisy w księdze inwentarzowej kościoła, czyli to, że fundament złożony jest z kamieni rzecznych z zasypką gliną i jest niewiarygodny dla tak dużej budowli. W 1994 roku wykonano nową tynk z terazzo na zewnętrznych ścianach. Tynkowali mistrzowie z Zakarpacia. W latach 1995-1996 pomalowano blachę na głównej wieży na brązowy kolor. Przeprowadzono restaurację malowideł wewnątrz kościoła. Opracowano i zainstalowano nowy ołtarz. Opracował go pan M. Dekalski z Lwowa, pracownik warsztatów restauracyjnych. Razem z pracownikami tego przedsiębiorstwa ołtarz zainstalowano w kościele. Główny obraz ołtarza „Obraz Narodzenia Najświętszej Maryi Panny” wykonała mieszkanka Kalusza, pani Maria Andriishyn. Dzwon dla kościoła przywieziono z Polski z miasta Tacișeva. Tam znajduje się warsztat Filchynskich, którzy pochodzą z Kalusza i mają duże doświadczenie w odlewaniu głośnych i dzwoniących dzwonów.

Luty 1998 roku był bardzo ciepły i Polacy postanowili uporządkować ogrodzenie terenu. Ogrodzenie zostało zniszczone przez korzenie drzew i minionych właścicieli. Lipy były już stare, dziurawe, niejednokrotnie barbarzyńsko przycinane przez elektryków podczas oczyszczania linii energetycznych. Zostały ścięte, a pniaki wykopane i wywiezione. Stare ogrodzenie rozebrano i zainstalowano nowe, metalowe na murowanych słupach. Podłogę wyłożono białym i czarnym marmurem. Wieżę wewnątrz wciąż trzeba naprawić, a jeśli to możliwe, zrestaurować i zainstalować na swoim miejscu zegar.

W kościele znów brzmi pieśń chwały z podziękowaniem Bogu. Wszedł w nowe tysiąclecie odnowiony, w całej swojej urodzie.

Koniecznie odwiedź muzeum-bunkier zwycięstwa powstańców oraz Doliński Muzeum Regionalne Tetiany i Omelyana Antonowiczów „Bojkowszczyzna” - jedno z najmłodszych muzeów w regionie Karpat - założone w 1998 roku. Doświadczeni przewodnicy muzealni pomogą Ci zorganizować wycieczki po Dolinach, jeśli chcesz zobaczyć bunkier, w którym ukrywali się ukraińscy nacjonaliści, Karpacki tramwaj w Wygodzie, Skalne Dovbusha w Bubnyshche czy Monaster Hoshivski, Muzeum Iwana Franka w wsi Lolyn.