Kisuca (rzeka)

Kisuca (Kysuca) to prawy dopływ Wagu w północno-zachodniej Słowacji i główna rzeka regionu Kysuce, który od niej wziął nazwę. Ma 66,6 km długości (według źródeł polskich 66,3 km), a jej zlewnia zajmuje około 1050 km². Większa część zlewni leży na Słowacji, niewielkie fragmenty w Czechach i w Polsce: polskie dopływy Czadeczka i Krężelka zbierają wodę koło Koniakowa i Istebnej. Kisuca płynie wielkim łukiem wokół pasma Jaworników i pod Żyliną uchodzi do Wagu na wysokości około 330 m.

Bieg rzeki: od źródeł do ujścia

Kisuca wypływa na wysokości około 940 m na północnych stokach Hričovca w Jawornikach, blisko granicy słowacko-czeskiej, na terenie wsi Makov. Przez pierwszą połowę biegu płynie na północny wschód, przez Wysoką nad Kisucą, Turzówkę, Podvysoką, Staškov i Rakovą, a w Czadcy skręca na południe. Wewnątrz tego łuku leżą Jaworniki, na zewnątrz Wyżyna Turzowska, Beskid Morawsko-Śląski i Kisucki oraz Pogórze Kisuckie. Dalej rzeka płynie przez Krásno nad Kysucou, gdzie przyjmuje największy dopływ — Bystricę — oraz przez Dunajov, Ochodnicę, Kysucký Lieskovec i Kysucké Nové Mesto do Żyliny. W sumie Kisuca zbiera 13 większych dopływów, m.in. Čierňankę, Czadeczkę, Oščadnicę i Neslušankę. Koryto jest żwirowe, miejscami z głazami, poza miastami nieuregulowane, z licznymi bystrzami i łachami; dolina jest dość szeroka i malownicza.

Po stronie czeskiej granica zlewni biegnie grzbietami Beskidu Morawsko-Śląskiego i Bramy Jabłonkowskiej — od Wielkiego Połomu (1067 m) po Girową (840 m) i granicę czesko-polską; wypływają tam lewe dopływy Milošovskiego potoku. W Polsce dział wodny biegnie od granicy na południe od Istebnej do Koniakowa i na szczyt Kikuli (845 m) na granicy ze Słowacją. Gęstość sieci rzecznej wynosi 1,2–1,7 km na km², spadek koryta pod Czadcą 2,3‰, a z każdego kilometra kwadratowego zlewni odpływa średnio 17,2 litra wody na sekundę.

Co zobaczyć nad rzeką

• Zamek Budatín — Muzeum Poważskie i ekspozycja druciarstwa — w Żylinie, przy ujściu Kisucy do Wagu.
• Muzeum Wsi Kysuckiej i kolej leśna w Vychylovce — w dolinie dopływu Bystrica nad Krásnem.
• Czadca — miasto na wielkim zakręcie rzeki, dawny ośrodek spławu drewna.

Rzeka i ludzie

Dawniej Kisucą spławiano drewno: tradycyjnym miejscem zbijania pni w tratwy i rozpoczynania flisu była Czadca, a spław prowadzono wiosną i latem, przy odpowiednio wysokim stanie wody. Dziś doliną rzeki biegną linie kolejowe Czadca – Makov i Żylina – Mosty u Jablunkova, drogi II/487 i I/11, a w budowie jest autostrada D3. Na odcinku od 30,8 do 65,6 km Kisuca jest ciekiem wodociągowym.

Średni przepływ rośnie od 8,34 m³/s w Czadcy do 16 m³/s w Kysuckim Nowym Mieście i około 17,5 m³/s przy ujściu; najmniejszy zanotowany wynosi 0,9 m³/s, największy 880 m³/s.

Przyroda i bezpieczeństwo

Kisuca ma reżim deszczowo-śnieżny i bardzo zmienne stany i przepływy: po ulewach i odwilżach wylewa, a latem potrafi mocno opaść. Woda jest stosunkowo czysta, zwłaszcza w górnym biegu; średnia roczna temperatura wody wynosi 8,5 °C. W czasie wezbrania nie wchodź do koryta i nie podchodź do podmytych brzegów. Numery alarmowe: 112, w górach HZS 18 300.

W pobliżu: szczyty, szlaki, schroniska

Nad doliną Oščadnicy, lewego dopływu Kisucy, wznosi się Hala szczytowa Wielkiej Raczy – najwyższej góry Beskidu Kisuckiego. Z Czadcy wzdłuż rzeki ku górnemu biegowi prowadzi szlak Czadca, stacja – Makov, schronisko, z Turzovki Turzovka – Osada Hlinené, a dolinę przecina Kysucká magistrála.

Zdjęcia: I would appreciate being notified if you use my work outside Wikimedia. More..., CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Vegetator, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Taz666, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.