Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Mukaczewo

Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to funkcjonujący greckokatolicki kościół w Mukaczewie, soborowa katedra greckokatolickiej diecezji Mukaczewo. Mukaczewo było centrum diecezji greckokatolickiej do 1780 r., kiedy to biskup Andrii Bachynskyi przeniósł swoją rezydencję do Użhorodu.

Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Mukaczewie jest symbolem niezłomnej wiary greckokatolickiej. Była budowana przez społeczność przez ponad 50 lat i została ukończona dzięki wybitnemu zakarpackiemu pedagogowi W. Dowhowiczowi.

Kiedy w połowie XVIII wieku pojawiła się kwestia odbudowy klasztoru w Mukaczewie, 13 września 1752 r. węgierska kancelaria dworska w imieniu cesarzowej Marii Teresy przyznała biskupowi Manuelowi z Olszawy dwa tysiące sztuk złota, do których później dodała kolejne 1500 guldenów, na budowę nowej rezydencji biskupiej na działce podarowanej przez hrabiego Schönborna. Kamień węgielny położono w 1753 roku, ale biskup zaplanował zbyt duży budynek, który nie został ukończony aż do jego śmierci w 1767 roku. W tym samym roku biskup Iwan Bradacz, następca Olszawy, pośpiesznie ukończył cztery pokoje w niedokończonym budynku.

W 1800 r., za biskupstwa Andrija Baczyńskiego, powstał pomysł przebudowy niedokończonego domu biskupiego na kościół. 22 lutego 1804 r. biskup Baczyński podpisał dokumenty przekazania budynku gminie. Robotnicy rozebrali ściany wewnętrzne, ale prace zostały przerwane z powodu braku funduszy. Wspólnota kilkakrotnie bezskutecznie apelowała do władz miasta, a w 1830 r. złożyła skargę do administracji komitetu, że większość ludności w Mukaczewie to grekokatolicy, ale władze miasta należą do innego wyznania i nie chcą nawet zapewnić drewna na dach kościoła. Budowa rozpoczęła się dzięki staraniom gorliwego księdza, uczonego i budowniczego Wasyla Dowhowicza, który zapewnił dotację i zrealizował plan odbudowy. 8 września 1829 r. położono fundamenty świątyni po południowej stronie budynku i fundamenty wieży po stronie północnej.

W 1834 r. kościół został pokryty dachem. Biskup Oleksii Povchii również pomógł finansowo i materiałowo. W 1837 r. kustosz Wasyl Balla zwrócił się do władz lokalnych o pomoc finansową i materiałową w celu podwyższenia wieży, która nie była jeszcze gotowa. Postanowiono, że wieża będzie również służyć jako remiza strażacka do obserwacji, za co dzwonnik otrzyma osobne wynagrodzenie. Wieża miała mieć 21 sążni wysokości i wymagała 35 centnarów żelaza. Kapłanem w tym czasie był Ieronymii Haidu. Później prace zostały wstrzymane, a podczas rewolucji węgierskiej w 1848 r. kościół był wykorzystywany jako magazyn. Budowę dokończył ksiądz Ioan Deshko.

W latach pięćdziesiątych XIX wieku cesarz Franciszek Józef przeznaczył 6300 forintów z funduszu religijnego na dokończenie budowy kościoła. 27 sierpnia 1859 r. biskup Wasyl Popowycz poświęcił kościół, który mógł pomieścić 2000 wiernych. Kryte blachą prezbiterium zostało wyposażone w galerię obserwacyjną. Ludzkich rozmiarów wizerunki prefiguratywne na białym i złoconym ikonostasie zostały namalowane przez słynnego użhorodzkiego artystę F. Vydrę. W latach 1863-1867 na miejscu rozebranej starej kamiennej cerkwi zbudowano świetlik.

Po zakończeniu budowy rozpoczął się drugi etap: zbieranie funduszy na wystrój wnętrza i zakup niezbędnych przedmiotów. Fundusze pochodziły od cesarza (1300 forintów), z funduszu biskupiego, od proboszcza parafii w Bobowiczach Mychajły Łyczwarczyka (100 forintów), od hrabiego Schönborna (200 forintów i materiały o wartości 500 forintów) oraz 100 forintów od miasta. Swój wkład wnieśli również biskup Wasyl Popowycz i właściciel ziemski Petro Czerski, którzy dostarczyli ołtarze i dzwony odlane w Przyszewie, żyrandole i inne przedmioty.

Zegar na wieżę został wykonany w Monachium. Obraz ołtarzowy i ikony do ikonostasu, które kosztowały 5000 forintów, namalował artysta Miklovshi (Mykhailo Zmiy-Mykloshyk), a ściany zostały pomalowane scenami biblijnymi przez malarza diecezjalnego Juliusa Kornylo-Fentsyka i malarza Andrija Miklovdy w latach 1892-1893.

W tej pracy księdza wspierali Iwan Łukacz, Ilja Moryniec, Mychajło Hrabar, Josyp Pastelii, główny kustosz Augustyn Popowycz i ksiądz pomocniczy Bertolon Hałaktowycz. Malowany kościół został konsekrowany przez biskupa Juliusza Firtsaka 3 października 1894 roku.

Po nadejściu władzy radzieckiej, w 1947 r., kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny został podporządkowany Moskiewskiemu Patriarchatowi Prawosławnemu. W Mukaczewie represjonowano księży Jewhenija Duliszkowicza, Mychajło Mykułę, Ołeksandra Ilnyckiego i Stepana Tywodara. Dwaj ostatni zginęli w obozach koncentracyjnych.

W 1992 r. kościół został zwrócony grekokatolikom. Prawosławni przenieśli wszystkie dekoracje do nowej cerkwi. Po przeniesieniu kościoła jesienią 1993 r. katedra była całkowicie pusta, nawet bez grzejników, i zdewastowana - w środku podpalono opony samochodowe. Jedyną rzeczą, która przetrwała, był centralny odlewany żyrandol z 1905 roku, który był czarny od sadzy i wydawał się nie mieć żadnej wartości.

Kościół został odrestaurowany w latach 90-tych. W 1996 roku jego mury zostały wzmocnione.

Ojciec Józef Lovska jest rektorem od końca lutego 2001 roku. Od 2002 roku jest proboszczem parafii.

W 2002 r., kiedy podczas nabożeństwa w pobliżu parafian z sufitu kościoła spadł duży kawałek tynku, rozpoczął gruntowny remont. Według niego w latach 50. prawosławni właściciele dokonali remontu, podczas którego tynk został pokryty farbami olejnymi, co spowodowało jego "pocenie się" i stopniowe odpadanie.

Podczas renowacji wnętrze zostało ponownie okablowane, otynkowane, ikonostas pomalowany, a podłoga została ponownie ułożona; dach i fasada zostały odnowione. Renowacja trwała do 2009 roku. W 2010 roku ikonostas został poświęcony. Malowidła w kościele, projekt ikonostasu i ikony zostały stworzone przez artystów Stowarzyszenia Sztuki Sakralnej we Lwowie pod kierunkiem mistrza ikonografii Światosława Vlacha w stylu neobizantyjskim.

Dziś jest to funkcjonująca cerkiew greckokatolicka. W odnowionym budynku znajduje się kopia Całunu Turyńskiego, część Krzyża Pańskiego z Rzymu oraz kopia ikony Matki Boskiej z Mukaczewa.

Katedra Wniebowzięcia znajduje się na rogu ulic Puszkina i I. Fiodorowa, w pobliżu centralnego placu Mukaczewa. Do miasta regularnie kursują pociągi ze Lwowa i Kijowa. Ponadto można się tam dostać autobusami wahadłowymi ze stolicy, które przejeżdżają przez Lwów.