Czantoria Wielka

Czantoria Wielka (Wielka Czantoria, cz. Velká Čantoryje) to szczyt o wysokości 995 m w Beskidzie Śląskim, na granicy Polski i Czech. Jest najwyższym wzniesieniem Pasma Stożka i Czantorii, a zarazem najwyższym szczytem czeskiej części Beskidu Śląskiego. Wierzchołek leży na styku gruntów Ustronia i Wisły oraz czeskiego Nydka, na historycznym Śląsku Cieszyńskim. Grzbietem biegnie główny wododział Polski między zlewiskami Wisły i Odry. Dzięki kolei krzesełkowej z Ustronia to jeden z najliczniej odwiedzanych szczytów polskich Beskidów.

Góra ma strome zbocza od wschodu i zachodu: różnica wysokości między leżącym u jej stóp Ustroniem a szczytem wynosi ok. 630 m. Sam wierzchołek jest płaski i rozległy, a na północ od niego wznosi się niższa Czantoria Mała (866 m).

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwony Główny Szlak Beskidzki im. Kazimierza Sosnowskiego – z Ustronia przez Czantorię Małą i dalej na południe, na przełęcz Beskidek, Soszów i Stożek. Według polskiej Wikipedii orientacyjne czasy podejścia są następujące:

• z Ustronia Polany – ok. 1 h 45 min (w dół 1 h 15 min);
• z Ustronia Centrum – ok. 2 h 30 min, a przez Czantorię Małą – ok. 3 h;
• szlakiem zielonym z Goleszowa przez Tuł i Czantorię Małą – ok. 3 h 45 min;
• ze Stożka lub z Wisły Centrum przez Soszów Wielki i przełęcz Beskidek – 3 h 30 min – 3 h 45 min.

Najłatwiej wjechać koleją krzesełkową „Czantoria” z Ustronia Polany na polanę Stokłosica pod szczytem (zbudowana w 1967 r., zmodernizowana w 2007 r.); od górnej stacji na wierzchołek jest krótki spacer. Niebieski szlak im. Jana Galicza zaczyna się przy stacji kolejowej Ustroń Zdrój. Po czeskiej stronie punktem wyjścia jest Nydek: szlak na szczyt ma ok. 5 km, a 10,5-kilometrowa ścieżka edukacyjna „Rytířská stezka” zaczyna się i kończy w Nydku.

Co widać ze szczytu

Na samym wierzchołku, już po czeskiej stronie granicy, stoi stalowa wieża widokowa z platformą na wysokości 29 m (wstęp płatny), zbudowana w 2002 r. Widać z niej Beskid Śląski i Beskid Morawsko-Śląski, dolinę Wisły, Pogórze Śląskie i Górny Śląsk. Przy dobrej widoczności czeskie źródła wymieniają nawet Małą Fatrę i Tatry, a polskie – Zbiornik Goczałkowicki, Żory, Jastrzębie-Zdrój, Karwinę i Ostrawę.

Przyroda i historia

Stoki porastają głównie lasy bukowe i świerkowo-jodłowe z domieszką jawora, jesionu i modrzewia, miejscami trawiaste polany i skalne wychodnie. Po obu stronach granicy w partiach podszczytowych chronione są rezerwaty leśne: polski „Czantoria” i czeski narodowy rezerwat „Čantoryje”. Nazwę wywodzi się od „Czartoryi” – miejsca porytego przez czarty; po raz pierwszy zapisano ją w 1615 r. Z górą wiąże się legenda o śpiących rycerzach i ich trzystu koniach, którzy w pozłacanej komnacie we wnętrzu góry czekają, by w najtrudniejszej chwili pomóc Śląskowi.

Czeskie schronisko pod szczytem zbudowało w 1904 r. niemieckie towarzystwo Beskidenverein. W 1920 r. grzbietem poprowadzono nową granicę między Polską a Czechosłowacją. Na zachodnim zboczu, poniżej osiedla Zakamień, znajduje się „Kamień ewangelików” – jeden z leśnych kościołów, w których w dobie kontrreformacji potajemnie modlili się luteranie. W dwudziestoleciu międzywojennym przez Czantorię wiódł szlak przemytników, a w 1990 r. grupa polskich działaczy z Adamem Michnikiem na czele zerwała na szczycie kordon graniczny na znak protestu przeciwko żelaznej kurtynie.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Czantoria jest dostępna przez cały rok; zimą z polany Stokłosica do Ustronia Polany prowadzi nartostrada, więc na skrzyżowaniach szlaków z trasą zjazdową trzeba uważać. W partiach podszczytowych obowiązują przepisy rezerwatów – nie schodź ze znakowanych ścieżek. Pogoda na grzbiecie zmienia się szybko, a we mgle łatwo pomylić kierunek na licznych rozwidleniach szlaków. Po polskiej stronie pomocy udziela Grupa Beskidzka GOPR: 985 lub +48 601 100 300, po czeskiej – Horská služba: 1210. Numer alarmowy: 112.

Ciekawostki

• Od lat 30. XX w. na szczycie odbywają się tradycyjne spotkania esperantystów z Czech, Słowacji i Polski.
• Turystyczne przejście graniczne na szczycie zlikwidowano 21 grudnia 2007 r., po wejściu obu krajów do strefy Schengen.
• Jedna z hipotez wywodzi nazwę od centurii (Centaurium), zwanej przez miejscowych „czantoryjką”.

Zdjęcia: Maoman, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Adrian Tync, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.