Ciemnosmreczyńskie Stawy (Temnosmrečinské plesá)

Ciemnosmreczyńskie Stawy (słow. Temnosmrečinské plesá) to dwa jeziora polodowcowe w Dolinie Ciemnosmreczyńskiej, prawym odgałęzieniu Doliny Koprowej w Tatrach Wysokich, na terenie słowackiego Tatrzańskiego Parku Narodowego (TANAP). Niżni Ciemnosmreczyński Staw leży na wysokości 1674 m w cyrku lodowcowym na drugim piętrze doliny. Ma około 12 ha powierzchni, wymiary 525 na 360 m, głębokość 37,8 m i pojemność około 1,5 mln m³: to trzeci co do wielkości i głębokości staw na Słowacji. Woda jest stosunkowo mało przejrzysta – około 8,3 m – z powodu dużej ilości planktonu. Na południowym brzegu leży krótka, ale wysoka morena, w której wypływająca woda wyżłobiła głębokie koryto.

Wyżej, za kolejnym progiem, leży Wyżni Ciemnosmreczyński Staw (1716 m; według pomiarów TANAP-u 5,5 ha i około 20 m głębokości) pod masywami Cubryny i Koprowego Wierchu. Nazwa doliny pochodzi od starego, gęstego lasu świerkowego Ciemnych Smreczyn, który sprawia wrażenie mrocznego. W dawnych opisach dolny staw nazywano Przybylińskim Jeziorem – od wsi Przybylina, do której należały te tereny. Około 1750 r. jako pierwsze jezioro w Tatrach zmierzył go Georg Pongrátz, a 26 sierpnia 1751 r. Jakob Buchholtz na zlecenie cesarskiej komisji sprawdzał legendę, że staw ma przypływy i odpływy i jest połączony z morzem – i wykazał, że to niemożliwe.

Co zobaczyć i co robić

• Wielkie jezioro wśród szczytów – czerwony szlak kończy się na brzegu Niżniego Stawu, skąd widać kocioł pod główną granią Tatr.
• Ciemnosmreczyńska Siklawa (Vajanského vodopád) – w drodze nad staw szlak mija ten wodospad w odległości około 150 m. Ma około 30 m wysokości: Ciemnosmreczyński Potok spada z progu na wysokości 1620 m. Słowacka nazwa upamiętnia pisarza Svetozára Hurbana-Vajanskiego.
• Dolina literacka – przed II wojną światową często przychodzili tu polscy turyści z Liliowego przez Zawory; bywali tu m.in. Tytus Chałubiński, Stanisław Witkiewicz, Kazimierz Tetmajer i Jarosław Iwaszkiewicz. W 1895 r. Towarzystwo Tatrzańskie zbudowało tu malutkie schronisko Watra, które spłonęło w 1924 r. Jan Kasprowicz poświęcił tym miejscom cykl sonetów „Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach”.
• Kozice – podhalańscy kłusownicy uważali dawniej tę dolinę za jedną z głównych ostoi kozic w Tatrach.

Jak dojść

Doliną Koprową biegnie niebieska trasa Trzy Studniczki, stara leśniczówka – Przystanek Popradzki Staw: z Trzech Studniczek do Rozdroża w Hlińskiej – 3 h 15 min w obie strony (z Podbańskiej do Rozdroża pod Gronikiem – 1 h). Dalej zielony szlak Przełęcz Zawory – Dolina Hlińska, ujście w 15 min doprowadza do Rozdroża w Ciemnych Smreczynach, gdzie odbija czerwony szlak nad Niżni Ciemnosmreczyński Staw – 1 h w górę, 45 min w dół. Łącznie z Trzech Studniczek to około 4,5 godziny w jedną stronę, więc wycieczka zajmuje cały dzień; wraca się tą samą drogą. W dolinie nie ma schronisk. Do Wyżniego Stawu nie prowadzi znakowany szlak – leży w strefie ochrony ścisłej i wstęp jest zabroniony.

Sezon i bezpieczeństwo

Niebieski szlak od Wodospadu Kmetia Doliną Koprową, zielony na Zawory i czerwony nad Niżni Ciemnosmreczyński Staw są zamknięte od 1 listopada do 31 maja (§ 4 i załącznik 3 regulaminu odwiedzających TANAP, rozporządzenie 26/2023), więc nad staw można iść od 1 czerwca do 31 października. Dawne terminy 16 czerwca – 31 października, spotykane jeszcze w przewodnikach, już nie obowiązują. Z psami nie wolno wchodzić na te szlaki (załącznik 5). Wstęp do TANAP-u jest bezpłatny; wolno chodzić tylko znakowanymi szlakami i tylko za dnia, a zarząd parku apeluje, by nie latać dronami. Zimą droga Doliną Koprową jest zagrożona lawinami. Słowackie Pogotowie Górskie HZS: 18 300, numer alarmowy: 112.

W pobliżu

• Wodospad Kmetia w Dolinie Koprowej – w tej samej dolinie, przy niebieskim szlaku.
• Koprowy Wierch – szczyt nad doliną.
• Szpiglasowy Wierch – po polskiej stronie grani, z widokiem na staw z góry.
• Wielki Staw Hińczowy – największy staw Słowacji, za Koprowym Wierchem.

Oficjalna strona: tanap.sk

Zdjęcia: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Olgierd Rudak, CC BY 2.0, Wikimedia Commons; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Midnight Runner, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Slavo Haladej, Public domain, Wikimedia Commons.