Wyhorlat

Wyhorlat (słow. Vihorlat) to najwyższy szczyt pasma Wyhorlat we wschodniej Słowacji, o wysokości 1076 m (dokładnie 1075,5 m). Od niego nazwę wzięło całe pasmo. Góra wznosi się w kraju preszowskim, ok. 15 km na wschód-południowy wschód od Humennégo, 20 km na północny wschód od Michalowiec i 11 km na południowy zachód od Sniny, i jest najwyższym punktem powiatu Humenné. Jej wybitność wynosi 706 m, co daje 12. miejsce na Słowacji. Szczyt jest oficjalnie zamknięty dla turystów: leży w okręgu wojskowym Valaškovce i w ścisłym rezerwacie, nie prowadzi na niego znakowany szlak.

Wyhorlat to wygasły wulkan. Z daleka łatwo go rozpoznać po jakby «ściętym» wierzchołku. Leży w środku grzbietu głównego, biegnącego od Nežabca przez Sninský kameň, Motrogon i Tŕstie do Wyhorlatu i dalej przez Rozdielňę i Kyjov do Dlhej. Rozległy grzbiet szczytowy ma dwa wierzchołki odległe o 400 m; na wyższym, zachodnim stoi potężny żelbetowy pylon z lat 1931–1935, jeden z siedemnastu punktów triangulacyjnych I rzędu pierwszej Republiki Czechosłowackiej. Nazwę wyjaśnia się ludowym «vy-hor-ľ-ať» – miejsce z wieloma pogorzeliskami.

Czy można wejść?

Nie. Wierzchołek leży w narodowym rezerwacie przyrody Vihorlat (1986, ok. 51 ha) o najwyższym, piątym stopniu ochrony: poruszanie się poza znakowanymi szlakami jest tam zabronione, a na szczycie żadnych nie ma, więc wszelkie wejście jest niedozwolone; zakazane jest też rozpalanie ognia, biwakowanie, zbieranie roślin i zakłócanie ciszy. Ponadto teren należy do okręgu wojskowego Valaškovce: od 2012 r. lasy wojskowe są częściowo udostępnione, ale wstęp jest zakazany w czasie ćwiczeń. Polskie źródła wspominają leśne dojścia przez Poľanę pod Vihorlatom – nie są to znakowane trasy i ich nie polecamy.

Dokąd zamiast tego

Najlepsze legalne widoki na Wyhorlat i z gór Wyhorlatu roztaczają się ze Sninskiego Kamienia (ok. 1006 m) – szlak do niego znad jeziora Morskie Oko wyznakowano już w 1881 r. i istnieje do dziś. Były to jedne z pierwszych szlaków turystycznych na Słowacji poza Tatrami: w 1880 r. Węgierskie Towarzystwo Karpackie zbudowało tu pierwsze schroniska – przy Morskim Oku i pod Sninskim Kamieniem.

Co widać ze szczytu

Źródła słowackie opisują z Wyhorlatu panoramę na pięć państw: Słowację, Polskę, Ukrainę, Węgry i Rumunię. Prawie 1000 m niżej leży Nizina Wschodniosłowacka z Zemplińską Szirawą, widać Michalowce, Humenné, a nawet Użhorod. Z wierzchołka wschodniego widać Bukowskie Wierchy, polskie Bieszczady, Lutiańską Holicę, Połoninę Runę, Borżawę ze Stojem, a nawet Gorgany; przy wyjątkowo dobrej widoczności – Tatry Wysokie z Gerlachem odległym o 148 km, Tatry Niżne z Dziumbierem odległym o 181 km i rumuńskie góry Gutâi.

Przyroda

Partie szczytowe należą do puszczy Vihorlat, wpisanej w 2007 r. na listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO w ramach «Pierwotnych lasów bukowych Karpat» – rosną tu buki starsze niż 240 lat. Cała góra leży w Obszarze Chronionego Krajobrazu Wyhorlat (1973), najmniejszym na Słowacji. Dzięki ciepłemu powietrzu z niziny i andezytowemu podłożu na południowych stokach wysoko wspinają się rośliny ciepłolubne, a na północnej stronie buczyna sięga wierzchołka, z urdzikiem górskim i podbiałkiem alpejskim. Symbolem pasma jest telekia okazała. W lasach żyją niedźwiedzie, wilki i rysie, gniazdują gadożery i orliki krzykliwe.

Bezpieczeństwo

Dookoła rozciąga się wielki, odludny las i teren wojskowy: nie schodź ze znakowanych szlaków. W razie wypadku – 112 lub Słowackie Pogotowie Górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300).

Zdjęcia: Stanislav Dusík, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.