Stratenec

Stratenec (1509 m) to szczyt w Małej Fatrze na Słowacji. Wznosi się w grzbiecie głównym Małej Fatry Krywańskiej, ok. 8 km na północ od Vrútek i 9 km na północ od wsi Sučany. Leży na granicy powiatów Żylina i Martin w kraju żylińskim, w katastrach wsi Krasňany i Sučany. Najbliższe miejscowości w linii prostej to Dolná Tižina (ok. 5,7 km) na północy i Lipovec (ok. 6,5 km) na południowym wschodzie. Stratenec należy do Parku Narodowego Mała Fatra i jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc pasma, bo prowadzi przez niego główny szlak grzbietowy.

W grzbiecie głównym Stratenec leży między Małym Krywaniem (1671 m) na wschodzie, od którego oddziela go przełęcz Priehyb, a Białymi Skałami na południowym zachodzie, za przełęczą Vráta. Dalej na południowy zachód grzbiet biegnie przez Suchy do doliny Wagu. Z wierzchołka odchodzi na północny zachód krótki skalisty grzbiet boczny, dzielący górną część doliny Kúr na dwie dolinki – Kukurišovą na północy i Prostredną na południu. Stoki północno-zachodnie odwadniają potoki doliny Kúr do Varínki, południowo-wschodnie opadają do Sučianskiej doliny, skąd Biely potok płynie wprost do Wagu.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwono znakowany szlak grzbietowy Małej Fatry (KST 0802), będący tu częścią europejskiego szlaku E3 i międzynarodowego szlaku Eisenach – Budapeszt. Można nim dojść od wschodu z Małego Krywania przez przełęcz Priehyb lub od południowego zachodu z Suchego przez Białe Skały i przełęcz Vráta. Według polskiej Wikipedii długie przejście grzbietem z Nezbudskiej Lúčki przez Suchy, Stratenec i Mały Krywań na Snilovské sedlo zajmuje ok. 7:10 h w jedną stronę.

Od północnego zachodu na grzbiet prowadzi niebieski szlak z Krasňan doliną Kúr na przełęcz Priehyb. Od strony Sučianskiej doliny podchodzi żółty szlak ze wsi Lipovec, a z Turčianskich Kľačan można dojść przez Suchy.

Widok ze szczytu

Odkryty grzbiet porośnięty kosodrzewiną daje z wielu miejsc dalekie widoki. Wschód częściowo zasłania masywny Mały Krywań, ale w pozostałych kierunkach, według źródeł słowackich, widać wiele szczytów Małej Fatry Krywańskiej, północną część Małej Fatry Lúčańskiej, Góry Sulowskie, Jaworniki i Pogórze Kisuckie, a przy dobrej pogodzie zachodnią część Niżnych Tatr, Wielką Fatrę, Vtáčnik oraz Beskidy Orawskie, Kisuckie i Morawsko-Śląskie.

Przyroda i historia

Góra zbudowana jest z wapieni płaszczowiny kriżniańskiej; stoki są trawiaste i stopniowo zarastają kosodrzewiną. Wierzchołek i stoki opadające do doliny Kúr należą do narodowego rezerwatu przyrody Suchý. W skalistym północno-zachodnim grzbiecie znajdują się Stara Strateniecka Jaskinia o długości ok. 135 m, Kukurišova jaskinia (63 m) i przepaść głęboka na 35 m. Jak wszystkie jaskinie Małej Fatry są one niedostępne dla zwiedzających, a do samego grzbietu nie prowadzi żadna ścieżka – interesuje on wyłącznie speleologów.

Wysokość Strateńca uściślono w 2017 roku: pomiar systemem GNSS metodą RTK dał 1509,3 m zamiast podawanych wcześniej 1512,6 m, dlatego na starszych mapach i w przewodnikach wciąż widnieje 1513 m.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Grzbiet Małej Fatry jest wąski i odsłonięty, bez lasu, dlatego podczas burzy i silnego wiatru bywa niebezpieczny; zabierz zapas wody. Najlepsza pora to okres od późnej wiosny do jesieni; zimą na stromych stokach możliwe są lawiny, a wyjście wymaga sprzętu zimowego i doświadczenia. W Parku Narodowym Mała Fatra i rezerwacie Suchý chodź wyłącznie znakowanymi szlakami, nie wchodź do jaskiń ani na skalisty grzbiet boczny. Słowackie pogotowie górskie HZS: 18 300 (+421 18 300), numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Przez Stratenec prowadzą jednocześnie europejski szlak E3 i międzynarodowy szlak Eisenach – Budapeszt.
• W 2017 roku szczyt „stracił” prawie 3,5 m po dokładnym pomiarze satelitarnym.
• Grzbiet boczny góry kryje dwie jaskinie i 35-metrową przepaść.

Zdjęcia: Palickap, CC BY-SA 4.0; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; MirecXP, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.