Siwy Wierch

Siwy Wierch (słow. Sivý vrch) to wybitny skalisty szczyt o wysokości 1805 m w grani głównej Tatr Zachodnich na Słowacji. Jest ostatnim ku zachodowi wybitniejszym szczytem Tatr: dalej grań obniża się przez Białą Skałę (1316 m) do Przełęczy Huciańskiej. Siwy Wierch wznosi się nad wsią Zuberzec, ok. 18 km na południe od Twardoszyna. Granią biegnie granica historycznych regionów Orawy i Liptowa oraz powiatów Twardoszyn i Liptowski Mikułasz. Najbliższe wsie to Huty (5 km na zachód) i Zuberzec (6 km na północ), a na południu Bobrovček, Jałowiec i Žiar.

Na zachodzie przełęcz Siwy Przechód (1610 m) oddziela go od Siwej Kopy (1631 m), na wschodzie szeroka Palenica Jałowiecka (1572 m) – od Zuberskiego Wierchu i dalej Brestowej (1903 m). Siwy Wierch jest zwornikiem: na południe odchodzi potężna boczna grań przez Ostrą (1764 m) do Babek (1566 m), a na północ niewyraźny grzbiet Czoło. Stoki opadają do czterech dolin: Doliny Suchej Sielnickiej na południowym zachodzie (najdalej na zachód wysuniętej doliny walnej Tatr), Bobrowieckiej Liptowskiej na wschodzie oraz Siwej i Suchej Zuberskiej na północy.

Jak dojść / szlaki

• Szlak czerwony – zachodni koniec Magistrali Tatrzańskiej: od szosy na Wyżniej Huciańskiej Przełęczy przez Białą Skałę na szczyt ok. 3 h, w dół 2 h. Między Siwą Kopą a Siwym Wierchem są dwa trudniejsze odcinki ubezpieczone łańcuchami. Dalej szlak czerwony prowadzi na wschód przez Palenicę Jałowiecką (30 min, z powrotem 40 min) na Brestową i Przełęcz Banikowską.
• Szlak zielony – od Bobrowieckiej Wapienicy (rozdroże pod Tokarnią) przez Babki i Przedwrocie: 3:45 h w górę, 2:30 h w dół, suma podejść ponad 1200 m.
• Szlak żółty – na Palenicę Jałowiecką od południa z Jałowca (Doliną Jałowiecką i Bobrowiecką) albo od północy z Zuberca przez Zadni Iwanów, dalej czerwonym na szczyt.

Co widać ze szczytu

Z częściowo skalistego wierzchołka widać sąsiednie szczyty Tatr Zachodnich – Brestową, Salatyn, Spaloną, Pachoła – a także Pogórze Skoruszyńskie i Góry Choczańskie, Beskid Orawski, Magurę Orawską, Małą i Wielką Fatrę oraz Niżne Tatry. W dole na północy leży Kotlina Zuberska ze wsiami Zuberzec i Habówka.

Przyroda i historia

Masyw budują wapienie i dolomity płaszczowiny choczańskiej, tworzące tzw. skalne miasto – labirynt turni, baszt i rozpadlin zwany Rzędowymi Skałami. Tereny krasowe zajmują ok. 30 km², a w szeroko pojętym masywie stwierdzono 62 jaskinie o łącznej długości korytarzy 1028 m; największa to Studnia w Siwym Wierchu (250 m). Las sięga 1400–1500 m, wyżej rosną karłowate świerki, jarząb i kosodrzewina.

Wapienne skały mają niezwykle bogatą roślinność. Tylko tu w całych Tatrach rośnie goździk lśniący – na Słowacji bardzo rzadki, w Polsce wymarły; drugim paleoendemitem jest skalnica tatrzańska. W czerwcu stoki pokrywają wielkie łany dębika ośmiopłatkowego, rosną też relikty glacjalne – wierzba alpejska i żyłkowana. W 1974 r. utworzono rezerwat Sivý vrch (112,67 ha), chroniący florę i faunę bezkręgowców; cały szczyt leży w Tatrzańskim Parku Narodowym (TANAP), a część południowo-zachodnia także w rezerwacie Suchá dolina.

Dokument z 1615 r. nazywa górę Białą Skałą, Matej Bel w 1736 r. – „Szczyt Sywy” albo Mons Griseus, Ludwik Zejszner – Siwą Górą. Zejszner prowadził tu badania w 1842 r., a roślinność badał botanik Bolesław Kotula. Pierwsze znane wejście zimowe należy do Polaków – dokonał go Józef Grabowski z towarzyszami w 1914 r.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Odcinki z łańcuchami na szlaku czerwonym są zimą i po deszczu bardzo śliskie, a wapienna grań jest stroma – nie schodź ze ścieżki. W TANAP wolno chodzić tylko znakowanymi szlakami; wysokogórskie szlaki parku, głównie powyżej górnej granicy lasu, są co roku zamknięte od 1 listopada do 31 maja – przed wyjściem sprawdź aktualną listę zamkniętych odcinków na stronie TANAP. Nie zrywaj roślin w rezerwatach. Słowackie pogotowie górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300); numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Siwy Wierch to najdalej na zachód wysunięty szczyt Tatr wyższy niż 1800 m.
• Tylko tu w całych Tatrach rośnie goździk lśniący.
• Łacińska nazwa „Mons Griseus” z XVIII wieku znaczy to samo – „Siwa Góra”.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Miroslav Blaho, CC BY-SA 3.0; Patrik Pacut, CC BY 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Teslaton, CC BY 4.0 — Wikimedia Commons.