Plac Odrodzenia i pomnik Kobzara, Kołomyja

Plac Odrodzenia jest głównym placem Kołomyi. Znajduje się naprzeciwko ratusza; graniczy z placem Tarasa Szewczenki i aleją M. Hruszewskiego; od niego odchodzą ulice I. Mucha, Teatralna i Chornowilska. Dawne nazwy - Plac Karpiński (1880-1927), Plac Piłsudskiego (1927-39); Plac Lenina (1939-41, 1944-90), Plac E. Konowalca (1941). Pierwotna nazwa brzmiała Plac Rynok. Od 1990 r. decyzją miejskiego komitetu wykonawczego plac przemianowano na Plac Odrodzenia.

W swojej historii miasto było wielokrotnie niszczone i palone, co później stało się głównym powodem przeniesienia jego centralnej części na północ, w granice obecnego centrum miasta. Zgodnie z zachowanymi zapisami można przyjąć, że główny plac miejski powstał w połowie XVII wieku. Zgodnie z tradycyjnymi europejskimi wzorcami, rynek tworzył duży prostokąt o obrysie zbliżonym do prostokąta.

Wychodząc od ulicy Teatralnej, gdzie przez długi czas mieściła się księgarnia, jego północna krawędź biegła na wschód wzdłuż kompleksu handlowego Kołomyjka, przecinając aleję Vidrodzhennia (obecnie ul. Chornovola) i przechodząc przez teren tzw. ratuszy miejskich do ulicy Rynok. Rynok (w pobliżu budynku dawnej fabryki artykułów gospodarstwa domowego) i skręcając na południe ulicą Rynok, gdzie dziś znajduje się główne wejście do centralnego targu spożywczego, dotarła do skrzyżowania przy ulicy Hetmana Mazepy (w pobliżu kościoła dziecięcego św. Jozafata). Następnie jego granice rozciągały się wzdłuż placu Szewczenki na zachód do ratusza, a następnie skręcały w ulicę Teatralną, zamykając prostokąt placu.

Przez długi czas cały ten obszar był głównym Rynkiem w Kołomyi, a na jego środku, zgodnie ze średniowiecznym zwyczajem, w pierwszej połowie XVII wieku zbudowano drewniany ratusz z wieżą i szeregiem biur na potrzeby ówczesnego magistratu, a na pozostałym terenie odbywały się tradycyjne jarmarki.

Większość dwupiętrowych budynków, które tworzą współczesne place Renesansowy i Szewczenki, powstała prawdopodobnie w latach 70. XIX w. W swoim Szkicu miasta Kołomyi (1877) kołomyjski badacz Leopold Weigel zauważył, że "obecnie wokół rozległego rynku, a także wewnątrz niego, znajdują się dwupiętrowe kamienne domy".

Oczywiście budynki centrum Kołomyi nie zachowały swojego pierwotnego wyglądu, ponieważ były wielokrotnie niszczone podczas wojen i pożarów, naprawiane i odbudowywane z pewnymi zmianami. Pierwsze piętra przeszły szczególne zmiany w okresie sowieckim, kiedy to duże państwowe sklepy zostały umieszczone w miejscu małych prywatnych. Najlepiej zachowały się budynki po stronie zachodniej (nr 1-11).

• Od końca XIX wieku w domach 1-2 (drugie piętro) mieścił się Grand Hotel, którego właścicielami w różnych latach byli Rifka Bagr (1913), Blitz Sender (1925) i I. Witenko ze wsi Żukotyn, obecnie w powiecie kołomyjskim (1941-1944). Przez dziesięciolecia hotel przyjmował gości naszego miasta, w tym wybitne osobistości: Mykołę Łysenkę (16-17.12.1903), który odwiedził Kołomyję z okazji 35-lecia swojej działalności twórczej; marszałka Armii Czerwonej ZSRR Georgija Żukowa ze swoim sztabem (początek kwietnia 1944 r.), ale z powodu bombardowania miasta przez węgierską artylerię nie pozostał długo. W czasach sowieckich budynek był najpierw zajmowany przez okręgową służbę funkcjonariuszy NKWD, a od 1952 r. przez prokuraturę miejską. Parter był wynajmowany przedsiębiorcom: na początku XX wieku Isidor Horn ulokował w budynku nr 1 swój największy magazyn i sklep z odzieżą, tkaninami "i wszystkim, co potrzebne do ceremonii ślubnych". Po zakończeniu II wojny światowej mieścił się tu miejski zakład fryzjerski, który działa do dziś. Na początku XX w. na piętrze kamienicy nr 2 znajdował się sklep z artykułami "mody i galanterii" prowadzony przez Jakoba Nadlera i K. Ramlera, a w latach 20. magazyn futer i zakład kuśnierski G. Kestena i J. Eisnera. W 1925 r. mieścił się tu magazyn artykułów optycznych i biżuterii. W latach 90. mieścił się tu sklep z wódką zakładu Iwano-Frankiwskspirt.
• Dom nr 4. W pierwszych dekadach XX w. mieściła się tu filia apteki Jewstachija Turianskiego "Providenie Bozhe". W 1913 r. znajdował się tu również magazyn tkanin Simona Chayza, w latach 20. sklep Leopolda Barana, kancelaria adwokacka dr Joachima Aszkenazego oraz duży magazyn słodyczy. Od lat 90-tych XX wieku zajmuje go sklep Claudia (parter). Na drugim piętrze znajdują się lokale mieszkalne.
• Dom nr 5. Od początku XX w. do 1939 r. działał tu sklep z tkaninami i suknem Jewhena Zeleneckiego. Jednocześnie w latach 30. mieściła się tu restauracja Unionka Petra Kvasniuka i sklep z wódką braci Avner. W latach 70. i 90. mieściło się tu studio fotograficzne.
• Dom nr 6. W latach 10. mieścił się tu sklep krawiecki Gewürza i Gottlieba, w latach 20. warsztat ślusarski Ignatiusa Vuitsika i Efroima Kornblita, skład apteczny A. Hirnly'ego oraz biuro właściciela browaru Brettlera. W latach 30. mieścił się tu sklep mięsny prowadzony przez Franciszka Zarembę. W latach 70. i 90. mieściła się tu kawiarnia Śnieżynka (obecnie Barvinok). Na drugim piętrze znajdują się lokale mieszkalne.
• Dom nr 8. Zbudowany w 1910 r. W latach 10. XX w. mieścił się w nim sklep z instrumentami muzycznymi oraz apteka prowadzona przez Antoniego Sydorowicza. W latach 20. apteka Wilhelma Naidera i sklep wędliniarski Wizekaniuka. W latach 70. sklep "Notes i Prenumerata", od lat 90. markowy minibar "Galka" oraz przedsiębiorstwo "Książka".
• Dom nr 9. W pierwszej połowie XX wieku drugie piętro zajmował bank kredytowy i depozytowy. W tym samym czasie, w latach 1910-tych, znajdował się tu sklep z przyprawami prowadzony przez Henryka Ilnyckiego, sklep pasmanteryjny oraz sklep z odzieżą męską prowadzony przez Leona Rozenka. W latach 20. i 30. mieściły się tu biura kupca Judy Firsteina i właściciela młyna Jakoba Baidafa oraz sklep jubilerski J. Firesteina. W latach 70. i 90. mieściła się tu największa księgarnia w Kołomyi, obecnie przedsiębiorstwo "Kniga".
• Dom nr 10. Do 1939 r. mieściła się tu "śniadaniownia" i apteka Jana Chornyja, w latach 40. warsztat zegarmistrzowski, stołówka i księgarnia. W latach 70. i 90. mieściła się tu księgarnia, obecnie Wydawnictwo Knyga.
• Dom nr 11. W latach 1900-1939 mieściła się tu restauracja i winiarnia, sklep z tkaninami prowadzony przez Reina Hersha, hurtownia obuwia i galanterii prowadzona przez Salomona Harliga, sklep galanteryjny prowadzony przez Samson Bank oraz duży sklep obuwniczy niemieckiej firmy Del-Ca. W latach 70. i 90. mieściła się tu księgarnia, obecnie Wydawnictwo Knyga.
• Dom nr 12. Na początku XX w. mieścił się tu zakład optyczny i grawerski wyrobów wódczanych, sklep związku zawodowego Pokutskyi Hospodar (Pokutsky Host), który sprzedawał wyroby żelazne, nasiona i zboże; później sklep został przemianowany na Tsentrosoyuz.
• Dom nr 13. Właścicielem domu na początku XX w. był Hayes, który wynajmował pomieszczenia na parterze na sklepy Czechom Batovowi i J. Shusterowi.
• Dom nr 14. W latach 10. i 20. XX w. mieścił się tu kantor wymiany walut Moisesa Hammera i magazyn mebli, w latach 20. salę śniadaniową otworzyła Gitia Teitler, a pacjentów leczył dentysta A. Neubauer.
• Dom nr 15. Na początku XX w. mieścił się tu sklep korzenny A. i M. Schmerzów. W latach 20. XX w. sklep Shimona Zukermana oferował złoto, srebro i zegarki; był tu także zakład fryzjerski "Regina", zakład zegarmistrzowski Kerkera Haskela, sklep Lazara Lehnera oraz sklep obuwniczy.
• Dom nr 17. W latach 10. mieściła się tu firma cukiernicza Samuela Stolsberga, sklep warzywny Palermo oraz sklep Abrahama Sojczka, który organizował wystawy haftu ukraińskiego. W latach 70. w budynku mieściła się kawiarnia Bulionna (obecnie kawiarnia Wołoszka i apteka Jurix).
• Dom nr 18. W okresie sowieckim mieścił się tu sklep "Książka techniczna", później "Prezenty". Obecnie mieści się tu firma finansowa i centrum handlowo-usługowe Yurix.
• Dom nr 19. W latach 20. mieścił się tu sklep z wódkami Liki Ungar, a w latach 30. sklep mięsny Stanisława Pikora. W latach 1942-1944 w budynku mieściły się klasy Gimnazjum w Kołomyi. W czasach sowieckich znajdowały się tu sklepy jubilerskie, z pieczywem i tkaninami. Obecnie mieszczą się tu sklepy jubilerskie i związek zawodowy Prosvita.

Plac Odrodzenia był wielokrotnie wykorzystywany jako miejsce egzekucji: W 1878 r. stracono tu ostatniego opryszka M. Dragiriuka; w 1945 r. NKWD publicznie powiesiło kilku obywateli na terenie naprzeciwko sklepów Jabłonka i Czerwona Kałyna (obecnie wejście do pawilonu mleczarskiego - "DM"), w tym Iwana Majdańskiego ze wsi Peczeniżyn, powstańca z oddziału UPA "Spartan", którego imieniem nazwano jedną z ulic Kołomyi i odsłonięto tablicę pamiątkową.

Plac Odrodzenia był świadkiem wielu wydarzeń historycznych: 15 września 1880 r. Kołomyja uroczyście witała cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa z synem arcyksięciem Rudolfem i carycą Elżbietą, którzy przybyli na otwarcie Wystawy Etnograficznej; 16 września 1880 r. odbyły się tu uroczystości z okazji odsłonięcia pomnika F. Karpińskiego; 15 listopada 1886 r. do ratusza dotarł pierwszy pociąg słynnej kołomyjskiej "lokalki", która łączyła kołomyjskie zakłady przetwórcze z polami naftowymi we wsi Rungurska. Słoboda Rungurska; w kwietniu 1894 r. z okazji 100. rocznicy zwycięstwa polskich powstańców Kostiuszki nad wojskami rosyjskimi w bitwie pod Ratskławicami na ratuszu odsłonięto tablicę pamiątkową; 5 czerwca 1898 r. w centrum miasta odbył się uroczysty przemarsz kołomyjskich Polaków, Ukraińców i Żydów z okazji 100. rocznicy urodzin A. Mickiewicza i odsłonięcia jego pomnika w parku miejskim. Trzykrotnie: 6 czerwca 1902 r., 28 czerwca 1903 r. i 12 lipca 1906 r. K. Tryliowski oficjalnie zorganizował w Kołomyi huczne uroczystości siczowe, podczas których kilka tysięcy kolumn z muzyką, barwnymi ukraińskimi strojami, godłami i flagami oraz pieśniami siczowymi przemaszerowało przez park miejski przez centrum miasta do jaru nad Prutem, gdzie odbyły się główne zawody.