Cerkiew w Arbore: freski Dragoșa Comana, UNESCO
Cerkiew hetmana Łukasza Arbore
Cerkiew Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela we wsi Arbore stoi przy drodze DN2K między miasteczkami Milișăuți i Solca na rumuńskiej Bukowinie. Często nazywa się ją po prostu „cerkwią w Arbore”. Wraz z innymi malowanymi świątyniami Bukowiny Południowej należy do obiektu światowego dziedzictwa UNESCO „Cerkwie Mołdawii” (Churches of Moldavia), wpisanego na listę w 1993 roku.
Cerkiew zbudował hetman Łukasz Arbore (Luca Arbore) — jeden z wielkich bojarów Stefana Wielkiego, doradca jego następcy Bogdana III Ślepego i opiekun młodego hospodara Stefanicy. Słowiańska inskrypcja nad wejściem mówi, że budowę rozpoczęto 2 kwietnia 1502 roku, a zakończono tego samego roku 29 sierpnia — w dniu Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela, któremu świątynia jest poświęcona. Miała być miejscem pochówku rodu. Los fundatora był tragiczny: w kwietniu 1523 roku z rozkazu Stefanicy stracono go bez sądu w Hârlău, a później zabito także dwóch jego synów. W 1541 roku córka hetmana, Ana, zamówiła pokrycie malowidłami ścian zewnętrznych i częściowe odnowienie malarstwa wewnątrz: inskrypcja w nawie wymienia mistrza — Dragosina, syna popa Comana z Jass, znanego jako Dragoș Coman. W XVII i XVIII wieku cerkiew długo stała bez dachu i część fresków zginęła. Po wieloletniej konserwacji, zakończonej w 2025 roku, przy świątyni działa monaster archieparchii Suczawy i Radowców Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.
Dlaczego warto
Arbore to najmniej „klasztorna” z malowanych cerkwi: niewielka, wydłużona świątynia bez wieży, z dachem czterospadowym, stoi po prostu we wsi. Za to malarstwo Dragoșa Comana jest wyjątkowe. Mistrz był człowiekiem świeckim i to widać: przejrzyste, niemal akwarelowe barwy, swobodny ruch postaci, sceny z codziennego życia, a w tle obok ciemnej zieleni brzmi znajomy „błękit z Voroneț”. Ściana zachodnia, osłonięta głębokim okapem dachu, to prawdziwa księga miniatur, uważana za jedną z najdoskonalszych w sztuce epoki Stefana Wielkiego i Piotra Raresza.
Co zobaczyć
- Ścianę zachodnią pod głęboką arkadą — dziesiątki drobnych scen: Stworzenie świata, Adam orzący i Ewa przędąca, żywoty świętych Jerzego, Dymitra, Nikity i Paraskewy.
- Fasadę południową z Akatystem, Oblężeniem Konstantynopola pod nim i Sądem Ostatecznym na prawo od wejścia.
- Świętego Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus na ramieniu wśród męczenników na absydzie — temat niezwykły dla Mołdawii, zapożyczony ze sztuki zachodniej.
- Gotycki portal z ostrym łukiem na ścianie południowej.
- Wnętrze z portretami wotywnymi Łukasza Arbore z żoną Iulianą i dziećmi, Kawalkadą cesarza Konstantyna w przedsionku i odrestaurowanym arkosolium — niszą nad grobem fundatora.
- Kamienną dzwonnicę z 1867 roku obok cerkwi.
Informacje praktyczne
Adres: DN2K 732, wieś Arbore, okręg Suczawa. Cerkiew stoi przy głównej drodze wsi, około 15 km od miasta Radowce (Rădăuți) i 35 km od miasta Suczawa. Z Ukrainy najwygodniej jechać przez przejście graniczne Porubne – Siret i miasteczko Milișăuți — około 40 km. Oficjalne źródła nie podają dokładnych godzin zwiedzania: zwykle cerkiew jest otwarta dla gości codziennie w ciągu dnia. Wstęp 10 lei (według portalu Romania Tourism, stan na listopad 2026 roku). Telefon: +40 740 154 213; sprawdź przed wyjazdem.
Ubierz się skromnie, z zakrytymi ramionami i kolanami; kobietom wypada założyć spódnicę i chustkę. Nie dotykaj fresków: są bardzo delikatne, a konserwatorzy wprost ostrzegają przed szkodami od drgań i dotyku. Oglądając ścianę zachodnią, uważaj — droga z ciężarówkami biegnie tuż przy ogrodzeniu. Wizyta zajmuje 40–60 minut.
W pobliżu
- Monaster Sucevița z murami i Drabiną cnót — około 30 km.
- Marginea — pracownie czarnej ceramiki po drodze do Suceviței.
- Cerkiew we wsi Pătrăuți — najstarsza zachowana fundacja Stefana Wielkiego.
- Monaster Humor — przez miasteczko Solca, około 30 km.
- Monaster Bogdana w mieście Radowce.
Zdjęcia: KLMircea, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons; DarthChristianWeber, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Alexnica, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; KLMircea from Focsani, Romania, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons; Josep Renalias Lohen11, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Cezar Suceveanu, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Sshkliaeva, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Jak dojechać z Ukrainy
Przejścia graniczne
- Porubne – Siret — drogowe i piesze, całodobowo
- Diakiwci – Racovăț — drogowe i piesze, całodobowo Bez ruchu towarowego.
- Krasnoilsk – Vicovu de Sus — drogowe i piesze, 08:00–20:00 Tylko auta do 3,5 t i piesi; nie całodobowo.
- Sołotwyno – Sighetu Marmației — drogowe i piesze, całodobowo Tylko ruch osobowy: pojazdy do 3,5 t i do 9 miejsc, piesi.
- Diakowe – Halmeu — drogowe, całodobowo Brak odprawy pieszych.
Samochodem
Czerniowce – Câmpulung Moldovenesc ≈121 km, ≈2 h 12 min (przez Krasnoilsk – Vicovu de Sus); Iwano-Frankiwsk – Câmpulung Moldovenesc ≈239 km, ≈4 h 12 min (przez Krasnoilsk – Vicovu de Sus); Rachów – Câmpulung Moldovenesc ≈217 km, ≈4 h 35 min (przez Sołotwyno – Sighetu Marmației). Czas bez kolejek na granicy, nasze wyznaczanie trasy (GraphHopper, OSM).
Sprawdzono 03.11.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.
Komentarze
Doświadczenia podróżnych: relacje, porady, pytania.
Nikt jeszcze tu nie pisał. Bądź pierwszy — Twoje doświadczenie pomoże innym.
Wideo 2
Biserica din Arbore - UNESCOarhiva TVR
Lokalizacja na mapie
Ciekawe w pobliżu
CerkiewMonaster Solca: cerkiew Stefana Tomșy z lat 1612–1614Solka8,7 km od „Cerkiew w Arbore: freski Dragoșa Comana, UNESCO”Monaster Świętych Apostołów Piotra i Pawła w miejscowości Solca (Mănăstirea Solca) to prawosławny klasztor z XVII wieku na południowej Bukowinie, w dolinie między...
CerkiewMonaster Bogdana: najstarsza murowana cerkiew MołdawiiRadowce12 km od „Cerkiew w Arbore: freski Dragoșa Comana, UNESCO”Pierwsza nekropolia hospodarów mołdawskich Monaster Bogdana (Mănăstirea Bogdana) stoi w centrum miasta Rădăuți (Radowce) na północy Bukowiny, na równinie u stóp Obczyn...
Rzemiosło i warsztatyCzarna ceramika z Marginei: pracownia rodziny MagopățMarginea13 km od „Cerkiew w Arbore: freski Dragoșa Comana, UNESCO”Czarna ceramika z Marginei: szóste pokolenie rodziny Magopăț Marginea to duża wieś w rumuńskiej części Bukowiny, między miastem Rădăuți a monasterem Sucevița.
