Monaster Slatina: nekropolia hospodara Aleksandra Lăpușneanu

Monaster Slatina (Mănăstirea Slatina) stoi w zalesionej dolinie potoku Suha Mică u podnóża gór Stânișoara, we wsi Slatina na południu Bukowiny. To czynny prawosławny klasztor żeński Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego i jedna z najciekawszych fundacji hospodarskich XVI wieku: zbudował go hospodar mołdawski Aleksander Lăpușneanu, który został tu także pochowany. Nazwa pochodzi od źródła słonej wody — „slatiny”, które niegdyś biło w pobliżu.

Fundacja Aleksandra Lăpușneanu

Według legendy, którą przytacza sam monaster, pustelnik Pahomie widział światła na wielkim jaworze na polanie i słyszał anielski śpiew, a Matka Boża we śnie poleciła mu pójść do hospodara i poprosić o zbudowanie tu klasztoru. Budowę rozpoczęto w 1553 roku, a 14 października 1558 roku metropolita Grigorie Roșca poświęcił cerkiew Przemienienia Pańskiego w obecności 116 kapłanów i diakonów — jak zapisał kronikarz Grigore Ureche. Ołtarz ma stać dokładnie w miejscu, gdzie rósł jawor. Do dekoracji sprowadzono marmur z Hațegu, a na dach — ołów z Polski. Później monaster otoczono murami z bastionami. W 1568 roku ciężko chory Lăpușneanu przyjął śluby zakonne z imieniem Pahomie i został pochowany w swojej cerkwi; obok spoczywają jego żona Ruxandra, córka Piotra Rareșa, i ich dwie córki. Monaster przetrwał grabież w 1691 roku, oblężenie i pożar w 1821 roku, odbudowę w latach 1823–1834 za metropolity Veniamina Costachiego, który spędził tu ostatnie lata życia, likwidację w 1959 roku i odrodzenie w 1962 roku — już jako klasztor żeński. W latach 1949–1956 przełożonym był tu znany ojciec duchowny Cleopa Ilie.

Dlaczego warto

Slatina to cicha Bukowina, z dala od autokarowych szlaków. Nie ma tu zewnętrznych fresków jak w malowanych monasterach UNESCO; jest za to surowa kamienna cerkiew w klasycznym stylu mołdawskim, grobowce hospodara i jego rodziny, mury z basztami i las tuż za ogrodzeniem. Monaster łatwo połączyć z wizytą w malowanych cerkwiach, oddalonych o kilkadziesiąt kilometrów, w Humorze i Voroneț. Warto tu przyjechać, jeśli interesuje cię historia Księstwa Mołdawskiego i żywa tradycja monastyczna.

Co zobaczyć

• Cerkiew Przemienienia Pańskiego (1553–1564) — klasyczną budowlę mołdawską z przedsionkiem, komorą grobową, nawą i ołtarzem, z wieżą nad nawą i szerokim okapem.
• Grobowce hospodarskie — płyty nagrobne Aleksandra Lăpușneanu, jego żony Ruxandry i córek z marmuru z Hațegu.
• Kamienną płytę z herbem Mołdawii (turem) nad wejściem — napis cerkiewnosłowiański z 1582 roku, umieszczony za ihumena Nila.
• XVI-wieczny dom hospodarski, od lat 20. XIX wieku pełniący funkcję refektarza, oraz kamienną studnię z 1591 roku.
• Wieżę bramną z lat 1829–1834, mury i budynek cel z otwartą galerią na drewnianych kolumnach.

Informacje praktyczne

Adres: strada Alexandru Lăpușneanu 258, wieś Slatina, okręg Suczawa. Monaster stoi na skraju wsi, około 28 km na północny zachód od miasta Fălticeni; samochodem z Suczawy jedzie się mniej więcej godzinę. Z Ukrainy najwygodniej przez przejście graniczne Porubne – Siret, a dalej przez Suczawę. Zwiedzanie: codziennie 7:00–21:00; nabożeństwa w dni powszednie: 5:30 jutrznia i liturgia, 16:00 nieszpory, 18:00 akatyst (według strony monasteru, stan na listopad 2026). Zwiedzanie z przewodnikiem można umówić pod numerem +40 755 348 314; telefon monasteru +40 230 573 928. Monaster nie podaje opłaty za wstęp — sprawdź przed wyjazdem. Święto patronalne to Przemienienie Pańskie, 6 sierpnia. To czynny klasztor żeński: przyjdź w skromnym stroju zakrywającym ramiona i kolana, mów cicho i nie przeszkadzaj w nabożeństwach. Na zwiedzanie zarezerwuj 40–60 minut.

W pobliżu

• Monaster Humor — malowana cerkiew UNESCO koło miasta Gura Humorului.
• Monaster Voroneț — słynne „niebieskie” freski, UNESCO.
• Muzeum Sztuki Drewna w mieście Câmpulung Moldovenesc.
• Monaster Dragomirna — kamienny klasztor-twierdza koło Suczawy.

Oficjalna strona: manastireaslatina.ro

Zdjęcia: MirNicRai, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Curcan ionel, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Cezar Suceveanu, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Losy, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Sinziana, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons.