Hron (rzeka)

Hron to lewy dopływ Dunaju i — po Wagu — druga pod względem długości rzeka płynąca wyłącznie przez Słowację. Słowacka encyklopedia podaje długość 278 km, polska i Wikidata 298 km; zlewnia zajmuje około 5460 km², czyli 11% kraju. Hron rodzi się w Niżnych Tatrach, płynie na zachód przez Horehronie, mija Bańską Bystrzycę i Zwoleń, przecina wulkaniczne góry środkowej Słowacji i koło Štúrova uchodzi do Dunaju. Jego dolina to główna droga łącząca wschód i zachód kraju przez góry.

Bieg rzeki: od źródeł do ujścia

Źródło Hronu leży na wysokości około 980 m u południowo-wschodnich podnóży Kráľovej hole, pod przełęczą Besník, w granicach Parku Narodowego Niżne Tatry, około 3 km na wschód od wsi Telgárt. Mniej więcej kilometr niżej, między drogą a linią kolejową, urządzono «nominalne źródło» — drewnianą studzienkę z daszkiem, tablice informacyjne i niewielki parking; zaczyna się tu ścieżka dydaktyczna «Źródło Hronu».

W górnym biegu Hron płynie na zachód ciągiem kotlin między Niżnymi Tatrami z jednej strony a Krasem Murańskim, Rudawami Weporskimi i Polaną z drugiej, zbierając potoki z obu stoków. Przepływa przez Heľpę, Brezno i Podbrezovą, koło Valaskiej przyjmuje Czarny Hron, a w Bańskiej Bystrzycy potok Bystrica. Tu rzeka skręca na południe, po 20 km pod Zwoleniem przyjmuje największy dopływ — Slatinę — i znów skręca na zachód, okrążając Góry Kremnickie. Koło Żaru nad Hronem Hron kieruje się na południowy zachód wąską doliną między Górami Szczawnickimi a Ptacznikiem i Hrońskim Inowcem, mija Nową Banię, koło Kozároviec wypływa na Nizinę Naddunajską i pod Štúrovem uchodzi do Dunaju. Średni przepływ rośnie od 8 m³/s w Breznie i około 28 m³/s w Bańskiej Bystrzycy do 49,5 m³/s w Novej Bani.

Co zobaczyć nad rzeką

• Czarnohrońska Kolej Leśna — wąskotorówka w dolinie dopływu Czarny Hron.
• Zamek Ľupča — zamek nad doliną Hronu w Słowackiej Lubczy.
• Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy — w mieście, które wyrosło nad Hronem dzięki kopalniom miedzi.
• Urpín — wzgórze z widokiem na Bańską Bystrzycę i dolinę rzeki.
• Zamek w Zwoleniu — Słowacka Galeria Narodowa — w Zwoleniu, przy ujściu Slatiny do Hronu.

Na wodzie: spływ i kajaki

Hron to najpopularniejsza rzeka kajakowa Słowacji. Statki towarowe ani pasażerskie nim nie pływają, ale dla kajaków, kanadyjek i raftów jest spławny na setkach kilometrów: przy wysokiej wodzie spływ można zacząć już w Heľpie (272 km do ujścia), przy średniej w Breznie (241 km) lub Podbrezovej (231 km), przy niskiej w Bańskiej Bystrzycy (197 km). Najczęściej spływa się odcinkiem Zwoleń – Starý Tekov (około 85 km, mniej więcej trzy dni) oraz niżej, od Bramy Słowackiej do ujścia. Co roku w sierpniu ze Zwolenia startują tradycyjny slalom kajakowy i «Spływ SNP po Hronie»; bazy kajakowe są koło Hliníka nad Hronom i Revištskiego Podzámčia. Dawniej Hronem i jego dopływami spławiano drewno — od XVII wieku aż do lat 30. XX wieku.

Przyroda i bezpieczeństwo

Obszar źródliskowy chronią Park Narodowy Niżne Tatry i obszar chroniony «Lúky pod Besníkom» (od 2010 roku); do Brezna woda w rzece jest bardzo czysta. Hron ma reżim śnieżno-deszczowy: najwięcej wody niesie w kwietniu, najmniej w styczniu i lutym, a różnica między latami suchymi a powodziowymi jest ogromna. Wielkie powodzie były w latach 1784, 1813, 1853 i 1974, gdy w Bańskiej Bystrzycy poziom sięgnął 480 cm, a przepływ 560 m³/s. Przed spływem sprawdź stan wody i pamiętaj o jazach elektrowni wodnych w Dubovej, Zwoleniu i Żarze nad Hronem. Numery alarmowe: 112, w górach HZS 18 300.

W pobliżu: szczyty, szlaki, schroniska

Nad źródłem wznosi się Kráľova hoľa. Z doliny Hronu na grzbiety Niżnych Tatr prowadzą szlaki Heľpa, stacja – Priehyba i Polomka, stacja – Fabova hoľa – Tisovec, stacja, a z Brezna — Brezno – Bystrá, stacja.

Zdjęcia: Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Taz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Matej Grochal, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Ladislav Luppa, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Ladislav Luppa, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.