Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy
Dom Thurzonów (Thurzov dom) to jedna z najpiękniejszych kamienic przy głównym placu SNP w Bańskiej Bystrzycy, z renesansowym sgraffito na fasadzie i ozdobną attyką. Od 1958 roku mieści się tu siedziba Muzeum Środkowosłowackiego (Stredoslovenské múzeum), prowadzonego przez Bańskobystrzycki Kraj Samorządowy, a po dużej przebudowie w latach 2019–2022 — nowoczesna ekspozycja stała „Tranzithistory” o dziejach domu, miasta i regionu. Historyczne centrum Bańskiej Bystrzycy jest od 1955 roku miejskim rezerwatem zabytków.
Dom zawdzięcza nazwę Janowi Thurzonowi (1437–1508), rodakowi z Betlanovców i krakowskiemu przedsiębiorcy. W latach 1495–1548 mieściła się tu spółka górnicza Thurzonów i Fuggerów, a Thurzo przebudował dom w stylu późnogotyckim: zachowały się kamienne portale, sklepienie przejazdu, drewniany strop belkowy i Zielona Izba ze sklepieniem kolebkowym i malowidłem ściennym. Około 1580 roku bogaty kupiec Samuel Schmeidl nadbudował drugie piętro i nadał domowi okazały renesansowy wygląd. W latach 1705–1706 obradowała tu Rada Gospodarcza o kompetencjach obejmujących całe ówczesne Węgry; w 1706 roku dom kupił za 5000 złotych Ján Sretter, generał armii Franciszka II Rakoczego, a w 1761 roku budynek uszkodził pożar. 18 października 1944 roku w dom trafiła bomba lotnicza; przez lata niszczał, a w 1948 roku wydano nawet zgodę na rozbiórkę. Uratowały go cenne malowidła Zielonej Izby: w 1952 roku decyzję o wyburzeniu uchylono, a po renowacji w sierpniu 1958 roku wprowadziło się tu muzeum.
Co zobaczyć
- Ekspozycja „Tranzithistory” (otwarta 25 czerwca 2022 roku) na dwóch piętrach — ponad 2000 przedmiotów ze zbiorów archeologicznych, historycznych, numizmatycznych, etnologicznych i artystycznych muzeum. Opowiada o rozwoju domu, Bańskiej Bystrzycy i Środkowej Słowacji, a film animowany przedstawia wyniki badań konserwatorskich budynku.
- Zielona Izba z późnogotyckim sklepieniem i malowidłem ściennym — zwiedzana z przewodnikiem audiowizualnym na osobny bilet.
- Sam budynek — fasada ze sgraffito, attyka, kamienne portale i sklepienia z lunetami ze sztukaterią z około 1580 roku.
Muzeum organizuje też wystawy czasowe i programy rodzinne. Należą do niego jeszcze dwa obiekty — Dom Macieja przy zamku miejskim i dwór Tihányich w Radvani.
Informacje praktyczne
Dom Thurzonów stoi bezpośrednio przy placu SNP, w historycznym centrum Bańskiej Bystrzycy. Od października 2026 do maja 2027 roku muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli (w weekendy z przerwą obiadową), w poniedziałki nieczynne. Bilet na ekspozycję stałą kosztuje 6 € dla dorosłych, na wystawę 5 €, rodzinne 13 € i 12 €; Zielona Izba osobno 3 €. Pełny cennik w ramce „W skrócie”. Audioprzewodnik po ekspozycji kosztuje dodatkowo 3 €, a oprowadzanie po słowacku lub angielsku mogą zamówić grupy.
Na ekspozycję warto przeznaczyć około 1,5 godziny. Plac SNP z wieżą zegarową i starymi kamienicami wokół to dobra kontynuacja spaceru po muzeum.
W pobliżu: szlaki i szczyty
Z Bańskiej Bystrzycy łatwo wyruszyć w góry. Około kilometra od centrum przebiega szlak Przełęcz Králické – Bańska Bystrzyca, Hámor w góry nad miastem, a na zachód prowadzi Bańska Bystrzyca, Podryba – Ponická Lehôtka. Pół godziny jazdy stąd leżą inne muzea regionu górniczego — Zamek w Zwoleniu — Słowacka Galeria Narodowa oraz Muzeum Monet i Medali oraz Zamek Miejski w Kremnicy.
Oficjalna strona: stredoslovenskemuzeum.sk
Zdjęcia: Photograph: Patrik Kunec (talk), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; SchiDD, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Patrik Kunec (talk), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Miroslav Zlevský, CC BY 2.5, Wikimedia Commons.
Jak dojechać z Ukrainy
Przejścia graniczne
- Użhorod – Vyšné Nemecké — drogowe, całodobowo
- Mały Bereźny – Ubľa — drogowe, całodobowo Dla aut osobowych i autobusów; odprawy pieszych ukraińska straż graniczna nie potwierdza, ciężarówki do 3,5 t.
- Małe Selmeńce – Veľké Slemence (pieszy) — piesze, 09:00–21:00 czasu kijowskiego Tylko piesi i rowerzyści; bez dalszego transportu niewygodne w drodze w Tatry.
- Czop – Čierna nad Tisou (kolejowe) — kolejowe, całodobowo
Samochodem
Z Użhorodu do Brezna ≈274 km, ≈3 h 50 min bez kolejek: Użhorod – Vyšné Nemecké → I/19 do Koszyc → D1 przez Preszów i Poprad do zjazdu koło Liptowskiego Hradka → I/18 i I/72 przez przełęcz Čertovica do Brezna. Do Bańskiej Bystrzycy ≈322 km, ≈4 h 30 min: D1 do Rużomberku, dalej I/59 przez Donovaly. Ze Lwowa: do Brezna przez Użok i Ubľę ≈498 km (≈7 h 45 min) lub przez Polskę ≈554 km (≈7 h 05 min); do Bańskiej Bystrzycy przez Polskę (Kraków – Chyżne – Trstená – Dolný Kubín – Rużomberk) ≈535 km, ≈7 h 15 min. Na D1 potrzebna e-winieta (eznamka.sk).
Sprawdzono 23.10.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.
Lokalizacja na mapie
Komentarze
Szlaki w pobliżu
Wszystkie szlaki
ŚredniDwudniowyZnakowanyPrzełęcz Králické Bańska Bystrzyca, HámorProfil wysokości350–1 193 m22,8 kmpodejście 396 m≈ 6,5 godz. marszu1,1 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”
ŚredniJednodniowyZnakowanyBańska Bystrzyca, Podryba Ponická LehôtkaProfil wysokości350–663 m16,4 kmpodejście 428 m≈ 5 godz. marszu1,5 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”
ŚredniJednodniowyZnakowanyLaskomer PodlaviceProfil wysokości395–804 m11 kmpodejście 452 m≈ 3,5 godz. marszu2 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Ciekawe w pobliżu
Piwo i browaryBrowar Urpiner w Bańskiej Bystrzycy: zwiedzanie i piwo z tanku3,6 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Bańska Bystrzyca (Banská Bystrica) to centrum środkowej Słowacji, które wzbogaciło się w XIV–XVI wieku na kopalniach miedzi.
ZamekZamek Ľupča11 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Zamek Ľupča (Ľupčiansky hrad, Hrad Ľupča) wznosi się nad wsią Slovenská Ľupča w dolinie Hronu, około 10 km na wschód od Bańskiej Bystrzycy.
PrzyrodaJaskinia Harmaniecka12 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Jaskinia Harmaniecka (Harmanecká jaskyňa) leży w dolinie potoku Harmanec na północny zachód od Bańskiej Bystrzycy, w południowej części Wielkiej Fatry.Rzemiosło w pobliżu
Wszystkie miejsca rzemiosła
Sklepy rzemieślniczeÚĽUV w Bańskiej Bystrzycy: sklep i szkoła rzemiosłmniej niż 1 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Gdzie szukać prawdziwego słowackiego rzemiosła ÚĽUV (Ústredie ľudovej umeleckej výroby, Centrum Ludowej Wytwórczości Artystycznej) to instytucja państwowa, która od...
Rzemieślniczy wytwórcyKremnickie pierniki: rodzinna piernikarnia Hauríków od 1922 roku17 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Kremnica to dawne miasto górnicze w Górach Kremnickich, w którym od ponad sześciu stuleci bije się monety.
Serowarnie i połoninyBryndziarnia w Zvolenskiej Slatinie: najstarsza, od 1797 r.21 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Zvolenská Slatina to duża wieś na Podpolaniu, kilka kilometrów od Zwolenia, u stóp wulkanicznego masywu Polany.
Aquaparki i baseny termalneSpa & Aquapark w Turčianskich Teplicach25 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Spa & Aquapark otwarto na skraju parku zdrojowego na początku lata 2007 roku; jego „ojcem chrzestnym” został arcyksiążę Michael von Habsburg-Lothringen, którego...
Serowarnie i połoninyTurčianska bryndziareň w Turčianskich Teplicach: bryndza od 191725 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Jej południową „stolicą” jest uzdrowiskowe miasteczko Turčianske Teplice ze źródłami termalnymi. Właśnie tu w 1917 roku miejscowi rolnicy, owczarze i mleczarze...
Piwo i browaryBrowar ERB w Bańskiej Szczawnicy: zwiedzanie i degustacja36 km od „Dom Thurzonów — Muzeum Środkowosłowackie w Bańskiej Bystrzycy”Bańska Szczawnica (Banská Štiavnica) to stare miasto górnicze w kalderze wygasłego wulkanu, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.