Klenovský Vepor

Klenovský Vepor to potężny szczyt o wysokości 1338,2 m w Rudawach Weporskich (Veporské vrchy), należących do Rudaw Słowackich. Jest drugim co do wysokości szczytem Rudaw Weporskich i najwyższym w ich części zwanej Balockimi Wierchami. Góra wznosi się nad wsią Klenovec, około 15 km na południowy wschód od Brezna w kraju bańskobystrzyckim – na granicy powiatów Brezno i Rimavská Sobota, na katastrach Čierneho Balogu i Klenovca. Wybitność wynosi około 444 m. Wydłużony masyw z daleka przypomina leżącego dzika – stąd nazwa: „vepor” znaczy „wieprz”.

Szczyt leży w grzbiecie biegnącym na południowy zachód od przełęczy Bánovo (918 m) do Troch chotárov (1141 m). Sam masyw to szeroki grzbiet o przebiegu wschód–zachód, od którego we wszystkie strony rozchodzą się długie, mocno rozczłonkowane ramiona, rozdzielone głębokimi, krętymi dolinami. Stoki zachodnie odwadnia Czarny Hron, północne – potoki Šaling i Čierny, a południowo-wschodnie – Veporský potok do Klenowskiej Rymawy. Wokół wznoszą się Karašovo, Zrazy, Lômik, Široký grúň, Rozsypok, Železná brána (1164 m), Machnáčov grúň i Tri chotáre.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt biegnie czerwony szlak Rudná magistrála:

• Od północnego wschodu – ze Zbojskiej przez przełęcz Bánovo i Rozsypok (około 4:30 h).
• Od południowego zachodu – od Troch chotárov przez Machnáčov grúň; z przełęczy Tlstý javor około 4:10 h.
• Szlakiem zielonym – z Klenovca przez Sedlo pod Vartou.
• Szlakami niebieskimi – z Čierneho Balogu (Dobroč) przez Starą dolinę i przełęcz Machniarka, z Tisovca przez przełęcz Bánovo lub z Utekáča przez Tri chotáre.
• Szlakiem żółtym – z Pohronskiej Polhory przez rozdroże Chlipavice i przełęcz Machniarka.

Na południowo-wschodnim stoku stoi chata górska.

Co widać ze szczytu

Szczyt porasta las, więc najlepsze widoki otwierają się ze skalnych wychodni i miejsc o rzadszej roślinności. Widać stamtąd sąsiednie szczyty Rudaw Weporskich, grzbiety Tatr Niżnych i Wysokich, Kras Spisko-Gemerski, Góry Stolickie, Poľanę i przygraniczne wzgórza północnych Węgier. Najciekawszy jest widok na północny zachód, w dolinę Czarnego Hronu i na masyw Praszywej w Tatrach Niżnych.

Przyroda i historia

Góra jest pochodzenia wulkanicznego: to oddzielony przez erozję potok lawowy andezytów piroksenowych z miocenu (baden), pochodzący prawdopodobnie z centrum wulkanicznego w okolicy Tisovca. Andezyt w wielu miejscach wychodzi na powierzchnię w postaci ścian i skał – na szczycie oraz w południowej i zachodniej części masywu – i to one nadają górze charakterystyczne rysy.

Większą część masywu, mniej więcej powyżej 1150 m, chroni narodowy rezerwat przyrody Klenovský Vepor, utworzony w 1964 roku na powierzchni 257,6 ha. Chroni lasy piątego–siódmego leśnego piętra roślinności – urozmaiconą mozaikę dobrze zachowanych zbiorowisk leśnych, zmieniających się wraz z wysokością, ekspozycją i rzeźbą terenu.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

W rezerwacie chodź tylko znakowanymi szlakami i nie zbieraj roślin. Trasy na szczyt są długie, więc rozłóż siły i zaplanuj czas za dnia. Około kilometra od szczytu jest źródło Jánošíkova slza, a nieco dalej źródło z wodą pitną; na stokach stoi kilka wiat. W słowackich górach pomaga Górskie Pogotowie Ratunkowe HZS: 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Nazwa „Vepor” pochodzi od podobieństwa sylwetki góry do grzbietu dzika.
• Masyw to potok lawowy, który erozja „wypreparowała” z otaczających skał.

Zdjęcia: Pudelek (Marcin Szala), CC BY-SA 3.0; Pudelek, CC BY-SA 4.0; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.