Lackowa

Lackowa (słow. Lacková, łem. Лацкова) to szczyt o wysokości 997 m na granicy polsko-słowackiej, najwyższa góra polskiej części Beskidu Niskiego. Wznosi się między Krynicą-Zdrojem a Wysową, w północno-zachodniej części niewielkiego pasma Busova. Jej regularną kopułę łatwo rozpoznać z daleka – góruje nad wsiami Izby i Bieliczna po polskiej stronie oraz nad słowackimi Fričką i Cigeľką. Najwyższy szczyt całego Beskidu Niskiego, sąsiedni Busov (1002 m), leży już na Słowacji, ok. 5 km na południowy wschód. Lackowa należy do Korony Gór Polski, dlatego chętnie odwiedzają ją zdobywcy tej odznaki.

Polskie stoki leżą w gminie Uście Gorlickie w powiecie gorlickim (województwo małopolskie), słowackie – w powiecie Bardejów (kraj preszowski). Do dawnej łemkowskiej wsi Bieliczna jest ok. 1,9 km na północ, do Izb ok. 3,6 km.

Jak dojść / szlaki

Granicznym grzbietem przez szczyt biegnie czerwony szlak – słowacka Magistrala Wschodniokarpacka, będąca zarazem fragmentem europejskiego szlaku E3. Od polskiej strony na szczyt prowadzi też żółty szlak z Izb.

• Od zachodu, z Przełęczy Beskid (644 m) – szlakiem czerwonym. Zachodni stok Lackowej to najbardziej stromy znakowany odcinek w Beskidzie Niskim i jeden z najbardziej stromych w polskich górach poza Tatrami: na ok. 1 km różnica wysokości wynosi ok. 300 m, średnie nachylenie – 30°. Dalej na zachód szlak prowadzi przez Czerteż i Dzielec na Przełęcz Tylicką.
• Od wschodu – szlakiem czerwonym z Przełęczy Wysowskiej przez Przełęcz pod Stawiskami i Ostry Wierch (938 m).
• Z Izb – żółtym szlakiem PTTK wyprowadzającym na grzbiet w pobliżu szczytu.

Źródła oficjalne nie podają czasów przejścia; warto zarezerwować zapas na stromy zachodni stok, zwłaszcza przy zejściu w deszczu.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek porasta zwarty las, więc nie ma z niego panoramy dookólnej. Według źródeł słowackich z prześwitów na stokach widać okoliczne szczyty pasma Busova, Pogórze Lubowelskie, Tatry, Góry Lewockie, Czergów, Góry Słańskie, Pogórze Ondawskie i góry po polskiej stronie. Samą kopułę Lackowej najlepiej podziwiać z oddali – znad Bielicznej i z doliny Białej.

Przyroda i historia

Górę budują paleoceńsko-eoceńskie utwory fliszowe: niżej pstre iłowce i drobnoziarniste piaskowce warstw belowerskich, a mniej więcej powyżej 800 m gruboziarniste piaskowce warstw zlińskich. To właśnie odporne piaskowce tworzą stromą kopułę.

Pierwotna łemkowska nazwa góry, Łackowa (Wackowa), pochodzi od imienia Łacko. Rzadziej spotyka się nazwy Chorągiewka Pułaskiego i Lachowa, a żartobliwie mówi się o niej „Góra Policyjna” – ze względu na wysokość 997 m, taką samą jak numer alarmowy policji.

Nazwa „Chorągiewka Pułaskiego” przypomina konfederację barską. Okolicę ufortyfikowano, a z daleka widoczny, wówczas niezalesiony wierzchołek służył do sygnalizacji flagowej między obozami konfederatów w Izbach i Wysowej. Po bitwie 3–4 października 1770 r. z rosyjskim oddziałem generała Drewicza konfederaci musieli przejść za granicę austriacką. Ślady okopów konfederackich zachowały się w okolicy.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Lackowa to zalesiony szczyt bez skał, ale zachodni stok jest bardzo stromy: po deszczu gliniasta ścieżka robi się śliska, a zimą przydadzą się buty z dobrym bieżnikiem lub raczki i kijki. Na grzbiecie nie ma źródeł, schronisk ani sklepów – wodę i jedzenie trzeba mieć ze sobą. Okoliczne doliny są słabo zaludnione, zasięg telefonii bywa słaby. Polska i Słowacja należą do strefy Schengen, granicę można przekraczać szlakami, ale warto mieć przy sobie dokument tożsamości.

Polską stronę obsługuje Grupa Krynicka GOPR: tel. 985 lub +48 601 100 300, a także 112; warto zainstalować aplikację „Ratunek”. Po stronie słowackiej – Horská záchranná služba HZS: 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Lackowa jest najwyższym szczytem polskiego Beskidu Niskiego, ale nie całego pasma – słowacki Busov jest wyższy o 5 m.
• Odcinek czerwonego szlaku na zachodnim stoku uchodzi za najbardziej stromy znakowany szlak Beskidu Niskiego.
• W czasie konfederacji barskiej szczyt służył jako punkt sygnalizacyjny – stąd nazwa „Chorągiewka Pułaskiego”.

Zdjęcia: Tomasz Kuran aka Meteor2017, CC BY 2.5; Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0; MOs810, CC BY 4.0; MOs810, CC BY 4.0; MOs810, CC BY 4.0; MOs810, CC BY 4.0 — Wikimedia Commons.