Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku
Przy ul. Kościeliskiej, kilka minut od Krupówek, stoi niewielki modrzewiowy kościółek, a za nim najstarszy cmentarz Zakopanego. Razem tworzą jedno z najbardziej poruszających miejsc w mieście: tu zaczęła się historia Zakopanego jako parafii i tu spoczywają ludzie, którzy rozsławili to miejsce.
Kościół, nazywany po prostu „starym kościółkiem”, zbudowano w 1847 roku z fundacji właścicielki dóbr zakopiańskich Klementyny Homolacsowej. Budowę prowadził miejscowy cieśla Sebastian Gąsienica-Sobczak, a świątynię poświęcono św. Klemensowi na cześć fundatorki. W latach 1850–1851 pierwszy proboszcz Zakopanego ks. Józef Stolarczyk powiększył kościół i dobudował wieżę. Ołtarze z drugiej połowy XIX wieku wyrzeźbił ludowy artysta Wojciech Kułach-Wawrzyńcok, a w ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, patronki kościoła od lat 30. XX wieku. Od marca 2022 roku co drugą niedzielę odprawiane są tu także nabożeństwa prawosławne.
Cmentarz założył ten sam ks. Stolarczyk w 1851 roku na gruncie podarowanym przez Jana Pęksę; w gwarze góralskiej „brzyzek” to urwisko nad potokiem. Bramę zaprojektował Stanisław Witkiewicz. W 1931 roku cmentarz wpisano do rejestru zabytków i nazwano Cmentarzem Zasłużonych: od tej pory chowa się tu tylko osoby wybitne i zasłużone dla Zakopanego, Tatr i Podhala. Jest tu około 500 grobów, w tym około 250 osób zasłużonych.
Co zobaczyć
Cmentarz to prawdziwa galeria sztuki góralskiej: niemal każdy nagrobek jest niepowtarzalny — rzeźbione drewniane krzyże, kapliczki, malarstwo na szkle, kamienne głazy, kute metalowe rzeźby. Wiele prac powstało w pracowni Władysława Hasiora.
- Znane groby — lekarz i „odkrywca” Tatr Tytus Chałubiński, góralski gawędziarz i muzykant Jan Krzeptowski Sabała, Stanisław Witkiewicz, poeci Kazimierz Przerwa-Tetmajer i Władysław Orkan, pisarz Kornel Makuszyński, skoczek Stanisław Marusarz oraz rzeźbiarze Antoni Rząsa i Władysław Hasior.
- Symboliczny grób Witkacego — artysta zmarł we wrześniu 1939 roku we wsi Jeziory na Polesiu (dziś Wełyki Ozera w obwodzie rówieńskim na Ukrainie). W 1988 roku sprowadzono stamtąd i pochowano tu szczątki, lecz w 1994 roku okazało się, że należały do innej osoby.
- Tablice i symboliczne nagrobki — himalaisty Macieja Berbeki, etnografa Bronisława Piłsudskiego, kompozytorów Szymanowskiego i Karłowicza oraz gen. Mariusza Zaruskiego, zmarłego w 1941 roku w więzieniu w Chersoniu.
- Murowana kaplica obok (ok. 1810 roku) — najstarsza budowla sakralna Zakopanego.
Informacje praktyczne
Zespół znajduje się przy ul. Kościeliskiej, około 300 m od dolnego końca Krupówek; z centrum łatwo dojść pieszo, w pobliżu jest też dolna stacja kolejki na Gubałówkę. Od połowy 2014 roku parafia pobiera od turystów niewielką opłatę za wstęp, przeznaczaną na konserwację nagrobków; mieszkańcy i rodziny pochowanych wchodzą bezpłatnie. Co roku 1–2 listopada odbywa się tu kwesta na ratowanie drewnianych grobów. To czynny cmentarz i kościół, więc zachowaj ciszę i szacunek i nie wchodź do kościoła w czasie nabożeństw. Ścieżki są nierówne, z korzeniami i stopniami, dlatego poruszanie się z wózkiem jest trudne. Na zwiedzanie warto przeznaczyć 30–60 minut.
W pobliżu
Po sąsiedzku są willa „Koliba”, pierwszy dom w stylu zakopiańskim, oraz Muzeum Tatrzańskie. Stąd można też ruszyć na spacer Krupówkami albo wjechać kolejką na Gubałówkę.
Zdjęcia: Cybularny, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Edyta Koczenasz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; tawa, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; MARELBU, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Fotonews, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons; Kordiann, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Збигнев Вансел, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
Jak dojechać z Ukrainy
Przejścia graniczne
- Krakowiec – Korczowa — drogowe, całodobowo
- Szeginie – Medyka — drogowe, całodobowo Ukraińska straż graniczna nie potwierdza obecnie odprawy pieszych — sprawdź na dpsu.gov.ua przed podróżą.
- Smolnica – Krościenko — drogowe, całodobowo
- Hruszew – Budomierz — drogowe, całodobowo
- Mościska – Przemyśl (kolejowe) — kolejowe, całodobowo
Samochodem
Lwów – Zakopane ≈421 km, ≈5 h 10 min bez kolejek na granicy. Trasa: M-10 Lwów – Krakowiec → przejście Krakowiec – Korczowa → autostrada A4 (Rzeszów – Tarnów – Kraków) → południowa obwodnica Krakowa → S7/DK7 → DK47 („zakopianka”) przez Nowy Targ → Zakopane. Odcinek A4 Katowice – Kraków (PPO Balice, Mysłowice) jest płatny, ale ta trasa z niego nie korzysta. Latem i w weekendy DK47 przy Zakopanem bywa zakorkowana.
Sprawdzono 23.10.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.
Lokalizacja na mapie
Komentarze
Szlaki w pobliżu
Wszystkie szlaki
ŁatwyJednodniowyZnakowanyZakopane DzianiszProfil wysokości822–1 132 m9,2 kmpodejście 277 m≈ 3 godz. marszumniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”
ŚredniJednodniowyZnakowanyZakopane WitówProfil wysokości820–1 179 m11,5 kmpodejście 405 m≈ 3,5 godz. marszumniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”
ŁatwyJednodniowyZnakowanyMichny ZakopaneProfil wysokości821–1 070 m2,2 km≈ 30 min marszumniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Ciekawe w pobliżu
MuzeumMuzeum Tatrzańskie w Zakopanemmniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego to jedno z najstarszych muzeów w Polsce i najlepsze miejsce, by w kilka godzin zrozumieć Zakopane, Tatry i Podhale.
Zabytek historycznyKrupówki w Zakopanemmniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Krupówki to główna ulica Zakopanego i jego główna oś. Nazwa pochodzi od dawnej polany Krupówki.
PrzyrodaGubałówka — punkt widokowy nad Zakopanem1,4 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Gubałówka to podłużne wzniesienie na północno-zachodnim skraju Zakopanego, część Pogórza Gubałowskiego.Rzemiosło w pobliżu
Wszystkie miejsca rzemiosła
Targi i jarmarkiTarg pod Gubałówkąmniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Targ pod Gubałówką to najsłynniejsze targowisko Zakopanego i chyba najczęściej fotografowany ciąg straganów w polskich Tatrach.
Piwo i browaryGwarno — restauracja i browar pod Gubałówkąmniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Gwarno to restauracja z własnym małym browarem u podnóża Gubałówki w Zakopanem. Stoi przy ulicy Na Gubałówkę, tuż przy dolnej stacji kolejki i słynnym targu z...
Serowarnie i połoninyDom Oscypka na Krupówkach: warsztaty robienia serków z bacąmniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Dom Oscypka to pracownia-studio na Krupówkach w samym centrum Zakopanego, gdzie można zobaczyć, jak z mleka powstaje góralski ser, i zrobić go własnoręcznie.
Rzemiosło i warsztatyPracownia Sztukomania w Zakopanem: ceramika i warsztatymniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Sztukomania to niewielka pracownia ceramiki i drewna przy ulicy Staszica w Zakopanem, kilka minut spacerem od Krupówek.
Targi i jarmarkiEuropejskie Targi Produktów Regionalnych w Zakopanem (sierpień)mniej niż 1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Europejskie Targi Produktów Regionalnych to pięciodniowe święto smaku, rękodzieła i muzyki, które co roku w sierpniu odbywa się na Górnej Równi Krupowej – dużej...
Sklepy rzemieślniczeGaleria Gazduś w Zakopanem: sztuka ludowa i rękodzieło Podhala1,1 km od „Stary Kościół i cmentarz na Pęksowym Brzyzku”Gazduś to niewielka galeria i sklep sztuki ludowej w Zakopanem, prowadzona przez Zakopiańskie Centrum Kultury.