Klasztor kapucynów (kościół św. Jozafata), Lwów

Kościół św. Jozafata to funkcjonująca cerkiew greckokatolicka we Lwowie, przy ulicy Zamarstynowskiej 134. Franciszka z Asyżu ojców kapucynów (RCC). Miejsce przechowywania relikwii (szczątków) błogosławionego UGK Mykoły Charneckiego.

Pod koniec XIX wieku pojawiły się pierwsze plany przywrócenia obecności kapucynów we Lwowie. W XVIII wieku istniał tu już klasztor tego zakonu, który został zlikwidowany podczas reform józefińskich. Ideę powrotu kapucynów poparł sufragan lwowski Józef Weber oraz opatka klasztoru franciszkanek Maria Morawska. Pojawiły się propozycje przekazania zakonowi kościoła św. Wojciecha i budowy klasztoru przy ulicy Zelenej. Arcybiskup Józef Bilczewski zaproponował, aby osiedlili się pod Lwowem we wsi Zamarstynów, co ostatecznie zostało zaakceptowane. Rada gminy Zamarstynów ofiarowała półtora morga ziemi, na której zbudowano tymczasowy drewniany kościół. W tym czasie Zamarstynów należał do parafii kościoła św. Marcina. W 1912 r. część Zamarstynowa, a także wsie Hołosko Wielkie i Hołosko Małe zostały wydzielone w osobną ekspozyturę, która w 1921 r. otrzymała status parafii. W 1937 r. przyłączono terytorium gminy Zboiszcze, które wcześniej należało do parafii Malechów.

3 czerwca 1904 r. gwardian Rudolf Ficowski poświęcił kamień węgielny pod budowę domu celnego, a 12 czerwca tego samego roku pierwszy definitor Bronisław Stepek poświęcił kamień pod budowę kościoła. Jednonawowa drewniana kaplica została zaprojektowana przez budowniczego Zygmunta Krykiewicza i poświęcona pod wezwaniem św. W kaplicy znajdowały się trzy ołtarze. W pobliżu znajdował się skromny, sześcioosiowy dom klasztorny zbudowany w 1905 roku.

Około 1909 r. omawiano plany budowy nowego kościoła. Istniejący teren był błotnisty, co mogło spowodować znaczny wzrost kosztów budowy. Znaleziono nawet odpowiednie miejsce w Hołosku Wielkim, ale zakup nigdy nie został sfinalizowany. W 1918 r., z powodu trudności finansowych, kapucyni rozważali zaprzestanie działalności na tym terenie i przeniesienie się do Królestwa Polskiego. Pierwsze szkice kościoła autorstwa architekta Jana Karola Zubrzyckiego pochodzą z 1921 r. (istnieje też fałszywa wersja, że projekt powstał w 1903 r.). W 1924 r. zawiązał się komitet budowy kościoła, na czele którego stanął prezes gminy Zamarstynów Marcin Wojnarowicz. Kamień węgielny poświęcono 19 lipca 1925 r., kiedy fundamenty były już gotowe. W tym samym roku gmina przekazała kolejną działkę. W 1927 r. rozpoczęto budowę domu klasztornego, również według projektu Zubrzyckiego, a projekt zmodyfikował kierownik budowy Franciszek Kwieciński. W 1929 r. Kwieciński zmarł, a na jego miejsce zaproszono budowniczego Stanisława Konderę. 5 listopada 1930 r. kościół został konsekrowany przez arcybiskupa Bolesława Twardowskiego. W latach 1932-1933 wybudowano dom parafialny według projektu Wawrzyńca Dajczaka.

Budowa drewnianej kaplicy została w całości sfinansowana przez prowincję kapucynów. Większość sprzętów kościelnych ofiarowali mieszkańcy Zamarstynowa. Na budowę kamiennego kościoła przekazano wiele darowizn, w tym od osób prawnych. Głównymi darczyńcami byli: lwowski magistrat, Kuria Metropolitalna we Lwowie, Galicyjska Kasa Oszczędności, Związek Bankowy, Towarzystwo Kredytowe "Zemstvo", firma "Oikos", fabryka "Tlen", fabryka galanterii skórzanej "Nowość", fabryka drożdży z Łysych. Wśród osób prywatnych największe zasługi położył Roman Frank, wicedyrektor krynickiego sanatorium.

Zespół klasztorny składa się z kościoła, klasztoru i domu parafialnego. Znajduje się w północnej części Lwowa (dzielnica Szewczenkiwska). Działka ma nieregularny kształt, ograniczona od północy obecną ulicą Lincolna, a od południa ulicą Zamarstynowską. Kościół jest zorientowany na osi wschód-zachód z wejściem od zachodu (od ulicy Zamarstynowskiej). Budynek klasztoru na planie zbliżonym do litery P przylega do kościoła od strony południowej. Na północny wschód od kościoła znajduje się oddzielny dom parafialny. Kościół jest murowany z kamienia i cegły, otynkowany tylko od wewnątrz. Klasztor jest murowany i otynkowany. Dom parafialny jest murowany, nieotynkowany.

Kościół ma trzy nawy z wydłużonym prezbiterium. Nawa główna jest znacznie wyższa od naw bocznych, przykryta dwiema kwadratowymi sklepionymi nawami i jedną krótką nawą, pod którą znajdują się chóry. Każda z dwóch naw bocznych przykryta jest pięcioma sklepieniami. Prezbiterium jest niższe od nawy głównej i nieco węższe, na planie prostokąta. Do północnej nawy bocznej przylega kwadratowa dawna kaplica św. Antoniego. Do północno-zachodniego narożnika fasady przylega ośmiokątna niska wieża ze spiralnymi schodami prowadzącymi na chóry.

Przestrzeń kościoła podzielona jest na nawy dwoma rzędami kolumn i listwowaniem. Ulistnienie odpowiada podziałowi nawy głównej na pasma. Nawy boczne posiadają dwa krótsze trzony, które odpowiadają kolejno filarom i filarom.

Autor projektu, architekt Jan Karol Zubrzycki, był również nauczycielem i historykiem sztuki. Projektując niezliczone kościoły w Polsce, aktywnie propagował własną koncepcję tzw. stylu zygmuntowskiego, polegającego na wykorzystaniu form renesansowych, manierystycznych i barokowych z pewnymi elementami architektury średniowiecznej (gotyckiej i romańskiej).

Kościół w Zamarstynowie w dużej mierze odpowiada ideom ostatniej fazy twórczości Zubrzyckiego. Pod koniec lat 20. takie "historyzujące" formy były postrzegane jako archaiczne. Być może stąd wzięło się powszechne w literaturze przekonanie, że projekt został ukończony znacznie wcześniej - w 1904 roku. Ta pozorna archaiczność nie przeszkadzała Zubrzyckiemu, który konsekwentnie wcielał w życie idee tego, co uważał za autentyczną polską architekturę. Warto zauważyć, że w tym samym czasie powstał dom parafialny w stylu funkcjonalizmu, co było w pełni zgodne z ówczesnymi trendami architektonicznymi. Prawdopodobnie z tego powodu doszło do konfliktu między architektem a zakonnikami, którzy próbowali ingerować w szczegóły projektu (udało im się zmienić wiele rzeczy). Przyczyną konfliktu były też zapewne nieporozumienia z kierownikiem budowy Kwiecińskim i niechęć zakonników do płacenia wynagrodzenia architektowi. Być może z tego powodu zaprojektowany przez Zubrzyckiego ołtarz nie został przyjęty do realizacji.

W 1927 r. Jan Karol Zubrzycki zaprojektował ołtarz główny, ale nie został on zrealizowany. Zamiast niego mistrz Jan Wojtowicz wykonał kolejny jednokondygnacyjny neobarokowy ołtarz z ciemnego drewna. Kościół posiadał trzy dzwony, nazwane "Aleksander" (największy), "Święty Czesław" (środkowy) i "Święty Józef" (najmniejszy), odlane przez lwowską firmę Rudolfa Matejszewicza wiosną 1930 roku.

Część fresków nie zachowała się, ulegając zniszczeniu w czasach sowieckich. W 1990 r. kościół został przekazany Ukraińskiemu Kościołowi Greckokatolickiemu i konsekrowany pod wezwaniem św. Obecnie kościół jest prowadzony przez mnichów z zakonu redemptorystów. Wnętrze zostało dostosowane do potrzeb obrządku wschodniego, wykonano też nowe malowidła. Kościół został poddany renowacji, podczas której przebudowano prezbiterium i dobudowano parterowy przedsionek. Dawny klasztor przekształcono w budynek mieszkalny. Główne wejście na fasadzie zachodniej zamieniono na okno. Dawny dom parafialny jest dobrze zachowany i nigdy nie był tynkowany. W 2011 roku rozpoczęto jego rekonstrukcję.

Po ogłoszeniu go błogosławionym szczątki biskupa UGCC M. Charnetskiego zostały przeniesione do kościoła z cmentarza Łyczakowskiego.

Cerkiew Jehoszafata znajduje się na rogu ulic Zamarstynowskiej i Lincolna. Można tu dotrzeć z centrum pieszo lub autobusem nr 26.