Kościół św. Michała, Stara Sila

Michała Archanioła to wybitny zabytek architektury barokowej z XVII wieku we wsi Stare Sioło w obwodzie lwowskim, niedaleko Starego Sambora. Został zbudowany w 1660 roku w stylu barokowym i jest uważany za najdoskonalszy wśród obiektów architektonicznych wsi. Oprócz kościoła, w Starym Sile znajdują się również dwa zabytkowe drewniane kościoły - kościół Wielkiego Piątku i kościół Zmartwychwstania Pańskiego.

Michała Archanioła to jednonawowy, murowany, prostokątny kościół z półkolistym prezbiterium wspartym na przyporach. W pobliżu jego północnej fasady znajduje się starożytna kwadratowa kaplica św. Anny, której fasady ozdobione są fryzem i łukowymi niszami. Na fasadzie kościoła znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Archanioła Michała, a nad narteksem oryginalna mozaikowa ikona.

Pierwsza wzmianka okościele w tym miejscu pochodzi z 1365 roku. Pan Jerzy Mnieszczek sfinansował renowację budynku w 1613 roku. W kaplicy św. Anny za ołtarzem znaleziono napis w języku łacińskim: "Wiedz, że potomek Bolesława buduje tę świątynię i prosi cię, abyś się nią w pokorze opiekował. Roku Pańskiego 1365". Data 1365 jest podstawą do stwierdzenia, że kaplica północna (najstarsza budowla kompleksu) została wzniesiona kosztem króla Kazimierza III. W 1469 r. do istniejącej kaplicy dobudowano jednonawowy drewniany kościół.

Podczas wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą hetmana Bohdana Chmielnickiego ten katolicki drewniany kościół został zniszczony przez Kozaków. Następnie w 1660 r. do kaplicy dobudowano nowy, ale już murowany kościół, który według inwentarza z 1721 r. miał siedem ołtarzy. Na przestrzeni dziejów budowla przechodziła liczne przebudowy, o czym świadczą nawarstwienia niektórych elementów, z których ostatnie są efektem prac remontowych z lat 20. XX wieku. Podobny los spotkał również kościół św. Marcina w Felshtyn, jednak ten drugi jest w znacznie lepszym stanie. Dopiero w 1743 r. kościół został konsekrowany pod wezwaniem Michała Archanioła.

Starożytny kościół św. Michała został uszkodzony podczas I wojny światowej przez żołnierzy Imperium Rosyjskiego. To zmusiło nas do rozpoczęcia prac konserwatorskich i naprawczych w latach powojennych. To właśnie wtedy powstały nowe elipsoidalne okna na fasadzie południowej kaplicy i zainstalowano nowe rzeźby apostołów, nadając starożytnemu budynkowi neobarokową elegancję. Wystrój elewacji kościoła również został nieco zaktualizowany.

W latach poradzieckich kościół został odebrany społeczności i przekształcony w magazyn nawozów mineralnych. W latach siedemdziesiątych XX wieku budynek kościoła został uszkodzony przez pożar. Według legendy pożar ugaszono roztworem solanki. To bardzo pogorszyło stan zabytku architektury, ponieważ sól przyciągnęła wilgoć i ściany starożytnego budynku zostały zawilgocone. Następnie uszkodzony został również dach, co doprowadziło do zniszczenia fresków. Od tego czasu budynek znajduje się w stanie kompletnej ruiny. Na początku lat 90. ubiegłego wieku katolicy próbowali odzyskać kościół, ale bezskutecznie. Dopiero wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy, w 1992 roku, w kościele zaczęto odprawiać nabożeństwa.

Niedaleko kościoła na południe znajduje się dzwonnica, która w przeszłości służyła jako brama na dziedziniec. Budynek ten jest wykonany z drewna i cegły, jego pierwsza kondygnacja jest ceglana, z łukiem przelotowym, a górna kondygnacja jest drewniana. Niektórzy badacze sugerują, że dzwonnica ta jest starożytną wieżą dawnego zamku obronnego, który stał w tym miejscu w odległej przeszłości. Według opinii Wołodymyra Pszyka o budowlach obronnych obwodu lwowskiego, dzwonnicę w Starej Soli należy datować na XVII i XVIII wiek. Prawdopodobnie kiedyś było tu ogrodzenie, a dzwonnica służyła jako wieża bramna. Do dziś zachowało się w niej przejście.

Kaplica na południowej fasadzie to późnakaplica, zbudowana w latach 20. XX w., typu rotundowego, murowana, obecnie przykryta zaokrąglonym dachem z załamaniem. Owalne okna są wynikiem renowacji w latach 20. XX wieku. W tym samym czasie na elewacjach dodano półkola nad oknami, wsparte na ozdobnych kapitelach bez pilastrów. Narożniki kościoła mają podobne ozdobne kapitele pod gzymsem.

Na początku XX wieku polscy historycy zalecali renowację starych budynków w "stylu rodzimym", inspirowanym detalami architektonicznymi prowincjonalnego polskiego baroku. Projekt przebudowy kościoła w Starej Soli opracował architekt Bronisław Wiktor, który został ukończony w 1923 roku. Bronisław Wiktor studiował na Politechnice Lwowskiej i jest znany z przebudowy kompleksu barokowych budynków we wsi Obroszyno. Prace remontowo-konserwatorskie przeprowadzono w latach 1926-1927. Najnowsze rzeźby czterech apostołów zostały zainstalowane na przyporach fasady ołtarzowej części kościoła w 1928 roku. Istnieją informacje, że przypadkowo zachowany ołtarz kaplicy św. Anny został przewieziony do Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki w celu konserwacji.

Na początku XXI wieku kościół św. Michała Archanioła został zwrócony małej lokalnej społeczności wiernych, którzy sfinansowali długie prace remontowe i konserwatorskie. Budynek w końcu otrzymał nowy dach. Ukończono również mural zaprojektowany przez Bronisława Wiktora. Rzeźby apostołów na fasadzie są autorstwa Yurii Mykolaiskyi.

Michała Archanioła w Starej Soli jest funkcjonującym kościołem rzymskokatolickim, wyróżniającym się oryginalnymi starożytnymi formami i należy do zabytków architektury o znaczeniu krajowym. Podsumowując, obszar między Starym Sambirem, Sambirem i granicą państwową to podwójna gratka dla turystów! Dobromil z klasztorem bazylianów i zamkiem Herburt, Susidowicze z klasztorem karmelitów, Chyrów... Łatwo się tu dostać na wszystkie sposoby - rowerem, autobusem lub samochodem.