Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Krylos

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, znajdujący się na terenie Narodowego Rezerwatu "Starożytny Halycz" w Krylosie, jest jednocześnie czynną świątynią i muzeum. Tutaj, tuż obok fundamentów katedry Wniebowzięcia, regularnie odbywają się nabożeństwa. Zbudowana w XVI wieku, świątynia zachowała w sobie elementy starej katedry: podczas budowy wykorzystano materiały i detale architektoniczne z kościoła poprzednika. Tuż po otwarciu nazwano ją "nową katedrą". A teraz, po ponad czterech wiekach, kościół jest zarówno architektonicznym i historycznym pomnikiem, który odwiedzają turyści, jak i miejscem sakralnym dla wiernych.

Budowa Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny zakończyła się w 1586 roku. Powstał z kamiennych bloków zniszczonej wówczas starej katedry. Podczas budowy odtworzono również niektóre elementy struktury planistycznej poprzedniego kościoła. Wówczas wokół kościoła wzniesiono fortyfikacje obronne, murowane ściany z narożnymi wieżami oraz zbudowano bramę wjazdową. Dodatkowo na ścianach kościoła Wniebowzięcia znajdują się starożytne reliefy, z których najciekawszym jest smok zionący ogniem.

W drugiej połowie XVII wieku Kryloska katedra doświadczyła znacznych zniszczeń w wyniku najazdów tatarskich i tureckich. Na przełomie XVII i XVIII wieku odbudował ją biskup Józef Szumlański. Wkrótce potem kopuła świątyni została ponownie poważnie uszkodzona (prawdopodobnie w wyniku trzęsienia ziemi).

Podczas I wojny światowej górna część kościoła zawaliła się podczas ostrzału artyleryjskiego. Wszystkie przedmioty kościelne spaliły się, a jedynie cudowna ikona Matki Bożej Odigitrii pozostała nietknięta. W latach 1974-1975 kościół został odrestaurowany, a w jego wnętrzu umieszczono ekspozycję lokalnego muzeum historii.

Po tym, jak Ukraińska Grecko-Katolicka Cerkiew wyszła z podziemia, kościół został jej przekazany. W trakcie restauracji w 2001 roku wykopano fundamenty słupów, na których opierała się konstrukcja. Archeolodzy odkryli liczne fragmenty konstrukcji ścian katedry Wniebowzięcia z XII wieku, elementy kamiennego dekoru kościoła oraz szczegóły malowideł freskowych, które znacznie wzbogaciły współczesne wyobrażenia badaczy na temat wyglądu i dekoracji wnętrza starej katedry Wniebowzięcia.

Fundatorem Kościoła Wniebowzięcia w Krylosie jest galicyjski szlachcic, potomek rodu bojarów, Marko Szumlański. To on zwrócił się do znanych mistrzów włoskiej szkoły, którzy wówczas pracowali w Lwowie, i zaprosił ich do byłej stolicy książęcej. Dlatego w architektonicznej kompozycji budowli łatwo dostrzec elementy renesansowe.

Zachowała się płyta nagrobna z miejsca pochówku Marka Szumlańskiego; można ją teraz zobaczyć w pobliżu głównego wejścia, w przedsionku kościoła w północnej części. Tę białą kamienną płytę odkrył na początku XVIII wieku ówczesny biskup Józef Szumlański, potomek sławnego rodu. Jest jeszcze jeden interesujący zabytek z czasów budowy Kościoła Wniebowzięcia: nad chórem w kościele zachował się zamurowany kamień z herbowym znakiem w postaci grotu strzały z literami "A" i "S" po bokach. To inicjały Andrzeja Svarichowskiego – kolejnego fundatora kościoła.

Architektura i wnętrze

Wielką wartość artystyczną ma zachodni portal kościoła, flankowany przez dwie pilastry i zwieńczony frontonem. W wewnętrznym polu frontonu znajduje się rzeźbiona w kamieniu kompozycja "Wniebowzięcie Matki Bożej". Północny portal zdobi herb biskupa Józefa Szumlańskiego.

Ozdobą Kościoła Wniebowzięcia jest ikonostas, wykonany przez wybitnego mistrza ukraińskiego malarstwa początku XX wieku, Antoniego Manastyrskiego. Oryginalnym zabytkiem starożytnej galicyjskiej kamiennej plastyki z XII wieku jest wyrzeźbiony na północnej ścianie przedsionka wizerunek skrzydlatego węża – gryfa.

W Kościele Wniebowzięcia w Krylosie znajduje się unikalna ikona, która przyciąga do siebie tysiące pielgrzymów z całej Ukrainy – Galicyjska (Kryloska) cudowna ikona Matki Bożej. To jeden z najstarszych ukraińskich cudownych obrazów.

Według legendy, w 1157 roku, po poświęceniu katedry w książęcym Halyczu, Jarosław Osmomysł podarował kościołowi ikonę Najświętszej Maryi Panny, którą przywiózł z Konstantynopola. Stała się patronką galicyjskich książąt i całej Galicji. W XIII wieku książę Lew przeniósł ikonę do Lwowa, gdzie dokonała wielu cudów.

Zgodnie z inną wersją, Kryloska Matka Boża znajdowała się do XVII wieku w Halyczu, a po tym, jak Turcy spalili świątynię podczas jednego z najazdów, ikonę znaleziono w lesie w pobliżu wsi Sokil. Stamtąd przeniesiono ją do klasztoru Wniebowzięcia Bazylianów. Od tego czasu ikona ma jeszcze jedną nazwę – Sokilska Matka Boża.

Obecnie ikona z czasów książęcych jest otwarta do zwiedzania; znajduje się w części ołtarzowej kościoła. Na znak wdzięczności za wysłuchane modlitwy i uzdrowienia, lokalni wierni zebrali fundusze w XVIII wieku i wykonali dla ikony srebrną okładzinę. Wtedy też zrodziła się tradycja pielgrzymek do cudownego Kryloskiego wizerunku.

W przeszłości Kryloską Górę odwiedzali galicyjscy metropolici Sylwester Sembratowicz i Andriej Szeptycki. Przez długi czas cudowna ikona nie opuszczała swojego poświęconego miejsca w ołtarzu katedry Wniebowzięcia.

Na początku lat 60. XX wieku, gdy w kościele działało muzeum lokalne, Kryloską Matkę Bożą wyrzucono z ołtarza. Na szczęście zachowała się w kościele, w chórze, wśród fragmentów przedmiotów kościelnych i odpadków. Na początku lat 80. mieszkańcy Krylosa znaleźli ikonę i ponownie umieścili ją w ołtarzu. W 2006 roku wizerunek został odrestaurowany, a 28 sierpnia tego samego roku, zwierzchnik UGKK, błogosławiony Lubomyr Huzar, przeprowadził uroczysty obrzęd jej koronacji, w podziękowaniu ikonie Matki Bożej za zachowanie wiary całej Galicji.

Pielgrzymi odwiedzają ikonę Kryloskiej Matki Bożej przynajmniej trzy razy w roku:

• 7 lipca – w Dzień Narodzenia Jana Chrzciciela;
• 28 sierpnia – w święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny;
• 27 września – w Dzień Podwyższenia Krzyża Świętego.

Można dojechać do Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krylosie samochodem lub autobusem. Samochodem należy jechać trasą N09 z Halycza lub Iwano-Frankiwska. Z tego regionu kursują autobusy "Iwano-Frankiwsk – Halycz", "Iwano-Frankiwsk – Rohatyn (Bursztyn)", "Iwano-Frankiwsk – Lwów" (do przystanku "Krylos"). Z Halycza do Krylosa (odległość między nimi wynosi 7 kilometrów) można dojechać jednym z autobusów, które zatrzymują się w pobliżu Domu Ludowego w centrum miasta. Przystanek autobusowy w Krylosie znajduje się w pobliżu głównej drogi (to jest Dolny Krylos). Na Kryloską Górę, gdzie skupione są wszystkie zabytki, trzeba iść pieszo.

Godziny otwarcia: kościół jest otwarty codziennie od 8:00 do 18:00. Można zamówić wycieczkę do kościoła w Muzeum Historii Starożytnego Halycza (Pałace Metropolitalne) codziennie od 9:00 do 18:00.