Muzeum Historii Starego Halicza (Pałace Metropolitalne) w Krylosie

Muzeum Historii Halicza, które niedawno obchodziło swoje 50-lecie, mieści się w Pałacach Metropolitalnych – zabytku architektury z początku XIX wieku, który w swoim czasie był letnią rezydencją metropolity Andrieja Szeptyckiego. To najstarsza instytucja muzealna w Haliczu, znajdująca się w sercu historycznego Krylosu. Pomysł jego stworzenia należy do znanego archeologa doktora Jarosława Pasternaka oraz metropolity UGKTs Andrieja Szeptyckiego, który na schyłku swoich lat wyraził pragnienie utworzenia muzeum-rezerwatu w pobliżu fundamentów kronikarskiej katedry Uspieńskiej z XII wieku. To marzenie hierarchy UGKTs zrealizował w 1937 roku Jarosław Pasternak. W kaplicy św. Bazylego, zabytku architektury XV wieku, zgromadził najciekawsze i najbardziej oryginalne znaleziska ze swoich wykopalisk w Krylosie. To było pierwsze muzeum na Górze Krylos.

Obecnie działają tutaj dwa muzea: historii starożytnego Halicza oraz historii kościoła. Chociaż na terenie Narodowego Rezerwatu "Stary Halicz" znajduje się wiele ważnych zabytków, które należy zobaczyć na własne oczy, to jednak warto rozpocząć wycieczkę właśnie stąd. Dlaczego? Ponieważ wystawy obu muzeów w Pałacach Metropolitalnych dają dobre wyobrażenie o tle historycznym wydarzeń, które miały miejsce tutaj wiele lat temu. W wystawie Muzeum Kryloskiego przedstawione jest dziedzictwo historyczno-kulturowe starożytnego miasta, znaleziska archeologiczne i architektoniczne z przeszłości, które świadczą o tym, że Halicz-Krylos był niegdyś potężnym centrum państwowym i religijnym, stolicą potężnego państwa Halicko-Wołyńskiego.

Historia

Pałace Metropolitalne, w których obecnie działa Muzeum Historii Halicza, są zabytkiem architektury XVIII wieku. Kiedyś był to dwupiętrowy pałac halickich metropolitów. Niektórzy badacze uważają, że zbudowano go w miejscu księcia pałacu z czasów Kijowskiej Rusi. Na razie nie udało się tego udowodnić, ale w pobliżu Pałaców Metropolitalnych archeolodzy odkryli fundament kamiennej kolumny na głębokości trzech metrów.

Ciekawe jest to, że podczas budowy Pałaców Metropolitalnych wykorzystano materiały z klasztoru świętego proroka Eliasza, którego fundamenty można zobaczyć na obrzeżach Krylosu (punkt orientacyjny – pomnik-symbol "Miecz i Pług"), obok drogi, która łączy miasta Halicz i Iwano-Frankiwsk.

Muzeum Historii Starego Halicza powstało w 1938 roku z inicjatywy metropolity Andrieja Szeptyckiego – pragnął, aby takie muzeum-rezerwat utworzono w pobliżu fundamentów kronikarskiej katedry Uspieńskiej. Pomysł w życie wcielił doktor archeologii Jarosław Pasternak, który wiele lat poświęcił badaniu historii tego księżęcego miasta. Początkowo znaleziska zebrane przez Jarosława Pasternaka podczas wykopalisk w Kryloskim grodzisku były eksponowane w kaplicy św. Bazylego, zabytku architektury XV wieku. Nieco później kolekcję przeniesiono do Pałaców Metropolitalnych.

Wystawa Muzeum Historii Halicza, którą można umownie podzielić na dwa okresy – przedkronikowy i kronikowy, znajduje się w siedmiu salach na pierwszym piętrze Pałaców Metropolitalnych. W pierwszych dwóch turyści zapoznają się z rzadkimi eksponatami przedkronikowego Halicza, czyli z epoki kamienia i brązu: kultury liniowo-paskowej, trypolskiej, sznurków, komarowskiej, lipieckiej i czerniachowskiej. Narzędzia pracy (skrobaki, płyty, dłuta, wiertła, haczyki kostne, rogate motyki) świadczą o działalności gospodarczej ludzi tamtych czasów.

W VI-III tysiącleciu p.n.e. na Pokarpaciu żyli nosiciele kultury trypolskiej, którzy oprócz uprawy ziemi zajmowali się hodowlą bydła, myślistwem i rybołówstwem. Trypolianie znali również garncarstwo i tkactwo. Obróbka kamienia w kulturze trypolskiej osiągnęła najwyższy poziom. Trypolianie, jak wiadomo, byli blisko związani z piśmiennictwem. Pozostałości trypolskich osad na zachodniej granicy odkryto w Bowszewie, Wiktorowie, Komarowie, Krylosie, Korostowiczach, a także w miasteczku Bilszowce w rejonie halickim. W muzeum prezentowane są fragmenty naczyń znalezione przez archeologów w miasteczku Bilszowce. Wśród nich są kubki, miski, sferyczne naczynia, pokrywki i dzbanek.

Trzecia sala jest bogata w eksponaty. Znaleziska, które się tutaj znajdują, opowiadają o tym, że od pierwszych wieków nowej ery terytorium Pokarpacia zamieszkiwały plemiona wschodniosłowiańskie. Między Południowym Bugiem a Dniestrem żyli Ulicze, a między Dniestrem a Prutem – Tiwercy.

W wystawie muzeum szeroko prezentowane są pozostałości produkcji brązowniczej z czasów Kijowskiej Rusi, znalezione przez archeologów. Wśród eksponatów z epoki książęcej centralne miejsce zajmuje broń ruskiego. Szczególną uwagę odwiedzających przyciąga ruskie miecz nieznanego księcia z XII wieku, groty strzał, topory bojowe, sztylet, ostrogi różnych typów, strzały, krzyże-enkolpiony różnych typów itd.

W centrum piątej sali muzeum znajduje się skarb Kryloski: miedziana cerkiewna płyta-diskos oraz srebrne bransoletki, a także duża diorama Krylosu (makieta starożytnego Halicza i okolic), którą wykonali pracownicy Lwowskiego Instytutu "Ukrzachidproektrestawraciya" w 1988 roku.

Muzeum Historii Kościoła znajduje się na drugim piętrze Pałaców Metropolitalnych. Jest małe pod względem powierzchni, ale bogate w cenne eksponaty, które opowiadają o historii Metropolii Halickiej i jej przywódcach. Tutaj można zapoznać się z przykładami sztuki sakralnej, zobaczyć przedmioty kultu, które metropolici używali podczas nabożeństw.

Sanktuarium Góry Krylos był Uspieński Katedra. Jego detale architektoniczne z freskami, kapitele z ozdobami, rzeźbione kamienie, antropomorficzne maski, które obecnie są eksponowane w muzeum, świadczą o wysokim rozwoju halickiej szkoły architektonicznej z czasów Jarosława Osmomysła. Płytki z wizerunkami gryfów, smoków, ptaków-pawich zdobiły ściany świątyni. Przy Uspieńskiej Katedrze otwarto skryptorium (warsztat do przepisywania książek), w którym w 1144 roku napisano Halickie Ewangelie. Egzemplarz tej Ewangelii znajduje się obecnie w Galerii Tretyakowskiej w Moskwie. Stylusy, zawieszane pieczęcie, ryciny wskazują na wysoki poziom rozwoju piśmiennictwa w księstwie Halicza.

Heraldyczne znaki na dnach naczyń, trójkątne i prostokątne płytki z wielu świątyń Halicza wzbogacają wystawę jeszcze jednej sali muzeum.

W byłych Pałacach Metropolitalnych, na drugim piętrze, znajduje się wystawa przyszłego i jedynego na terenie Haliczy muzeum historii kościoła. Znajdują się tutaj rzadkie eksponaty kultu kościelnego, które muzeum ofiarowali prywatne osoby, a także proboszcz wsi Krylos o. Jarosław Żołob. Wystawa zaczyna się galerią portretów metropolitów i kardynałów Metropolii Halickiej, która została stworzona w 1807 roku we Lwowie. Właśnie wtedy rozpoczęto budowę Pałaców Metropolitalnych. Podczas wykopalisk w pobliżu letniej rezydencji halickich metropolitów lwowscy archeolodzy odnaleźli fragment krzyża, na którym znajduje się interesujący ornament, a z wewnętrznej strony – inicjały pierwszego biskupa Kosmy (Kuzmy), który rządził w Haliczu za czasów księcia Jarosława Osmomysła.

Bardzo interesujące eksponaty i ikony przekazał do muzeum kolekcjoner ze Snyatyna Bohdan Chovhan. Wśród nich znajduje się medalion-wisiorek "Matka Boska z Jezusem" z XIX wieku, fragmenty ikonostasu, drewniana paten z XVIII wieku, a także trzy ikony Jezusa Chrystusa i ikona Matki Boskiej Odihria.

Biskup Kolomyjsko-Czerniowiecki Władyka Mykoła Simkailo ofiarował przyszłemu muzeum historii kościoła ikony Świętych Włodzimierza Wielkiego, Barbary i Paraskevy, namalowane na desce, a także ikonę św. Mikołaja, przedstawioną na szkle. Wśród darów biskupa znajdują się drewniana kivot i krzyż z ukrzyżowaniem, datowane na XVIII wiek, a także osobiste rzeczy zmarłego biskupa Pawła Wasylyka – felon, mitra, czapka, pastorał, drewniany krzyż, zdjęcia.

Wśród eksponatów muzeum znajduje się Lwowskie Ewangelie, które wydrukowało bractwo stawropigialne w 1670 roku. Ten drukowany rarytas jest w dobrym stanie. Zachowały się wszystkie strony, a także tłoczenie na okładce. Wiele eksponatów przekazał muzeum o. Sviatoslav Kiyak. To rzeczy zmarłego ojca Romana Kiyaka, które reprezentują ten okres, kiedy UGKTs była w podziemiu. Wśród nich znajduje się umywalka, dwa diskosy i łyżeczka do Komunii Świętej, tabernakulum, medalion Matki Boskiej itp.

Wiele rzeczy ofiarował o. Oleg Kaskiw. To między innymi książki z biblioteki Andrieja Szeptyckiego, dwie ikony "Wszechmogący", datowane na 1882 rok. Oprócz tego ikony "Narodzenie Chrystusa", "Uspienie Matki Boskiej", "Odihria", a także fragmenty ikon sześciu Apostołów z ikonostasu kościoła wsi Mezhyhirtsi (XVIII w.). Ale chyba największym rarytasem przyszłego muzeum historii kościoła jest pastorał metropolity Andrieja Szeptyckiego, z którego korzystali niegdyś biskupi Pawło Wasylyk i Sofron Mądry oraz szaty Najwyższego Arcybiskupa UGKTs Lubomira Huzara.

Wizytę w Muzeum Historii Halicza warto połączyć z oglądaniem mogiły Halicza, fundamentów katedry Uspieńskiej, Książęcej studni, kościoła Uspienia Matki Boskiej, Złotego Toku. Wszystkie te obiekty znajdują się w bliskiej odległości.

Można dojechać do Muzeum Historii Halicza, znajdującego się na terenie Narodowego Rezerwatu "Stary Halicz" w Krylosie, samochodem, poruszając się trasą N09 z Halicza lub Iwano-Frankiwska. Można również skorzystać z transportu publicznego. Z Iwano-Frankiwska (odległość wynosi 22 kilometry): autobusami "Iwano-Frankiwsk – Halicz", które zatrzymują się przy Seminarium Teologicznym w centrum województwa, na ulicy Harbarskiej. Z dworca autobusowego nr 2 na ulicy Pasicznej (niedaleko od szlabanu) można wsiąść do marszrutki "Iwano-Frankiwsk – Bursztyn" lub autobusów w kierunku Lwowa lub Rohatyna. Z dworca kolejowego Iwano-Frankiwska (autobusy stoją między dworcem kolejowym a autobusowym) można dojechać marszrutką, która jedzie do Rohatyna.

Z Halicza do Krylosu (odległość między nimi wynosi 7 kilometrów) można dojechać jednym z autobusów, które zatrzymują się przy Domu Ludowym w centrum miasta. Zwróć uwagę, że przystanek autobusowy w Krylosie znajduje się przy głównej drodze (to jest Dolny Krylos). Aby dotrzeć na Górę Krylos, gdzie skoncentrowane są wszystkie zabytki, trzeba iść pieszo około 1,5 kilometra. W Krylosie nie ma połączenia kolejowego.

Godziny otwarcia: od 9:00 do 18:00 codziennie.