Minčol (Góry Czerchowskie)

Minčol (węg. Mincsol) to najwyższy szczyt Gór Czerchowskich (Čergov) we wschodniej Słowacji, o wysokości 1157 m. Wznosi się w zachodniej części pasma, na styku trzech powiatów kraju preszowskiego – Bardiowa, Sabinova i Starej Lubowli. Do Starej Lubowli jest stąd ok. 23 km, do Sabinova 16 km, do Bardiowa 22 km. Najbliższe wsie to Livovská Huta (ok. 3 km), Kyjov i Potoky (po 4 km) oraz Kamenica (5 km). Wybitność Minčola wynosi 567 m, co daje mu 21. miejsce wśród słowackich szczytów. Na samej Słowacji jest aż siedem gór o nazwie Minčol.

Minčol jest zwornikiem czterech grzbietów: południowo-zachodniego przez Lysą horę, północno-zachodniego do Minčolíka, północno-wschodniego do Małego Minčola i południowo-wschodniego przez Lazy i Hyrovą do przełęczy Ždiare. Przez szczyt biegnie główny europejski dział wodny: potoki ze stoków północnych płyną do Bałtyku, z południowych – do Morza Czarnego. Na wschodnim stoku bije źródło 130-kilometrowej rzeki Topli.

Jak dojść / szlaki

Na Minčol prowadzą znakowane szlaki ze wszystkich stron, wszystkimi czterema grzbietami. Przez szczyt biegnie europejski szlak dalekobieżny E3, który zmienia tu znaki z czerwonych na niebieskie.

• Żółty z Livovskiej Huty przez Lazy – najkrótszy: 2 h w górę, 1:30 h w dół.
• Niebieski z Kyjova przez Sedlo pod Minčolom – najłatwiejszy: 2:15 h w górę, 1:40 h w dół.
• Żółty z Šarišskiego Jastrabia przez Minčolík i Sedlo pod Minčolom: 2:30 h w górę.
• Zielony z Čirča przez Uhlisko: 2:45 h w górę; z Kamenicy przez Lazy – 3:10 h.
• Czerwony (Magistrala Wschodniokarpacka) z Obručnego przez Sedlo pod Dlhou i Malý Minčol: 3:45 h w górę.

Do wsi wyjściowych kursują autobusy podmiejskie, najbliższe stacje kolejowe to Preszów, Sabinov, Lipany i Stara Lubowla.

Co widać ze szczytu

Trawiasty wierzchołek, porośnięty łąkami z borówczyskami, daje wspaniałą panoramę głównego i bocznych grzbietów Czerchowa, doliny Topli i Kotliny Lubowelskiej ze Starą Lubowlą i jej zamkiem, Pienin z charakterystycznymi Trzema Koronami oraz polskich Beskidów. Przy dobrej widoczności widać Tatry Wysokie (ok. 55 km), Niżne Tatry z Kráľovą hoľą (70 km), Babią Górę (112 km), Wielką Rawkę w Bieszczadach (116 km), a nawet połoniny Karpat ukraińskich oddalone o ponad 150 km. Widok na wschód i południe z samego szczytu przesłaniają drzewa, dlatego warto przejść ok. 500 m na południowy wschód na przedwierzchołek (1132 m), z którego widać wszystkie strony świata.

Przyroda i historia

Szczyt i część stoków chroni narodowy rezerwat przyrody Čergovský Minčol (171 ha, od 1986 r.) z najwyższym, piątym stopniem ochrony – dla lasów najwyższych pięter i typowej karpackiej flory górskiej. Na jego łąkach stwierdzono 277 gatunków roślin wyższych, z czego 15 figuruje na słowackiej Czerwonej liście. Góra należy też do obszaru Natura 2000.

Na szczycie stoi masywny żelbetowy obelisk, wzniesiony w latach 1931–1935 jako jeden z 17 punktów czechosłowackiej sieci triangulacyjnej I rzędu. Jest zarazem znakiem granicznym powiatów: widnieją na nim herby Bardiowa, Starej Lubowli, Preszowa i od 2012 r. Sabinova oraz tablica upamiętniająca zlot turystów w Lipanach w 1979 r. Obok stoi unikatowy podwójny drogowskaz ze skrzynką na książkę szczytową. Na przedwierzchołku w 1995 r. postawiono duży drewniany krzyż na pamiątkę wizyty papieża Jana Pawła II w Koszycach, Preszowie i Lewoczy.

Nazwa pochodzi od wołoskiego słowa „muncel” – wzgórze, wierzchołek góry – i wiąże się z kolonizacją wołoską; w Karpatach ukraińskich od tego samego słowa pochodzą dziesiątki nazw w rodzaju Menczuł. W dokumentach słowackich nazwa pojawia się od 1563 r. (Minczow), a na mapach jako Gr. Menschul (1771), Mincsol (1859) i Minczol (1860).

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

W rezerwacie nie wolno schodzić ze szlaków, rozpalać ognisk, biwakować, zrywać roślin ani zakłócać ciszy; wjazd quadami i terenówkami jest przestępstwem. Szczyt jest bezleśny, więc w burzy i mgle bywa tu nieprzyjemnie; zimą grzbiet jest zaśnieżony i co roku w lutym prowadzi tędy narciarskie przejście Czerchowem. 15 min od rozdroża Lazy, na wysokości 1010 m, stoi schron pod Minčolom – zwykle zamknięty, ale z tyłu przez cały rok otwarty biwak. Słowackie pogotowie górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Co roku 15 września od 1989 r. na szczycie spotykają się turyści z czterech powiatów.
• Minčol to najwyższy punkt nie tylko Czerchowa, ale całego regionu Szarysz.

Zdjęcia: Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.