Makyta

Makyta (niem. Makita) to najwyższy i najmasywniejszy szczyt zachodniej części Jaworników o wysokości 923 m (według danych słowackich i czeskich 923,3 m). Wznosi się na granicy Słowacji i Czech, na styku kraju trenczyńskiego i zlińskiego, na gruntach gmin Lazy pod Makytou i Lysá pod Makytou (powiat Púchov) oraz Valašská Senice i Huslenky (powiat Vsetín). Głównym grzbietem Jaworników biegnie tu zarówno granica państwowa, jak i dział wód Wagu i Morawy. Po stronie słowackiej pod górą leżą przysiółki gminy Lazy pod Makytou – Dlhé, Krivé, Makytka, Fujerovci.

Szeroko pojęty masyw Makyty zajmuje ok. 60 km², mniej więcej po połowie w Czechach i na Słowacji. Jest ostatnim – idąc ku południowemu zachodowi – elementem łańcucha Jaworników: od centralnej części grzbietu oddziela go przełęcz Papajské sedlo (691 m), odległa o 2,6 km na północny wschód, a na południowym zachodzie długi na nieco ponad 10 km grzbiet stopniowo opada na Przełęcz Łyską (510 m), oddzielającą Jaworniki od Białych Karpat. Od szczytu we wszystkich kierunkach wybiegają długie na 4–10 km grzbiety o wysokości 600–800 m, rozdzielone głębokimi, krętymi dolinami. Górne partie góry tworzą rozległą i dość płaską wierzchowinę na wysokości 820–860 m, nad którą we wschodniej części wznosi się nieco spłaszczona kopuła szczytowa.

Stoki południowo-wschodnie odwadniają potoki Beňadín i Tisovský do Bielej vody i dalej do Wagu. Po stronie morawskiej, na wysokości ok. 840 m, prawie pod samym szczytem, bierze początek rzeka Senice, uchodząca do Beczwy i dalej do Morawy. Na północnym stoku kopuły szczytowej, na wysokości ok. 780 m, znajduje się źródło siarczkowej wody mineralnej.

Jak dojść / szlaki

Na szczyt prowadzi kilka znakowanych szlaków ze strony słowackiej i czeskiej. Wszystkie są dość długie, bo zaczynają się we wsiach u stóp masywu, a przewyższenie przekracza 400 m, więc wejście uchodzi za dość wymagające.

• Szlakiem czerwonym – grzbietem granicznym od Papajskiego sedla i od siodła pod Radošovem (trasa Pulčín – Papajské sedlo).
• Szlakiem zielonym – z osady Krivé w Lazach pod Makytou (strona słowacka) lub z Huslenek (strona czeska).
• Szlakiem niebieskim – z Francovej Lhoty (strona czeska).
• Szlakiem żółtym – z Lysej pod Makytou.

Źródła nie podają oficjalnych czasów przejścia. Przy czerwonym szlaku od Papajskiego sedla jest studzienka z wydajnym źródłem. Na szczycie znajduje się skrzyżowanie szlaków, 4. przystanek ścieżki edukacyjnej „Jaworniki – zachód”, drewniana wiata turystyczna ze stołem i ławami oraz książka wpisów.

Co widać ze szczytu

Szczerze: prawie nic. Dawniej na szczycie stała drewniana wieża widokowa, ale od dawna jest zniszczona, a las zasłania obecnie widoki. Z powodu długich dojść góra nie jest często odwiedzana – przychodzi się tu dla ciszy i starego lasu, a nie dla panoramy.

Przyroda i historia

Masyw jest w znacznej części zalesiony. Zwarte kompleksy leśne pokrywają zwłaszcza część północną, natomiast na południu przerywa je stare osadnictwo polaniarskie – rodowe osiedla i „samoty” wśród dawnych pastwisk i łąk kośnych, sięgające wysokości 650–700 m. Lasy na stokach Makyty zachowały charakter zbliżony do naturalnego: dominują stare drzewostany jodłowo-bukowe z naturalnym odnowieniem, z domieszką świerka, jawora, jarzębiny, lokalnie brzozy; wyżej przechodzą w lasy jaworowe. Wiosenna flora jest typowa dla karpackich buczyn i bardzo bogata.

Gniazdują tu dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł trójpalczasty i siniak. Obserwowano też trzy największe drapieżniki tej części Europy – niedźwiedzia brunatnego (co roku latem 1–2 osobniki), wilka i rysia, migrujące ze Słowacji na Morawy. Szczyt należy do pierwszej, najściślej chronionej strefy dwóch obszarów chronionego krajobrazu jednocześnie – czeskiego CHKO Beskydy i słowackiego CHKO Kysuce. Na północnych stokach w 2008 roku utworzono rezerwat przyrody „Makyta” o powierzchni 187 ha.

Geologicznie masyw zbudowany jest ze skał fliszu karpackiego – piaskowców, zlepieńców, iłowców i margli z paleocenu i eocenu; kopułę szczytową budują głównie piaskowce i drobnoziarniste zlepieńce warstw luhaczowickich ze środkowego eocenu.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Dojścia są długie i leśne, a na szczycie nie ma żadnych usług, więc zaplanuj czas i weź wodę i jedzenie. To teren dużych drapieżników: nie zostawiaj jedzenia, chodź za dnia i znakowanymi szlakami. W pierwszej strefie ochrony i w rezerwacie nie schodź ze szlaków i nie zrywaj roślin. Po stronie słowackiej w górach pomaga Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300); w obu krajach działa numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Od nazwy góry pochodzi nazwa znanych słowackich zakładów odzieżowych Makyta Púchov.
• Makyta to ostatni duży masyw Jaworników na południowym zachodzie, przed Przełęczą Łyską i Białymi Karpatami.

Zdjęcia: Jiří Kadlec, Public domain; Ben Skála, CC BY-SA 3.0; Ben Skála, CC BY-SA 3.0; Ben Skála, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.