Kasowa Góra, Bovshiv

Zakwaterowanie w pobliżu

Położona na północny zachód od wsi Bovshiv na kilku wzgórzach (maksymalna wysokość – 340 m), które przylegają do zbiornika Bursztyn w rejonie Halič w obwodzie Iwano-Frankiwskim. Powierzchnia wynosi 65 ha. Naukowcy twierdzą, że zachowały się tu niektóre gatunki roślin z późnego okresu trzeciorzędowego. Na terenie rezerwatu rośnie ponad 300 gatunków roślin. Tradycja ludowa zachowała szereg legend i opowieści o Kasowej Górze, owianych tajemnicami minionych wieków. Według jednej z nich książę Daniel Halicki w naturalnych schronieniach góry przechowywał pieniądze, złoto i klejnoty. Bardziej prawdopodobna wersja sugeruje, że kasę w labiryntach jaskiniowych ukrywał bojar z Bovshiva. Jednak wejście do jaskini zostało zablokowane, a w rezultacie kosztowności i pieniądze na zawsze pozostały wewnątrz góry, tak otrzymała swoją nazwę – Kasowa.

Niektórzy badacze uważali, że na płaskowyżu znajdującym się na jednym ze zboczy góry stał staroruski klasztor. Niektórzy badacze uważali, że na płaskowyżu znajdującym się na jednym ze zboczy góry stał staroruski klasztor. Przypuszczenie o jego istnieniu opiera się na publikacji w czasopiśmie "Słowo" (1879.- 4.3-6), a także na badaniach topograficznych i toponimicznych lokalnych historyków L. Czachkowskiego i J. Chmielewskiego. W swojej książce "Książęcy Halycz" pisali: "Na Kasowej Górze koło Bolshiva stał stary klasztor Zakonu Świętego Bazylego. Został zbudowany od strony lasu, tam, gdzie grzbiet góry jest bardziej płaski. Na półokrągłym płaskowyżu wznosił się pagórek. Według świadectw mieszkańców Boyashova kiedyś na tym pagórku stał kościół." Do klasztoru prowadziły schody, których pozostałości odkryto w latach 30. XX wieku. Około 30 lat temu nauczyciel z Bovshiva, I. Kalytchuk, pisał o Kasowej Górze: "Nawet teraz można tu spotkać olbrzymie kamienie, skały, które tworzą jaskinie, schronienia. Często można natknąć się na miejsca, gdzie czuć jakieś dziwne pustki, a nawet pod ostrożnymi krokami ziemia brzęczy, jakby ostrzegając tych, którzy tu przybyli, aby nie niszczyć jej bogactw. I jaskinie, i to niezwykłe uczucie – to jakby pierwsze eksponaty natury, a nie wszystkie można wymienić."

Od dawna cały górski pas Kasowej Góry był usiany rzadkimi kamieniami z koronką cienkich żyłek, które nazywa się alabastrem. Już w latach 30. XIX wieku zwrócił na to uwagę jeden z właścicieli Bursztyna i zainicjował przemysł alabastrowy. Jednak masowa obróbka tego kamienia rozpoczęła się dopiero sto lat później. Oprócz kilku prywatnych rzemieślników, wyroby artystyczne z alabastru produkowała również lokalna spółdzielnia, która miała własny warsztat. Z alabastru robiono świeczniki, popielniczki, wazy, kałamarze, puderniczki, rzeźby zwierząt, ryb i ptaków. Wyroby sprzedawano częściowo na miejscu, a częściowo eksportowano za granicę. Wyroby alabastrowe zyskały dużą popularność w połowie lat 30. XX wieku. Wielu chłopów zajmowało się sprzedażą i dostarczaniem surowców znanym rzeźbiarzom. Ten przemysł bardzo wyczerpał naturalne zasoby minerału. W czasie I wojny światowej na Kasowej Górze Rosjanie wykopali okopy. Toczyły się tu zacięte walki, podczas których góra została gęsto pokryta łuskami kul i pocisków.

Największą wartością Kasowej Góry jest jej roślinność. Od dawna przyciąga uwagę lekarzy, botaników i geologów. Reliktowa pokrywa trawiastego terenu tej części Opillia była przedmiotem badań blisko pięćdziesięciu ekspedycji. Naukowcy twierdzą, że zachowały się tu niektóre gatunki roślin z późnego okresu trzeciorzędowego. Podobne rośliny można spotkać tylko w rezerwacie Askania-Nowa i w Stepie Strzeleckim w obwodzie Kurskim.

Z opowieści starców z okolicznych wsi wynika, że rzadkie rośliny zachowały się na tym terenie dzięki temu, że ziemie Kasowej Góry z jakichś mistycznych powodów nie były wykorzystywane przez chłopów do uprawy roślin rolniczych w minionych wiekach. Być może hałas wód gruntowych odstraszał chłopów. O ich obecności w głębi góry mówią kilka źródeł z czystą, zimną wodą. Nie wykluczone, że to właśnie dzięki podziemnym rzekom zachowała się roślinność pradawnych epok geologicznych. Na Kasowej Górze rośnie ponad 300 gatunków roślin. Wśród nich są takie rzadkie gatunki reliktowe jak astragalus duński, asparagus zwyczajny, owies Bessera, turzyca niska, jaskier Zapalovycza, adonis wiosenny, sen czarny, sen duży, irys węgierski, koniczyna czerwona, chaber tarnopolski, tymianek ubrany, biała anemon, długolistny sugajnik, migdał niski, trzy gatunki trawy falistej. Około dziesięciu gatunków roślin jest wpisanych do Czerwonej Księgi Ukrainy. W lesie, który rozciąga się między górą a morzem rosną czereśnie, dereń, głóg, kalina, tarnina, dzika róża. Latem i jesienią można zbierać borowiki, osiki, opieńki, a na łąkach spotyka się kurki i pieczarki.

Z wierzchołka Kasowej Góry roztacza się piękny krajobraz - widać dolinę Dniestru, Halič, Bilszowce, okoliczne wioski i zbiornik Bursztyn.

Trawa włosista na Kasowej Górze we wsi Bovshiv

15 maja 1936 roku profesor Wsewolod Lewycki – przewodniczący Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki we Lwowie – zwrócił się z listem do metropolity Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Andrzeja Szeptyckiego z prośbą o utworzenie rezerwatu "Kasowa Góra" na gruntach kościelnych. Metropolita poparł aspiracje naukowców, zgadzając się na rezerwację.

Decyzja o rezerwacji "Kasowej Góry" została poparta 18 sierpnia 1936 roku rezolucją konferencji ochrony przyrody w Jasnej Wilii w Podluty w Stanisławowie, zorganizowanej przez Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki i Ukraiński Kościół Greckokatolicki. Wówczas mówiono o utworzeniu dwóch rezerwatów "Kasowej Góry" w okolicach wsi Bovshiv i "Czortowej Góry" w pobliżu Rohatyna. W tym samym roku naukowcy z Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki przeprowadzili badania Czortowej Góry i została ona zarezerwowana, natomiast badania i rezerwacja Kasowej Góry planowane były na zakończenie w 1939 roku. Jednak te plany nie miały się spełnić – czerwoni okupanci najechali i zajęli Wschodnią Galicję, wprowadzając reżim komunistyczny, terroryzując ludność, aresztując i strzelając naukowców oraz duchownych. To był początek II wojny światowej…

Po ustanowieniu w 1944 roku kolejnego reżimu totalitarnego, o rezerwacji trzeba było zapomnieć na długie 35 lat… Partia komunistyczna i jej przywódcy przyjęli kurs na bezwzględną eksploatację zasobów naturalnych. Kasowa Góra padła ofiarą ich nienasyconego apetytu – jej większa południowo-wschodnia część została zoraną i utraconą na zawsze; w 1965 roku u jej podnóża zbudowano tamę, która zablokowała rzekę Gniła Lipa i wzniesiono przemysłowego potwora – Elektrownię Bursztyn. Dolna część "Kasowej Góry" została zalana przez zbiornik Bursztyn. Ale to było za mało, a radzieccy urzędnicy rozpoczęli ofensywę daczową na to cudo natury, pod ich auspicjami odbywało się również aktywne zalesianie zboczy "nieużytecznej góry"… Dodatkowo to, co pozostało nienaruszone, przeznaczono na pastwiska i łąki… Ale myśl o rezerwacji Kasowej Góry tliła się w myślach wielu naukowców, w tym akademika Jurija Szelyaha-Sosonka, który włożył wiele wysiłku, aby zbadać i zarezerwować "Kasową Górę". Ta znacząca wydarzenie miało miejsce w 1975 roku, kiedy to utworzono pomnik przyrody o znaczeniu republikańskim i zarezerwowano mały obszar góry – zaledwie 7 hektarów zachodnio-podolskiego stepu trawiastego… Badacze przez długi czas starali się rozszerzyć granice rezerwatu, jednak nie udało im się to aż do 1988 roku, kiedy to do istniejącego obszaru rezerwatu dodano kolejne 58 hektarów (łącznie – 65 ha – red.). W 2004 roku Kasowa Góra weszła w skład Narodowego Parku Halińskiego. W 2011 roku Rada Wiejska Bovshiv, do której gruntów należy Kasowa Góra, zgodziła się na przyłączenie do rezerwatu kolejnych 100 hektarów, więc wkrótce cała góra będzie miała status rezerwatu.

"Nadzwyczajna wartość Kasowej Góry – mówi pani Nadia Szumska, kandydat nauk biologicznych, pracownik Narodowego Parku Halińskiego – tkwi w jej rozmiarach. W końcu to największy obszar trzeciorzędowych, przedlodowcowych, reliktowych stepów opilskich, które przetrwały do naszych czasów w Galicji…" Rzeczywiście całkowita powierzchnia Kasowej Góry wynosi około 160 hektarów. Rozciąga się wzdłuż lewego brzegu Gniłej Lipy i zbiornika Bursztyn (ten ostatni, od 2011 roku, uzyskał status terenu Ramsar – red.) na długości 4 kilometrów, a w najszerszym miejscu osiąga 1200 m. Wznosi się na wysokość 340 metrów nad poziomem morza i 100 metrów nad doliną Gniłej Lipy.

Kasowa Góra to tylko system skalistych wzgórz, które w ujęciu geologicznym są zachodnim krańcem Podolskiej Wysoczyzny. Te jednorodne wzgórza rozciągają się z północy na południe na ponad 200 kilometrów od Lwowa aż do Snyatyna, czasami tworząc fantastyczne formy rzeźby krasowej, w tym jaskinie i zapadliska. Wzdłuż krawędzi Podola rozrzucone są małe obszary stepów, z których największa to Kasowa Góra, a w tym tkwi jej wyjątkowość. "Znaczenie ochronne tego obiektu – kontynuuje pani Nadia Szumska – jest bardzo trudne do przecenienia, ponieważ zachowały się tu największe w regionie populacje znikających roślin stepowych, na przykład cztery gatunki trawy falistej, trzy gatunki sen-trawy, adonis, około dziesięciu storczyków, wśród których niezwykle cenne są obuwiki (Neotinea ustulata (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase) oraz obuwiki (Cypripedium calceolus L.) i wiele innych – wpisanych do Czerwonej Księgi Ukrainy. Ponadto w pokrywie roślinnej Kasowej Góry znajdują się bardzo rzadkie zbiorowiska roślinne stepów, w szczególności trawy włosistej (Stipa cpillatae) oraz turzycy niskiej (Cariceta humilis), które są wpisane do Zielonej Księgi Ukrainy."

Roślinność na Kasowej Górze we wsi Bovshiv

W sumie na Kasowej Górze rośnie ponad 300 gatunków roślin naczyniowych – to około 10% wszystkich roślin Ukrainy. Południowo-zachodnie zbocza rezerwatu pokryte są roślinnością stepową odporną na suszę, gdzie dominują trawy faliste: włosista (Stipa capillata L.), najpiękniejsza (Stipa majalis Klokov), pierzasta (Stipa pennata L.), wąskolistna (Stipa tirsa Steven), szałwia (Salvia L.), austriacka (Chamaecytisus austriacus (L.) Link) Lindeman (Chamaecytisus lindemannii (V. Krecz.) Klaskova), Blok (Chamaecytisus blockianus (Pawl.) Klaskova), podolska (Chamaecytisus podolicus (Blocki) Klaskova) oraz ruska (Chamaecytisus ruthenica (Fisch. ex Woloszcz.) Klaskova), irysy bezsteblowe węgierskie (Iris aphylla subsp. hungarica (Waldst. et Kit.) Hegi), anemon leśny (Anemone sylvestris L.), astry stepowe (Aster amellus L.), omany mieczolistne (Inula salicina L.), występuje katran tatarski (Crambe tataria Sebeók) – jedyne w Galicji przekotki; i wiele innych roślin.

Natomiast północno-wschodnie zbocza Kasowej Góry są bardziej wilgotne i, co dziwne, dobrze czują się tu niektóre gatunki górskie, na przykład anemon narcyzowy (Anemone narcissiflora L), europejska lub najwyższa kupalnica (Trollius altissimus Crantz), biała chemeryca lobeliowa (Veratrum album subsp. lobelianum (Bernh.) Arcang.), dzwonki Phyteuma (Phyteuma L.), irysy syberyjskie (Iris sibirica L.) i inne.

Na Kasowej Górze rośnie chyba największa na Opilskim populacja rzadkiego Carlina cirsioides Klokov – zachodnio-podolskiego endemitu, który, co prawda, jest również znany z jednego z reliktowych stanowisk w Polsce. Ta populacja rozciąga się na kilku wzgórzach, które, niestety, obecnie nie są objęte strefą ochronną.

Wiatr pędzi fale trawy włosistej na tle Elektrowni Bursztyn i zbiornika

Kasowa Góra jest unikalnym miejscem w Galicji, ponieważ znajduje się tu najdalej na zachód występujące stanowisko rzadkiego Amanita solitaria (Bull.) Fr., który jest chroniony prawem. W Ukrainie ten grzyb był znany tylko z jej centrum i Krymu!

Wśród zwierząt Kasowej Góry wyróżnia się szereg rzadkich gatunków, które są wpisane do Czerwonej Księgi Ukrainy oraz międzynarodowych list ochrony przyrody. W szczególności zachowała się tu najdalej na zachód w Ukrainie populacja pasikonika stepowego (Saga pedo (Pallas, 1771) – dużego bezskrzydłego drapieżnego pasikonika. Oprócz pasikonika stepowego, licznie występuje tu rzadki Bombus pomorum Panzer, 1805, a sporadycznie spotyka się „czerwonoksięgową” Bombus muscorum (Linnaeus, 1758). Tutaj również występują Motyle Podalirian (Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) oraz Motyl (Papilio machaon Linnaeus, 1758), a także Dispar Lycaena (Lycaena dispar (Haworth, 1802). Owady na Kasowej Górze reprezentowane są przez cały kompleks gatunków stepowych.

Jednym z najciekawszych gatunków kręgowców na Kasowej Górze jest ślepak podolski (Spalax zemni (Erxleben, 1777), który był tu wielokrotnie znajdowany jeszcze za czasów polskiego panowania w Galicji, jednak niestety nie ma współczesnych znalezisk. Naukowcy z Narodowego Parku Halińskiego jednak nie tracą nadziei na jego odkrycie. Największym problemem jest to, że ślepak prowadzi ukryty podziemny tryb życia, ujawniając się jedynie przez kurtyny drobno rozdrobnionej gleby na powierzchni. Takie kurtyny bardzo często występują na Kasowej Górze, jednak same zwierzęta nie zostały odnalezione.

Ogólnie rzecz biorąc, Kasowa Góra to niezwykle cenny kompleks przyrodniczy, który wymaga wszechstronnej ochrony, którą zapewnia Narodowy Park Haliński.

Aby zwiększyć popularność ekoturystyki i poprawić jej rozwój, 29 listopada 2017 roku w Narodowym Parku Przyrody Halińskiego otwarto nowy ekologiczno-edukacyjny szlak "Wzdłuż zbiornika – na Kasową Górę" (Ornitologiczny szlak na Kasową Górę). Jak informuje NGO "Eko – Halych", ta nowa atrakcja ekologiczno-edukacyjna i turystyczna pozwoli lokalnym mieszkańcom i gościom regionu lepiej poznać piękno i bogactwo przyrody Opillia. Ekologiczno-edukacyjny szlak rozpoczyna się w pobliżu parkingu Elektrowni Bursztyn, na brzegu zbiornika, gdzie w okresie migracji i zimowania gromadzi się znaczna liczba ptaków wodnych różnych gatunków. Tutaj zbudowano platformę widokową z informacyjnymi tablicami i ławkami do krótkotrwałego odpoczynku. Turyści mogą korzystać z przyrządów optycznych.

Następny przystanek turystyczny to wieża widokowa w pobliżu kolonii czapli szarej w leśnym kompleksie parku. Podróż kończy się na szczycie Kasowej Góry, gdzie również zbudowano platformę widokową i zainstalowano tablice informacyjne.