Karancs (Karanč)

Karancs (słow. Karanč) to kopuła o wysokości 725,1 m na granicy słowacko-węgierskiej; źródła węgierskie podają 729 m. Według słowackiego podziału jest to najwyższy szczyt Pogórza Cerowego (Cerová vrchovina, podjednostka Hajnáčska vrchovina), według węgierskiego – najwyższy punkt niewielkich gór Karancs, nazywanych czasem żartobliwie „Olimpem Paloców”. Przez szczyt biegnie granica państwowa: część słowacka należy do katastru wsi Šiatorská Bukovinka w powiecie Lučenec w kraju bańskobystrzyckim, węgierska – do miasta Salgótarján w komitacie Nógrád. Wybitność sięga 445 m: z centrum węgierskiej wsi Karancslapujtő (około 200 m) na szczyt jest tylko 2–2,5 km.

Karancs wyróżnia się zaokrąglonym kształtem wśród niższych bazaltowych stożków i grzbietów w okolicy. Stoki odwadnia Ipeľ (Ipoly), a przez góry biegnie dział wód Dunaju i Cisy.

Jak dojść / szlaki

Na szczyt prowadzą znakowane szlaki z obu krajów:

• Ze Słowacji – szlakiem czerwonym z przystanku kolejowego Šiatorská Bukovinka lub żółtym z dawnego przejścia granicznego Šiatorská Bukovinka.
• Z Węgier – czerwonym paskiem (węgierski odcinek szlaku Mátra–Murány) ze stacji kolejowej Somoskőújfalu, czerwonym trójkątem z Salgótarjánu znad jeziora przy drodze nr 21 albo zielonym krzyżem z Karancslapujtő.

Przez Karancs biegną też węgierski „Północny Zielony” szlak i słowacka trasa dalekobieżna Via Slovakia. Źródła nie podają oficjalnych czasów przejścia.

Co widać ze szczytu

Sam wierzchołek porasta las mieszany, więc bez wieży widoków nie ma. Stalowa wieża widokowa o wysokości 25,6 m wznosi się jednak ponad korony drzew i daje panoramę dookolną. Widać sąsiednie góry Medves i Pogórze Cerowe, a przy dobrej pogodzie węgierskie Kékes i Csóványos, słowackie Sitno, Poľanę i Kráľovą hoľę, a czasem nawet szczyty Tatr i Zakole Dunaju.

Przyroda i historia

Karancs powstał około 15 mln lat temu, w środkowym miocenie, gdy magma andezytowa wdarła się pod powierzchnię i zastygła jako lakkolit, później częściowo zniszczony przez erozję. W andezycie występują czerwonawe kryształy granatu, które wykrystalizowały głęboko w komorze magmowej. Kontakt andezytu z leżącym wyżej piaskowcem odsłania kamieniołom koło Šiatorskiej Bukovinki. Nazwę łączy się z tureckim „kara” – „czarny” – od ciemnozielonego, niemal czarnego wyglądu zalesionych stoków.

Po stronie słowackiej góra należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Cerová vrchovina, po węgierskiej – do Obszaru Chronionego Krajobrazu Karancs–Medves, a szersza okolica wchodzi w skład geoparku Novohrad–Nógrád. Wcześniejszą drewnianą wieżę zastąpiono obecną stalową w 1966 roku; według źródeł słowackich pierwotnie służyła ona ochronie granicy. Wieżę remontowano w 1991 oraz w latach 2001–2002, a dziś jest dostępna bezpłatnie przez cały rok. Poniżej szczytu stoi kaplica św. Małgorzaty – znane miejsce pielgrzymkowe. W pobliżu wieży znajduje się też przekaźnik telewizyjny. Od 2014 roku w tutejszych lasach znów stale pojawia się niedźwiedź brunatny.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Karancs jest dostępny przez cały rok, ale stoki są strome. W pobliżu szczytu jest kilka źródeł, m.in. źródło Małgorzaty, ale wodę pitną lepiej mieć ze sobą. Idąc grzbietem, pamiętaj, że przez szczyt biegnie granica państwowa. Na Słowacji pomaga Górskie Pogotowie Ratunkowe HZS: 18 300 (+421 18 300); w obu krajach działa numer 112.

Ciekawostki

• Wieża na Karancsu stoi zaledwie kilka metrów od granicy słowacko-węgierskiej.
• Przez te góry przebiega dział wód Dunaju i Cisy.

Zdjęcia: Pavouk, CC BY-SA 3.0; VargaA, CC BY-SA 4.0; Pavouk, CC BY-SA 3.0; FOTO:Fortepan — ID 62220: Adományozó/Donor: A R. archive copy at the Wayback Machine, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.