Głuszec zwyczajny

Opis

Głuszec, którego w Karpatach często nazywają głuszcem, — największy ptak górskich lasów. W Ukrainie żyje w Karpatach i na Polesiu; w górach — w starych lasach iglastych i mieszanych aż do górnej granicy lasu. Głuszce występują także w Polsce, Słowacji i Rumunii, ale niemal wszędzie ich liczba maleje.

Samiec jest ogromny: razem z samicami waga ptaków waha się od 2,5 do 6,5 kg, długość ciała — 60–87 cm, a rozpiętość skrzydeł — do 1,25 m, i największe z nich to właśnie samce. Jest ciemnoszary, z zielonkawym połyskiem na piersi, białą plamą na zgięciu skrzydła, jaskrawo-czerwoną "brwią" nad okiem i szerokim ogonem, który na toku rozkłada jak wachlarz. Samica jest znacznie mniejsza, rudo-brązowa, cętkowana, dobrze zamaskowana, więc na gnieździe wśród borówki prawie niemożliwe jest jej dostrzeżenie. Pisklęta już po kilku godzinach od wyklucia chodzą za matką i same zbierają owady.

Zimą głuszce schodzą niżej, około 800 m, i żywią się wyłącznie igłami jodły i świerka. Latem i jesienią, przeciwnie, wznoszą się w subalpejski pas, gdzie zajadają się borówkami, brusznicami i innymi owocami.

Najbardziej znane wydarzenie w życiu głuszców — wiosenny tok. Zaczyna się w połowie kwietnia, gdy w lesie wciąż leży śnieg. Samce przylatują na tokowisko wieczorem, a pieśń zaczynają jeszcze przed świtem; na kilka minut przed wschodem słońca przylatują do nich samice. W trakcie części pieśni samiec przez chwilę nic nie słyszy — stąd nazwa "głuszec". Samica buduje gniazdo bezpośrednio na ziemi i składa 7–9 jaj, z których po 22–25 dniach wykluwają się pisklęta.

Zimą obecność głuszców zdradzają duże, trzypalczaste ślady na śniegu oraz kupki odchodów z igieł pod drzewami, gdzie ptaki nocowały. W Ukrainie naliczono tylko około trzech tysięcy głuszców, z czego około 300 — w Karpackim Biosferycznym Rezerwacie. Szkodzą im masowe wycinki lasów, wypas bydła, kłusownictwo i niepokój na tokowiskach i w pobliżu gniazd, szczególnie od turystów. Dlatego głuszec jest wpisany do Czerwonej Księgi Ukrainy jako gatunek zagrożony, a miejsca tokowisk nigdzie nie są publikowane. Jeśli przypadkowo natkniesz się na ptaka wiosną, cicho odejdź i nie wracaj.

Gdzie w Karpatach

Mapa pokazuje, gdzie gatunek odnotowali przyrodnicy (GBIF, rekordy na licencjach CC0 i CC BY), a nie wszystkie miejsca, w których żyje. Ukraińskie Karpaty są słabiej zbadane, więc puste miejsce nie oznacza, że gatunku tam nie ma. Dla rzadkich i wrażliwych gatunków mapa jest celowo zgrubna (sześciokąty ~250 km² lub większe), aby nie wskazywać gawr, gniazd ani stanowisk.

Kraje

Ukraina · Rumunia · Słowacja · Polska

Pasma

Czarnohora, Gorgany, Marmarosz, Góry Harghita, Wielka Fatra, Karpaty Pokucko-Bukowińskie, Beskidy Skolskie, Niżne Tatry, Tatry Wysokie, Piatra Craiului

Piętra roślinności

Lasy bukowe (600–1200 m) · Lasy iglaste (1200–1600 m)

Kiedy zobaczyć

Na podstawie obserwacji przyrodników w Karpatach (iNaturalist, research grade): im ciemniejsza komórka, tym częściej gatunek widuje się w danym miesiącu.

Ochrona i zasady

Polowanie zabronione: gatunek wpisany do Czerwonej Księgi Ukrainy. Nie zbliżaj się do tokowisk i gniazd.

Czerwona księga Ukrainy

Częste pytania