Про Чугайстера, карпатського лісового волохатого велета, жодних наукових праць немає, якщо не рахувати декількох записів фольклористів, що були опубліковані у роботах відомого українського етнографа В.О. Шухевича. Уже звідси істота перекочувала у «Тіні забутих предків» Коцюбинського і стала досить популярною серед населення.
Rzeczywiście, przez XX wiek pisarze tak bardzo "drwili" z tej postaci słowiańskiej mitologii, że dzisiaj niemal niemożliwe jest wyobrażenie sobie, kim tak naprawdę jest Chuhayster, jak wygląda i skąd pochodzi. Niektórzy uważają go za Leszego, inni utożsamiają go z leśnym bogiem z mitologii greckiej, który uwielbia śpiewać i tańczyć, a niektórzy nazywają go samym Aridnikiem, demonem, najwyższym duchem Zaświatów, imieniem, które Huculi wypowiadają tylko szeptem…
********
Nagle wiatr skręcił w lesie, a dziewczęta zobaczyły, że Chuhayster tańczy. Zaczął łapać dziewczyny. A Paranię Pysię złapał ten wir z grupy, zakręcił nią i rzucił z brzegu do rzeki: gdyby nie umiała pływać, utopiłaby się. Przyszła do domu mokra i powiedziała:
— Mamusiu, mamusiu, już nigdy więcej nie pójdę do lasu. Jakiś wir złapał mnie tam, a ja prawie utopiłam się w Bystreczy.
A mama powiedziała:
— Niech go trafi piorun!
Więc, najwyraźniej, Chuhayster się zabawiał.
Bajka ludowa
********
Więc kim jest Chuhayster? Jaki on jest? Co o nim wiemy? Według legend Hucułów, Chuhayster (znany również jako Leszy, Dido (Bojkowszczyzna), Nochnik (Zakarpacie) i Hay (Rachiw)) to olbrzym pokryty futrem, mający do 7 metrów wzrostu, który nie boi się ani zimna, ani upału, ma niebieskie oczy, długą brodę, jest niezwykle szybki i uwielbia tańczyć i śpiewać.
Chuhayster uważany jest za strażnika ludzi, gdy są daleko od domu – na halach lub w lesie. To on jest obrońcą drwali i pasterzy przed leśnymi duchami (opiryts, bisyts, bludnyts i nyawki lub mavki), które odciągają młodych mężczyzn, wabią ich w leśne gęstwiny i tam gubią – gdy Chuhayster dostrzega jednego, natychmiast łapie, rozrywa na pół i zjada.
Huculi, będąc na hali lub w lesie, zawsze zostawiali trochę swojego banosza lub kuliś dla Chuhaystera na samym progu, wierząc, że dzięki swojemu wzrostowi będzie w stanie sięgnąć po ofiarę. Kiedy pasterze lub drwale wracali z pracy i nie znajdowali jedzenia na progu, bardzo się cieszyli, ponieważ mogli spokojnie spać, bo przyszedł Leszy, co oznaczało, że w tym miejscu nie było już żadnych nyawków.
Co więcej, górale wierzą, że jeśli Chuhayster spotka kogoś w lesie lub na hali, to nie czyni żadnego zła, lecz tylko śpiewa i prosi przechodnia, aby zatańczył z nim. Ponieważ jest szalonym tancerzem, może się zdarzyć, że chory człowiek nie wytrzyma szalonego rytmu "arkana" lub "huculki-werchowynki" i w ten sposób umrze. Wtedy zasmucony Chuhayster idzie dalej. Ale jeśli tancerz jest dobry, otrzyma nagrodę od Dido.
В Карпатах існує ще чимало оповідей про цю фантастичну істоту української міфології, одні з них схожі на правду, інші, не дуже. Проте, в які з них вірити, а в які ні – це особиста справа кожного. Але як би там не було, ні довести, ні спростувати факт існування Чугайстера ще ніхто не зміг, тому кожен, хто відвідає Карпати, має можливість зустрітися з Лісовим Чоловіком…
