Wielki Rozsutec

Wielki Rozsutec (słow. Veľký Rozsutec) to szczyt o wysokości 1609,8 m w Małej Fatrze, najbardziej charakterystyczna góra jej Krywańskiej części i według słowackich źródeł jedna z najpiękniejszych gór Słowacji. Wznosi się w grzbiecie głównym około 5 km na wschód od Terchovej, na granicy powiatów Żylina i Dolný Kubín w kraju żylińskim; jego stoki sięgają katastrów Terchovej, Párnicy i Zázrivej. Rozsutec stał się symbolem pasma – jego sylwetka widnieje w logo Parku Narodowego Mała Fatra. Najokazalej wygląda z osady Štefanová 3 km na zachód, skąd najczęściej wychodzi się na szczyt. Pomiar GNSS z 2017 roku uściślił wysokość do 1609,78 m.

Szczyt ma formę trójramiennego rozrogu. Południowa grań opada stromo ku szerokiej, bezleśnej przełęczy Medziholie (1185 m), za którą wznosi się tylko nieco niższy Stoh (1607 m); północna – ku przełęczy Medzirozsutce (1200 m) i Małemu Rozsutcowi (1343 m). Zachodnia grań kończy się labiryntem potężnych turni tzw. Skalnego Miasta nad Štefanovą. Góra zbudowana jest z wapieni i dolomitów płaszczowiny choczańskiej nasuniętej na miększe skały płaszczowiny kriżniańskiej – stąd urwiste ściany (zachodnia ma 160 m), turnie, wąwozy i stożki piargowe u podnóża.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwony szlak grzbietu głównego – od przełęczy Medziholie do przełęczy Medzirozsutce; tym odcinkiem biegnie też europejski szlak E3 i szlak przyjaźni Eisenach–Budapeszt. Górna część jest ubezpieczona łańcuchami, a pod wierzchołkiem ścieżka pokonuje progi skalne.

• Ze Štefanovej przez Medziholie – najłatwiejsze i najkrótsze wejście (szlak zielony); źródła podają ok. 2,5 h na całą drogę.
• Ze Štefanovej przez Jánošíkove diery – ścieżka prowadzi lasem do Dolnych, a potem do efektowniejszych Górnych Dier: potok w głębokim wąwozie, kładki, drabinki i poręcze; dalej wąwóz Tesná Rizňa i łąki przełęczy Medzirozsutce. Pętla: Štefanová – Medzirozsutce (2¼ h) – Wielki Rozsutec (1¼ h) – Medziholie (1 h) – Štefanová (1¼ h).
• Z przełęczy: Medziholie – szczyt 1 h 15 min (w dół 40 min), Medzirozsutce – szczyt 1 h 20 min (w dół 45 min).
• Granią z Poludňovego grúňa (1460 m) przez Stoh – szlak czerwony, ok. 3 h.
• Także z Párnicy przez Medziholie, z Zázrivej przez Medzirozsutce oraz najrzadziej uczęszczanym szlakiem żółtym z ośrodka narciarskiego Lučivná.

Co widać ze szczytu

Skalisty wierzchołek to znakomity punkt widokowy: panorama jest otwarta na wszystkie strony poza południowym zachodem, gdzie stoi wyższy grzbiet główny Małej Fatry. Przy dobrej pogodzie widać Vtáčnik, Wielką Fatrę, Niżne i Wysokie Tatry aż po Krywań, Góry Choczańskie i Skoruszyńskie, Magurę Orawską, Beskid Orawski, Kisucki i Morawsko-Śląski, Jaworniki, Góry Sulowskie, a na północy Skrzyczne w Beskidzie Śląskim.

Przyroda i historia

Cała góra leży w Parku Narodowym Mała Fatra, a większość masywu zajmuje narodowy rezerwat przyrody „Rozsutec”, utworzony w 1967 roku (ok. 842 ha), z najwyższym, 5. stopniem ochrony. To jedno z najbogatszych stanowisk botanicznych Słowacji z kilkoma słowackimi endemitami. Niżej rosną buczyny ze świerkiem, jodłą i jaworem, wyżej jarząb, pod szczytem kosodrzewina. Na północnych stokach na wysokości ok. 1450 m zachowała się naturalna górna granica lasu – najwyższa w Małej Fatrze. Żyją tu m.in. świstak, kozica i ryś.

Szerzej o górze zrobiło się głośno w 1862 roku, gdy lekarz Karol Brančík opublikował o niej artykuł w wiedeńskim czasopiśmie. Dawniej mówiono o złocie w okolicy szczytu i o ukrytym skarbie Janosika. Na przełęczy Medziholie stało kiedyś schronisko Chata pod Rozsutcom z wyciągiem narciarskim; spłonęło 17 stycznia 1985 roku wskutek awarii technicznej i nie zostało odbudowane – widać tylko resztki fundamentów.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Czerwony odcinek Medziholie – Wielki Rozsutec – Medzirozsutce jest co roku zamknięty od 1 marca do 15 czerwca ze względu na ochronę przyrody (wiosenne zamknięcie administracji PN Mała Fatra). Wejście wymaga pewnego poruszania się w terenie skalnym, dobrej kondycji i butów o sztywnej podeszwie; odcinki z łańcuchami są śliskie po deszczu. W rezerwacie chodź tylko szlakiem. Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Skalne miasta wokół Rozsutca są największe tego typu na Słowacji.
• W niektórych starszych źródłach polskich górę nazywano Rozsudziec.

Zdjęcia: Palickap, CC BY-SA 4.0; maczopikczu, CC BY 3.0; Michal Klajban, CC BY-SA 3.0; Palickap, CC BY-SA 4.0; Punteador, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.