Šíp

Šíp (po słowacku „cierń, kolec, strzała”) to masywna, rozłożysta, skalista góra o wysokości 1169 m, wznosząca się nad zbiegiem Orawy i Wagu na Słowacji. Należy do Wielkiej Fatry, a dokładniej do jej części na północnym brzegu Wagu, nazwanej od niej Szypską Fatrą; przed 1978 r. słowaccy geografowie zaliczali masyw do Gór Choczańskich. Šíp leży w powiecie Rużomberk w kraju żylińskim. Najbliższe wsie to Stankovany (ok. 2 km), Žaškov (3 km), Párnica (3,5 km) i Kraľovany (4 km). Wybitność góry wynosi ok. 555 m – to jedna z największych wartości wśród słowackich szczytów.

Masyw wypełnia widły Wagu i Orawy: od północy i zachodu dolina Orawy oddziela go od Małej Fatry, od południa dolina Wagu od głównego grzbietu Wielkiej Fatry, a od wschodu dolina Żaszkowskiego Potoku od Gór Choczańskich. Masyw ma trzy wierzchołki: główny, wschodni (1169 m), stosunkowo płaski; Zadný Šíp (1143 m) ok. 900 m na zachód – znacznie bardziej skalisty, zwieńczony wysokim drewnianym krzyżem; oraz całkowicie zalesiony Žaškovský Šíp (940 m) na grzbiecie północno-wschodnim. Ostra, spiczasta sylwetka, od której zapewne pochodzi nazwa, widoczna jest od zachodu, od zbiegu Wagu i Orawy przy Kraľovanach.

Jak dojść / szlaki

Szczyt leży w rezerwacie, dlatego wolno chodzić tylko szlakami. Przez wierzchołek prowadzi żółty szlak od przystanku kolejowego Kraľovany do Stankovian:

• Ze Stankovian – Doliną Szkutową przez Przełęcz Żaszkowską: ok. 2 h w górę, 1:20 h w dół.
• Od przystanku Kraľovany – przez ośrodek Dierová, osadę Podšíp (760 m) i Zadný Šíp: 2:15–3:00 h w górę według różnych źródeł, 1:45–2:20 h w dół. Dawny bardzo stromy odcinek między Podšípem a Zadnim Šípem zastąpiono w 2009 r. łatwiejszym wariantem przez „Lazy”.
• Ze Stankovian przez „Rybkę” do Podšípu, dalej szlakiem żółtym: ok. 2:30 h w górę, 2 h w dół.

Z Žaškova na Žaškovský Šíp i główny wierzchołek można dojść drogami leśnymi, ale ta droga nie jest znakowana.

Co widać ze szczytu

Dookolny widok, jaki kiedyś roztaczał się z Šípu, należy już do przeszłości: podrastający las ograniczył panoramę do kierunków południowego i wschodniego. Widać najwyższe szczyty Wielkiej Fatry aż po Krížną, Niżne Tatry z Chopokiem i Dziumbierem, głęboką dolinę Wagu, masyw Wielkiego Chocza z dalszymi szczytami Gór Choczańskich oraz Tatry Zachodnie. Panoramę uzupełnia niezalesione wzniesienie nieco na zachód od głównego wierzchołka: widać stąd obie części Małej Fatry – Krywańską z Wielkim Krywaniem i skalistym Wielkim Rozsutcem oraz Luczańską ponad przełomem Wagu – a na północy Wielką Raczę, Muńcuł i Pilsko w Beskidzie Żywieckim.

Przyroda i historia

Dolną część masywu, do ok. 700 m, budują mniej odporne margle, margliste wapienie i łupki płaszczowiny kriżniańskiej, dlatego stoki są tam łagodniejsze. Wyżej leżą odporne dolomity i wapienie płaszczowiny choczańskiej ze środkowego triasu, z których wypreparowały się charakterystyczne turniczki. Na wschód od wierzchołka, w grzbiecie, wznosi się wyraźna wapienna Okrągła Skała (Stół Janosika) z niewielką jaskinią i źródłem pod południową ścianą; w masywie jest też niedostępna dla zwiedzających Ľadová jaskyňa.

Masyw jest prawie w całości zalesiony – dominują lasy bukowo-jodłowe, wyżej świerczyny; przy szczycie rosną jawory, modrzewie i kosodrzewina, a na ciepłych południowych zboczach jarząb mączny. Bardzo bogate w rzadkie gatunki są ciepłolubne murawy naskalne. Dlatego od 1980 r. 302 ha masywu chroni narodowy rezerwat przyrody Šíp, a cały masyw leży w otulinie Parku Narodowego Mała Fatra. Pod Zadnim Šípem rozciągają się polany Podšíp – dawniej żywy ośrodek pasterstwa; od lat 80. XX w. część szałasów przerobiono na domki letniskowe.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Na Šíp można wchodzić przez cały rok, ale skaliste odcinki przy wierzchołku i na Zadnim Šípie są zimą i po deszczu śliskie. W rezerwacie nie schodź ze szlaku i nie zrywaj roślin. Słowackie pogotowie górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Według legendy krzyż na Zadnim Šípie stoi tu od czasów świętych Cyryla i Metodego; ostatnio odnowiono go w 2005 r. po letniej wichurze.
• Od góry wzięła nazwę cała jednostka geomorfologiczna – Szypska Fatra.
• Šíp jest wyraźną dominantą krajobrazu u zbiegu Wagu i Orawy.

Zdjęcia: Prazak, CC BY 2.5; Prazak, CC BY 2.5; Michal Jakubský, CC BY 3.0; Michal Jakubský, CC BY 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.