Nowy Rozdół: miasto, które wyrosło z siarki. Historia, co zobaczyć i jak dojechać

Nowy Rozdół (ukr. Новий Розділ) to jedno z najmłodszych miast obwodu lwowskiego. Ma niewiele ponad siedemdziesiąt lat i zawdzięcza swoje istnienie nie książętom czy kupcom, lecz geologom: w 1950 roku w pobliżu Rozdołu odkryto duże złoża siarki rodzimej. W ciągu kilku lat wśród pól i łąk wyrosły kombinat, osiedle robotnicze, a potem miasto z aleją, szkołami, Pałacem Kultury i własnym technikum. Dziś mieszka tu około 29,6 tys. osób (dane gminy za 2023 rok), a miasto jest siedzibą hromady Nowy Rozdół w rejonie stryjskim.

Opowiadamy, skąd wziął się Nowy Rozdół, co warto zobaczyć w mieście i w okolicy, jak tu dojechać i jakie są tu szkoły.

Gdzie to jest i czy to już Karpaty

Uczciwie: Nowy Rozdół to nie góry. Miasto leży na lewym zboczu doliny Dniestru, około 3 km od rzeki, na styku Opola (Opilla) i Zapadliska Przedkarpackiego. Teren jest płaski lub pagórkowaty. Za to do Karpat jest blisko: do Stryja około 30 km w linii prostej, do Skolego i Parku Narodowego „Beskidy Skolskie” około 65 km w linii prostej (drogą wychodzi więcej). Nowy Rozdół to raczej przedsionek Karpat, skąd wygodnie wyruszyć w góry na weekend.

Do Lwowa jest około 54 km, do Żydaczowa 27 km, do Chodorowa i stacji kolejowej Mikołajów nad Dniestrem w Rozwadowie po około 18 km. Przez miasto biegnie droga Mikołajów – Chodorów.

Skąd się wzięło miasto: historia

Stary Rozdół i nowe miasto

Nazwę miasto przejęło od sąsiedniego Rozdołu, dawnego miasteczka 5 km na zachód. Pole „Rozdół” wspomina dokument królewski z 1462 roku; słowo oznaczało granicę między dwiema wsiami. W 1569 roku pozwolono tu założyć miasto, a w 1745 roku król August III nadał Rozdołowi prawo magdeburskie i herb. Dziś Rozdół jest osiedlem należącym do hromady Nowy Rozdół.

Nowy Rozdół zbudowano natomiast w nowym miejscu. Budowa zakładu górniczo-chemicznego i osiedla robotniczego zaczęła się w 1953 roku i ten rok uważa się za datę założenia miasta. W maju 1955 roku pierwsi mieszkańcy wprowadzili się do trzech bloków, a w 1956 roku otwarto pierwszą szkołę.

Kombinat „Siarka”

W 1958 roku ruszył Rozdolski Kombinat Górniczo-Chemiczny „Sirka” („Siarka”), wydobywający siarkę metodą odkrywkową. 28 grudnia 1958 roku ze stacji zakładowej wyjechał pierwszy pociąg z produktem. Razem z zakładem zbudowano bocznicę towarową do Chodorowa. Według kolegium w latach 80. kombinat był jednym z największych w Europie.

Miasto rosło razem z zakładem: w 1959 roku mieszkało tu 2748 osób, a w 1964 roku już około 9400. W 1959 roku osada otrzymała status osiedla typu miejskiego, 18 lipca 1964 roku otwarto Pałac Kultury, a 7 czerwca 1965 roku Nowy Rozdół został miastem rejonowym. W 1972 roku do miasta przyłączono wieś Małechów.

Nowa nazwa i nowe czasy

13 lipca 1990 roku rada miasta przywróciła ukraińską nazwę Nowyj Rozdił (zamiast Nowyj Rozdoł), a 24 marca 1992 roku zatwierdziła ją Rada Najwyższa. 26 grudnia 2002 roku Nowy Rozdół otrzymał status miasta o znaczeniu obwodowym. 50-lecie obchodził 25 maja 2003 roku, a 70-lecie w 2023 roku.

Na początku lat 90. zakłady chemiczne ograniczyły produkcję, a później główne wydobycie siarki ustało. Po kombinacie zostały wyrobiska, osadniki odpadów i inne obiekty wymagające rekultywacji i kontroli środowiskowej: na przykład w 2021 roku remontowano zachodnią groblę osadnika nr 1, aby odpady nie trafiały do dorzecza Dniestru. Dlatego nie polecamy kąpieli w dawnych wyrobiskach; na wypoczynek nad wodą jest jezioro Barwinok (o nim niżej). Bocznicę do Chodorowa zamknięto na początku lat 2000. i rozebrano w 2011 roku. W 2026 roku majątek przedsiębiorstwa państwowego „Sirka” wystawiono do prywatyzacji.

Co zobaczyć w Nowym Rozdole

Nowy Rozdół nie jest miastem muzeów i warto to wiedzieć z góry. Na pół dnia spaceru wystarczy jednak, zwłaszcza w połączeniu z pałacem w Rozdole.

• Pomnik Tarasa Szewczenki. Zespół pomnikowy odsłonięto 30 listopada 1997 roku, autorami rzeźby są Wasyl i Wołodymyr Odrechiwscy. To zabytek sztuki monumentalnej o znaczeniu lokalnym. Według lokalnej gazety „Wisti Rozdillia” 29 maja 1988 roku, podczas odsłonięcia wcześniejszego pomnika poety, po raz pierwszy w mieście publicznie zabrzmiało „Sława Ukrajini!”.
• Rzeźba „Pieśń”, pomnik-kaplica Bojowników o Wolność Ukrainy (1993) i znak pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni.
• Pomnik Iwana Franki, odsłonięty 17 września 2006 roku; wtedy też założono obok park.
• Świątynie. Greckokatolickie cerkwie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (budowę rozpoczęto w 1989 roku) i Opieki Matki Bożej, kaplica św. Włodzimierza oraz prawosławna cerkiew św. Mikołaja (Prawosławny Kościół Ukrainy), budowana od 1992 roku i otwarta 19 grudnia 2010 roku.
• Stadion „Hałyczyna” i rzeźba „Piłka nożna”: miasto kocha futbol, a w miejscowej szkole sportowej zaczynał trenować legendarny Andrij Bal.
• Jezioro Barwinok. Sztuczne jezioro przy mieście i wsi Hranky-Kuty, powstałe w latach 60., gdy spiętrzono potok Barwinok. Ciągnie się na 2–3 km, z trzech stron otacza je las; na brzegu jest odsłonięcie piaskowców, które miejscowi nazywają „Skałą Miłości”. Wokół miasta są też park leśny i podmiejskie lasy, a w centrum dwa niewielkie sztuczne stawy.

Pałac w Rozdole: główny zabytek w pobliżu

Pałac Rzewuskich-Lanckorońskich w Rozdole. Fot. Rbrechko (Roman Breczko), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Pięć kilometrów od Nowego Rozdołu, w Rozdole, stoi pałac Rzewuskich-Lanckorońskich, zwany też Frankopolem. Około 1740 roku wzniósł go właściciel Rozdołu Michał Józef Rzewuski i nazwał na cześć żony Franciszki. Przy dekoracji pracowali architekt Bernard Meretyn, rzeźbiarz nazywany w źródłach „Janem Getnerem” i malarz Szymon Jaremkiewicz — nazwiska kojarzone z barokiem galicyjskim.

Później majątek przeszedł w ręce Lanckorońskich, którzy byli jego właścicielami do 1939 roku. Za Karola Lanckorońskiego, znanego kolekcjonera, pałac przebudowano w stylu neorenesansowym według projektu lwowskiego architekta Juliana Zachariewicza; była tu biblioteka licząca 20 tysięcy tomów, a wokół założono park o powierzchni ponad siedmiu hektarów, dziś objęty ochroną przyrody. Po II wojnie światowej kosztowności wywieziono, w pałacu urządzono dom dziecka, a potem sanatorium, działające do 2004 roku.

Potem nastąpił upadek, a w 2023 roku pałac kupiła na aukcji prywatyzacyjnej firma EFI Group, która zapowiedziała restaurację. Przed wyjazdem sprawdźcie, czy teren jest dostępny: pałac i park można obejrzeć z zewnątrz, a o zwiedzanie wnętrz lepiej zapytać wcześniej.

Edukacja: kolegium, licea, szkoła artystyczna

Szkoły Nowego Rozdołu powstawały razem z miastem, bo kombinat potrzebował kadr.

Politechniczne Kolegium Zawodowe w Nowym Rozdole (ul. Stepana Bandery 8; oficjalna strona nrpk.lviv.ua) to dawne technikum politechniczne. Według samego kolegium jego historia zaczyna się 30 kwietnia 1965 roku, kiedy Lwowska Rada Gospodarki Narodowej utworzyła Rozdolskie Wieczorowe Technikum Chemiczno-Technologiczne, kształcące pracowników kombinatu siarki. Początkowo działało na terenie kombinatu, a w 1972 roku przeniosło się do obecnego budynku. W 1976 roku przemianowano je na Technikum Politechniczne w Nowym Rozdole, w 1991 roku przekazano Ministerstwu Oświaty Ukrainy, w 2008 roku stało się Państwową Wyższą Szkołą „Kolegium Politechniczne w Nowym Rozdole”, a obecną nazwę nosi od 2020 roku. Miejska gazeta „Wisti Rozdillia” w kronice miasta podaje jako datę otwarcia technikum politechnicznego 1 września 1971 roku. Dziś kolegium kształci młodszych licencjatów zawodowych na kierunkach marketing, inżynieria komputerowa, elektrotechnika i transport samochodowy. Prowadzi też internetową Księgę Pamięci swoich absolwentów poległych w obronie Ukrainy.

W mieście działają też Liceum im. Wołodymyra Trusza (dawna pierwsza szkoła, otwarta w 1956 roku), Liceum Zawodowe w Nowym Rozdole (do 2005 roku szkoła zawodowa nr 5, nabór od 1969 roku), liceum zawodowe budownictwa i usług, kilka szkół ogólnokształcących, dom twórczości dzieci i młodzieży, szkoła sportowa oraz Dziecięca Szkoła Artystyczna im. Ołeha Rudnyckiego. Szkoła muzyczna powstała w 1965 roku, a w 1981 roku, według „Wisti Rozdillia”, stała się pierwszą szkołą artystyczną na Ukrainie.

Znani ludzie

W Nowym Rozdole urodzili się prezenter telewizyjny i aktor Jurij Horbunow, prezenterka i pisarka Olha Frejmut oraz menedżer mediów Wołodymyr Borodianski, minister kultury, młodzieży i sportu Ukrainy w latach 2019–2020. Tu upłynęła duża część dzieciństwa Andrija Kuźmenki (Kuźmy Skriabina), który uczył się w miejscowej szkole nr 4. Piłkarz i trener Andrij Bal, zdobywca Pucharu Zdobywców Pucharów UEFA, urodził się w sąsiednim Rozdole i od 1969 roku trenował w sekcji piłkarskiej szkoły sportowej w Nowym Rozdole.

Jak dojechać do Nowego Rozdołu

• Samochodem ze Lwowa: około 54 km, zwykle przez Mikołajów. Przez miasto biegnie droga Mikołajów – Chodorów.
• Autobusem: dziś do miasta dojeżdża się tylko drogą, autobusami i busami. Rozkład najlepiej sprawdzić dzień wcześniej na dworcu autobusowym lub w serwisach biletowych.
• Pociągiem: do stacji Mikołajów nad Dniestrem (w Rozwadowie) lub Chodorów, obie około 18 km od miasta, dalej autobusem lub taksówką. Nowy Rozdół nie ma własnej kolei pasażerskiej.

Jeśli jedziecie dalej w góry, zajrzyjcie na naszą mapę Karpat z trasami, szczytami i noclegami: do pierwszych szlaków Beskidów Skolskich z Nowego Rozdołu jest niedaleko.

Założyciel Karpaty.rocks Witalij Kindrakewycz uczył się w Technikum Politechnicznym w Nowym Rozdole w latach 1996–1999.

Najczęściej zadawane pytania

Zdjęcie na okładce: pomnik Tarasa Szewczenki w Nowym Rozdole. Autor: Волтарс (Woltars), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Źródła

• Новороздільський політехнічний фаховий коледж — «Інформація про коледж / Історія коледжу»
• Osvita.ua — Новороздільський політехнічний фаховий коледж
• Єсауленко О. П. Новий Розділ // Енциклопедія Сучасної України. — Т. 23. — 2021
• «Вісті Розділля»: «Новий Розділ — віхи поступу: 1953–2023 рр.» (29.05.2023)
• Вікіпедія — Новий Розділ
• Вікіпедія — Палац Жевуських-Лянцкоронських
• Вікіпедія — Розділ (селище)
• Вікіпедія — Барвінок (озеро)

Wszystkie źródła sprawdzono 30 października 2026 roku (strony w języku ukraińskim).