Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi
Zdziar (Ždiar) to góralska wieś w dolinie między Tatrami Bielskimi a Magurą Spiską, około 34 km od Popradu. Ciągnie się przez 7 km wzdłuż Bielskiego Potoku (Biely potok) i słynie z drewnianych chałup z malowanymi fasadami, własnej gwary góralskiej i barwnych strojów ludowych. Mieszka tu około 1330 osób, a większość dorosłych nadal mówi gwarą góralską.
Wieś powstała w drugiej połowie XVI wieku, gdy w dolinie osiedlali się pasterze i węglarze z okolicznych wsi. Wypalali las pod pastwiska — stąd nazwa, związana ze słowem „žiar” (wypalone miejsce). Według tradycji przybyło tu 13 rodzin, które podzieliły ziemię na 13 pasów, wycinając przesieki w poprzek potoku. Dlatego zagrody ciągną się wzdłuż doliny, a nie skupiają w jednym miejscu. W 1977 roku cztery najcenniejsze zespoły zabudowy ludowej ogłoszono rezerwatami architektury ludowej. Od 1925 roku do Zdziaru często przyjeżdżał znawca sztuki ludowej Karel Plicka, który kręcił tu sceny do swojego filmu „Ziemia śpiewa”.
Co zobaczyć i co robić
- Drewniane chałupy. Z czasem zręby nabierały czerwonawego odcienia, a gospodynie zdobiły je ornamentami roślinnymi. Charakterystyczna cecha zdziarskich domów to niebieskie pasy na spoinach między belkami i malowane ramy okien. Najlepiej zachowane zagrody stoją w częściach wsi Antošovský vrch i Blaščatská dolina.
- Muzeum „Ždiarsky dom”. Gmina urządziła je w 1971 roku na wzór dawnych zdziarskich chałup. Zgromadzono tu narzędzia pracy, sprzęt rolniczy, typowe wyposażenie domu, a przede wszystkim różne odmiany zdziarskiego stroju. Zwiedzający mogą przymierzyć strój, zrobić zdjęcia albo wziąć udział w inscenizacji zdziarskiego wesela; jest też galeria z archiwalnymi zdjęciami i krótkimi filmami o kulturze góralskiej.
- Folklor góralski. Co roku we wsi odbywają się Góralskie Święto Folklorystyczne, na którym słowackie i polskie zespoły prezentują góralskie tańce, pieśni i zwyczaje. Pierwszy ludowy zespół artystyczny w Zdziarze powstał w 1925 roku.
- Spacery. Zdziar jest punktem wyjścia jedynego znakowanego szlaku w Tatrach Bielskich: ścieżki edukacyjnej Doliną Monkową (Monkova dolina) na Przełęcz pod Kopą (Kopské sedlo). Zimą działają stoki narciarskie, m.in. Strednica.
Informacje praktyczne
Dojazd. Zdziar leży przy drodze ze Spiskiej Białej przez Tatrzańską Kotlinę do Tatrzańskiej Jaworzyny i przejścia granicznego Łysa Polana, więc łatwo tu dotrzeć zarówno z Popradu, jak i z Zakopanego. Z Popradu kursują autobusy do Zdziaru. Muzeum „Ždiarsky dom” stoi tuż przy głównej drodze (Ždiar 260). Zwiedzanie wsi nie wymaga żadnej kondycji — to dobry cel dla rodzin i osób, które nie chodzą po górach.
Muzeum „Ždiarsky dom” (według strony muzeum): listopad–marzec — poniedziałek–sobota 10:00–16:00, w niedzielę nieczynne; kwiecień i październik — poniedziałek–sobota 10:00–16:00, niedziela 13:00–16:00; maj, czerwiec, wrzesień — poniedziałek–sobota 10:00–17:00, niedziela 13:00–17:00; lipiec–sierpień — poniedziałek–sobota 10:00–18:00, niedziela 13:00–17:00. Wstęp płatny: dorośli 4 €, dzieci 2,50 €, emeryci i studenci 3 €, bilet rodzinny 10 €; przymierzenie stroju 12 € od osoby. Grupy od 10 osób mogą umówić się na zwiedzanie poza godzinami otwarcia.
Przepisy TANAP. Szlak Doliną Monkową na Przełęcz pod Kopą prowadzi przez Tatrzański Park Narodowy i zgodnie z przepisami parku jest zamknięty od 1 listopada do 31 maja. Po szlakach parku wolno chodzić tylko za dnia. Najlepsza pora na odwiedziny wsi to okres od maja do października, a zimą trwa tu sezon narciarski.
W pobliżu
- Ścieżka w koronach drzew Bachledka w Dolinie Bachledzkiej, należącej do Zdziaru.
- Jaskinia Bielska w Tatrzańskiej Kotlinie, około 11 km dalej.
- Zielony Staw Kieżmarski — najbliższe wysokogórskie jezioro pod Tatrami Bielskimi.
- Zamek w Kieżmarku — zabytkowe miasto po drodze do Popradu.
Oficjalna strona: gorali.zdiar.eu
Zdjęcia: Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Falk2, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.
Jak dojechać z Ukrainy
Przejścia graniczne
- Użhorod – Vyšné Nemecké — drogowe, całodobowo
- Mały Bereźny – Ubľa — drogowe, całodobowo Dla aut osobowych i autobusów; odprawy pieszych ukraińska straż graniczna nie potwierdza, ciężarówki do 3,5 t.
- Małe Selmeńce – Veľké Slemence (pieszy) — piesze, 09:00–21:00 czasu kijowskiego Tylko piesi i rowerzyści; bez dalszego transportu niewygodne w drodze w Tatry.
- Czop – Čierna nad Tisou (kolejowe) — kolejowe, całodobowo
Samochodem
Użhorod – Poprad ≈195 km, ≈2 h 55 min bez kolejek: przejście Użhorod – Vyšné Nemecké → I/19 przez Sobrance i Michalovce → Koszyce → autostrada D1 przez Preszów → Poprad (do Liptowskiego Mikułasza jeszcze ≈56 km D1, razem ≈249 km). Koszyce – Poprad ≈112 km. Na D1 wymagana e-winieta (eznamka.sk). Ciekawostka: ze Lwowa do Popradu najszybciej przez Polskę — Krakowiec – A4 – Kraków – Zakopane – Łysa Polana ≈468 km (≈5 h 50 min); przez Użok i Mały Bereźny ≈419 km, ale wolniej (≈6 h 40 min). Zakopane – Poprad ≈69 km, Zakopane – Liptowski Mikułasz ≈80 km.
Sprawdzono 23.10.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.
Lokalizacja na mapie
Komentarze
Szlaki w pobliżu
Wszystkie szlaki
ŚredniJednodniowyZnakowanyKotlina Tatrzańska, Czarda Wielki Biały StawProfil wysokości763–1 623 m9,4 kmpodejście 887 m≈ 4 godz. marszu5,2 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”
ŁatwyJednodniowyZnakowanyCzarna Woda, rozdroże Schronisko PlesnivecProfil wysokości906–1 306 m2,9 kmpodejście 383 m≈ 1,5 godz. marszu5,2 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”
ŚredniDwudniowyZnakowanyTatrzańskie Matlary Tatrzańska JaworzynaProfil wysokości885–1 779 m17,9 kmpodejście 879 m≈ 6 godz. marszu5,6 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Ciekawe w pobliżu
PrzyrodaJaskinia Bielska (Belianska jaskyňa)5,8 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Jaskinia Bielska (Belianska jaskyňa) to jedyna udostępniona do zwiedzania jaskinia w Tatrach Wysokich i jedna z najchętniej odwiedzanych na Słowacji.
JezioroZielony Staw Kieżmarski7,5 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Zielony Staw Kieżmarski (Zelené pleso) to jezioro morenowe w Dolinie Zielonej Kieżmarskiej (Dolina Zeleného plesa) w północno-wschodniej części Tatr Wysokich, na...
WodospadWodospady Zimnej Wody i Hrebienok12 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Wodospady Zimnej Wody (Vodopády Studeného potoka) to jeden z najstarszych celów turystycznych w Tatrach Wysokich i chyba najłatwiejszy sposób, by zobaczyć prawdziwe...Rzemiosło w pobliżu
Wszystkie miejsca rzemiosła
Serowarnie i połoninyBacówka na Rusinowej Polanie13 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Rusinowa Polana to jedna z najpiękniejszych polan polskich Tatr i właśnie tu od maja do października działa bacówka bacy Stanisława Rychtarczyka.
Aquaparki i baseny termalneTermy Bukovina14 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Termy Bukovina to nowoczesny kompleks basenów termalnych w Bukowinie Tatrzańskiej, wsi położonej około tysiąca metrów nad poziomem morza, na skraju Tatrzańskiego Parku...
Aquaparki i baseny termalneTerma Bania18 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Termy z widokiem na Tatry w Białce Tatrzańskiej Terma Bania to duży termalny park wodny w Białce Tatrzańskiej, u stóp stoku narciarskiego Kotelnica.
Serowarnie i połoninyBacówka Furtka w Kuźnicach i na Kalatówkach21 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Nad Kuźnicami — południowym skrajem Zakopanego, skąd wyrusza większość wycieczek w Tatry Zachodnie i Wysokie — gospodaruje baca Andrzej Staszel zwany „Furtkiem”.
Aquaparki i baseny termalneTermy Zakopiańskie (Aqua Park Zakopane)22 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Termy Zakopiańskie to termalny park wodny w samym Zakopanem, przy ulicy Jagiellońskiej, zaledwie kilometr od Krupówek.
Koliby i kuchnia huculskaKarczma Bąkowo Zohylina Wyźnio22 km od „Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi”Bąkowo Zohylina Wyźnio to regionalna karczma góralska w Zakopanem, mieszcząca się w drewnianym szałasie z widokiem na Tatry.