Rysy

Rysy (niem. Meeraugspitze, węg. Tengerszem-csúcs) to góra w grani głównej Tatr Wysokich, na granicy Polski i Słowacji. Ma trzy wierzchołki: najwyższy, środkowy (2501 m), leży w całości na Słowacji; północno-zachodni (2499 m), przez który biegnie granica, jest najwyższym punktem Polski; południowo-wschodni osiąga 2473 m. Rysy wznoszą się ponad 1100 m nad lustrem Morskiego Oka. To najwyższy szczyt Tatr, na który prowadzi znakowany szlak turystyczny, dlatego każdego lata wchodzą na niego tysiące osób z obu krajów.

Góra góruje nad trzema dolinami: polską Doliną Rybiego Potoku z Morskim Okiem i Czarnym Stawem pod Rysami, słowacką Doliną Mięguszowiecką z Żabimi Stawami oraz Doliną Białej Wody na północnym wschodzie. Od Niżnich Rysów oddziela ją Przełęcz pod Rysami, od Żabiego Konia – Żabia Przełęcz, a od masywu Wysokiej – szerokie siodło Wagi. Najbliższa słowacka miejscowość to Szczyrbskie Jezioro (ok. 6,6 km na południe), a Zakopane leży około 17 km na północny zachód.

Jak dojść / szlaki

Na szczyt prowadzą dwa znakowane szlaki i oba kończą się na granicznym wierzchołku północno-zachodnim.

• Ze Słowacji (czerwony). Znad Popradzkiego Stawu niebieski szlak prowadzi Doliną Mięguszowiecką do rozdroża nad Żabim Potokiem, a dalej czerwony – obok Żabich Stawów i Chaty pod Rysami, przez Wagę na wierzchołek. Według źródeł słowackich wejście zajmuje ok. 3 h 35 min, zejście 2 h 45 min. Nad Popradzki Staw dojdziemy czerwonym szlakiem ze Szczyrbskiego Jeziora (ok. 1 h 40 min) lub niebieskim od przystanku kolejki Popradské Pleso (ok. 1 h 20 min). Ta strona uchodzi za łatwiejszą.
• Z Polski (czerwony). Znad Morskiego Oka szlak wspina się nad Czarny Staw pod Rysami, a potem północnym zboczem i zachodnią ścianą, z łańcuchami w najbardziej stromych miejscach. Wejście trwa ok. 4 h, zejście ok. 3 h. Trasa jest efektowniejsza, ale bardziej stroma i eksponowana, a śnieg w żlebach zalega często do drugiej połowy czerwca.

Na słowackim zboczu, na wysokości 2250 m, stoi Chata pod Rysami (Chata pod Rysmi) – najwyżej położone schronisko Słowacji i całych Tatr, zbudowane w 1932 roku. W 2016 roku na najbardziej stromych odcinkach dojścia do niej zamontowano nowe ułatwienia techniczne. Od 2000 roku wierzchołek północno-zachodni był pieszym przejściem granicznym, a od wejścia obu krajów do strefy Schengen w 2007 roku granicę można tu przekraczać swobodnie.

Co widać ze szczytu

Skalisty wierzchołek daje widok dookolny. Widać większość szczytów i dolin Tatr Wysokich – m.in. Gerlach, Łomnicę, Lodowy Szczyt i Krywań – północną część grani Tatr Bielskich, a przy dobrej widoczności także Niżne Tatry, Połanę, grzbiet Wielkiej Fatry, Beskid Orawski i góry południowej Polski. Tuż pod stopami leżą Czarny Staw i Morskie Oko po stronie polskiej oraz Żabie Stawy po słowackiej.

Przyroda i historia

Nazwę nadali polscy górale: „rysy” to zadrapania, rowki i żleby na skalnych zboczach, w których śnieg utrzymuje się długo w wiosnę. Wbrew ludowej wersji nazwa nie pochodzi od rysia. Nazwy niemiecka i węgierska znaczą „szczyt nad Morskim Okiem”.

Pierwszego znanego wejścia dokonał w 1840 roku Ede Blásy z przewodnikiem Jánem Rumanem-Driečnym starszym, pierwszego zimowego – 10 kwietnia 1884 roku Theodor Wundt i przewodnik Jakob Horvay. W 1899 roku na Rysach byli Maria Skłodowska-Curie i jej mąż Pierre. Łańcuchy na polskim szlaku zamontowano po raz pierwszy w 1886 roku; w lipcu 2012 roku lawina kamienna uszkodziła łańcuchy i ścieżkę nad Czarnym Stawem.

Nawet powyżej 2480 m stwierdzono tu 63 gatunki roślin kwiatowych, głównie wysokogórskich, w tym rzadkie w Polsce. Na południowych zboczach przebywają kozice i świstaki.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

• Strona słowacka (TANAP). Szlaki wysokogórskie, w tym do Chaty pod Rysami i na szczyt, są zamknięte od 1 listopada do 31 maja (obecny regulamin parku). Wędrować można tylko w ciągu dnia. Aktualne ograniczenia sprawdzisz na stronie TANAP.
• Strona polska (TPN). Wstęp do Tatrzańskiego Parku Narodowego jest płatny; od 1 marca do 30 listopada obowiązuje zakaz poruszania się po szlakach od zmroku do świtu. Szlak nie ma zamknięcia sezonowego, ale zimą wejście znad Morskiego Oka to poważne przedsięwzięcie wymagające raków i czekana, przy dużym zagrożeniu lawinowym; zdarzały się tu wypadki śmiertelne.
• Skała bywa krucha, na polskim szlaku są łańcuchy i strome, eksponowane odcinki; zalegający śnieg, nieodpowiedni strój i przecenianie własnych sił to najczęstsze przyczyny wypadków.
• Ratownictwo: na Słowacji Horská záchranná služba (HZS), 18 300 (+421 18 300); w Polsce TOPR, 985 lub +48 601 100 300; numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Najwyższy punkt Polski mierzono wielokrotnie: w 2019 roku geodeci uzyskali 2499,0 m, a podawane często na mapach 2503 m dla głównego wierzchołka uznaje się za zawyżone – pochodzi z austriackich pomiarów z lat 1896–1897.
• Rysy należą do Korony Europy – listy najwyższych szczytów państw europejskich.
• Chata pod Rysami działa tylko latem, a zaopatrzenie wciąż wnoszą na plecach tragarze.

Zdjęcia: TedusEdits, CC BY-SA 4.0; Falk2, CC BY-SA 4.0; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY 3.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Dguendel, CC BY 4.0; Chris Olszewski, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.