Shkotska Kamianytsia, Lwów

Lwów stał się turystyczną mekką dzięki swojej architekturze i atmosferze. Niemal każdy budynek w sercu Lwowa ma swoją własną legendę. Shkotska Kamianytsia w centrum miasta również ma swoją historię do opowiedzenia. Kiedyś mieściła się tu kawiarnia, która była ulubionym miejscem lwowskich matematyków.

Kamienica Skotska we Lwowie została zbudowana w 1909 roku w stylu nowoczesnego gotyku przez architekta Zbigniewa Brochwicz-Lewińskiego dla przedsiębiorcy Emila Wexlera. Budynek jest zabytkiem architektury (nr rej. 731-M) i pomnikiem historii (nr rej. 1232). W latach 1909-1944 w budynku mieścił się jeden z najsłynniejszych lokali w mieście - kawiarnia "Szkocka", miejsce spotkań wybitnych lwowskich matematyków. Ściany były ozdobione panelami opartymi na dziełach Waltera Scotta. To właśnie w tej kawiarni Stefan Banach, wybitny przedstawiciel lwowskiej szkoły matematycznej pierwszej połowy XX wieku, odkrył teorię analizy funkcjonalnej, którą później nazwano "teorią Schockiego".

Do połowy lat 30. XX wieku lwowscy matematycy regularnie spotykali się w kawiarni Roma (obecnie kawiarnia Akademichne przy al. Szewczenki 25). Stefan Banach był wśród nich centralną postacią. Po tym, jak właściciel Romy odmówił obsługi uczonego towarzystwa na kredyt, społeczność matematyków przeniosła się do kawiarni Shkotska znajdującej się naprzeciwko. Banach i jego koledzy rozwiązywali skomplikowane problemy matematyczne i prowadzili dyskusje przy szklance piwa. Stoły w kawiarni miały marmurowe blaty, na których goście pisali równania ołówkami chemicznymi (później obsługa musiała wycierać te notatki). To właśnie w Shkotskiej Banach bił rekordy szybkości rozwiązywania problemów.

Początkowo nie robił notatek na papierze, tylko ustnie informował kolegów o swoich pomysłach naukowych. W 1935 roku (według innych źródeł w 1933 roku), po tym jak żona kupiła mu duży notatnik, Banach zaczął zapisywać swoje formuły i twierdzenia. Notatnik ten był przechowywany w kawiarni. Każdego dnia fryzjer przynosił go właścicielowi i chował przed zamknięciem lokalu. Pierwszy wpis w notatniku został dokonany 17 lipca 1935 roku, a ostatni 31 marca 1941 roku.

W tym czasie Stefan Banach został dziekanem Wydziału Fizyki i Matematyki Uniwersytetu Lwowskiego (od 1940 roku). Książka zawiera wpisy dotyczące rozwiązania 193 problemów matematycznych. Banach osobiście zapisał 14 problemów, jego koledzy Ulam i Mazur zapisali odpowiednio 40 i 24; wspólnie opracowali 40 problemów.

Stefan Banach zmarł we Lwowie 31 sierpnia 1945 roku. Po jego śmierci duży zeszyt, znany jako "Księga Szkotska", został przekazany jego synowi i przewieziony do Wrocławia. W latach 1945-1948 kontynuowali w nim zapiski zwolennicy Banacha, ale już pod nazwą Nowy Zeszyt Szkolny. Od nazwy kawiarni pochodzi więc nazwa znanego na całym świecie dzieła teoretycznego.

Dom nr 9 przy ulicy Fredry jest zabytkiem architektury i urbanistyki o znaczeniu lokalnym (decyzja sesji Lwowskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego nr 330 z dnia 24.06.1986 r.), nr rejestru. Nr 731-M (Lwów) oraz pomnikiem historii lokalnej (posiedzenie Obwodowego Komitetu Wykonawczego nr 183 z dnia 05.05.1972 r.), nr rej. № 1232.

Dom znajduje się na skraju bloku, na końcowej działce, która ma kształt trapezu. Narożna działka jest ograniczona ulicami Fredry, Herzena i Szewczenki. Wyrazista sylwetka budynku podkreśla południową granicę alei. Budynek jest czterokondygnacyjny, wykonany z cegły, a do jego budowy użyto żelbetu. Posiada trzy elewacje z wykuszami i półwieżami w narożnikach, przykryty jest wysokim dachem. Budynek ma plan w kształcie litery V. Układ wnętrz jest korytarzowo-enfiladowy, z dwoma mieszkaniami na każdym piętrze. Wejście do budynku prowadzi przez wąski przedsionek z kasetonowym sufitem. Projektant wykorzystał zmodernizowane motywy gotyckie w masywnych formach architektonicznych.

Obecnie w budynku mieści się hotel Atlas Deluxe. Znajduje się tam również restauracja, w której można przejrzeć egzemplarz legendarnej Księgi Szkotskiej i skosztować specjalności domu - filetu z gęsi.

ShkotskaKamianytsia znajduje się przy alei Szewczenki 27. Spacer od pomnika Tarasa Szewczenki do budynku zajmuje około 10 minut.