Kościół św. Mikołaja, Stary Sambir

Na niewielkim wzgórzu w Starym Samborze znajduje się jeden z symboli miasta - kościół św. Historia kościoła św. Mikołaja w Starym Samborze sięga około 700 lat wstecz. W drugiej połowie XIII wieku na terenie ówczesnego Sambiru znajdowała się odrębna diecezja sambirska. W 1830 r. w centrum miasta zbudowano kamienny kościół. Autorem projektu był lwowski architekt czeskiego pochodzenia Josef Vandrushka.

Kościół w Starym Samborze został zbudowany w tzw. stylu terezjańskim (od imienia austriackiej cesarzowej Marii Teresy). Wybór stylu zależał od mecenasa, którym w tym czasie był rząd austriacki. Budynek został ukończony przez księdza Hryhorija Lityńskiego, który był proboszczem w Starym Samborze w latach 1830-1839. Kościół jest jednonawowy, z węższym prostokątnym ołtarzem, zbudowany w stylu klasycystycznym. Typowe dla budynków Wandruszki są termiczne otwory okienne z małymi profilowanymi ramami. Główną wschodnią fasadę cerkwi wieńczy kwadratowa wieża nakryta czworobocznym dzwonowatym hełmem. Do cerkwi przeniesiono ikony z plebanii oraz apostolski rząd ikonostasu z "Królem Chwały" i królewskimi drzwiami. Unikatowy dzwon z 1638 r., odlany kosztem wszystkich mieszczan, został również przeniesiony do dzwonnicy, która jest najstarszym zabytkiem współczesnego kościoła.

Stary drewniany kościół został rozebrany. Na miejscu ołtarza zbudowano kamienną kaplicę św. Mikołaja, która stoi do dziś.

Kościół był wielokrotnie remontowany i dekorowany. W połowie XIX wieku zainstalowano czteropoziomowy ikonostas. Odnowiono cerkiew, pozłocono krzyże i wykonano trzy nowe ikony - jedną św. Mikołaja i dwie Matki Boskiej. Kolejna poważna renowacja została przeprowadzona w 1910 r. dzięki staraniom proboszcza, ojca Danylo Lepkyi (1900-1912) i wspólnoty. Ołtarz boczny "Serce Jezusa Chrystusa" został namalowany przez Andrija Demkowycza w 1921 r. W tym samym roku ściany kościoła zostały pokryte pięknymi ozdobnymi malowidłami z oddzielnymi scenami w stylu Art Deco. Zleceniodawcą był proboszcz Andrij Bentsyn (1913-1939). Mural namalowali bracia Demkowiczowie, z których jeden, Andrij, był absolwentem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Charakterystyczne są wizerunki archaniołów i aniołów oraz motywy ornamentów. Niezwykle ciekawa i wymowna jest kompozycja nad chórami: trąbiące cheruby w centrum i żałobne anioły z wieńcami po bokach zdają się zapowiadać i przypominać o wyzwoleńczej walce narodu ukraińskiego w czasie I wojny światowej. Mural został odrestaurowany w latach 70. i na szczęście nie został przemalowany.

Okres II wojny światowej nie jest najlepszą kartą w historii kościoła. Większość majątku kościoła została wywieziona - częściowo do Polski, ołtarz wywieziono do Mostyska. Od lat 40. kościół był zamknięty i wykorzystywany jako magazyn, a dopiero w 1991 r. kościół św. Mikołaja został zwrócony katolickiej społeczności Starego Sambora. Trzy lata później ołtarz został przywieziony z Mostyska i zainstalowany w kościele.

Dzięki staraniom proboszcza parafii, ks. Mychajło Nikołyna, w 2001 r. zrekonstruowano kopuły, a w latach 2006-2008 odbudowano dom parafialny według projektu starosamborskiego architekta Wołodymyra Łuciwa.

W przededniu 180. rocznicy istnienia, starosamborska cerkiew św. Mikołaja może być dumna ze swojej historii i być może najstarszej udokumentowanej metryki wśród cerkwi miejskich w Galicji.

Przy cerkwi działa wspólnota Ukraińska Młodzież dla Chrystusa.

Mikołaja znajduje się niemal na obrzeżach miasta, przy drodze Lwów-Sambir-Użhorod. W pobliżu znajdują się Park Tarasa Szewczenki i Park Stepana Bandery.