Fundamenty zabytków sakralnych we wsi Krylos

Fundament kościoła Zwiastowania – W pobliżu przysiółka Czetwerki, w Krylosie, na polu Cerkwińskim na lewym brzegu rzeki Łukwy, L. Lawrecki przy udziale I. Szaranewicza w latach 1884-1885 wykopał fundament wydłużonego jednolotowego kościoła z białego kamienia. Wykopane ruiny I. Szaranewicz uznał za świątynię Zwiastowania. W latach 1987 i 1990 kościół Zwiastowania został ponownie zbadany przez ekspedycję archeologiczną z Lwowa. Ustalono, że fundament wyznacza kamienny jednolotowy kościół. Fundament kościoła Zwiastowania zbudowany jest z kamienia rzecznych na mocnym zaprawie wapienno-piaskowej. Zachowały się fragmenty mozaikowej podłogi, ułożonej z glazurowanych płytek o różnych kształtach i kolorach. Oprócz typowych powtarzalnych form, występowały tzw. płytki figuralne z fragmentami dwukolorowych obrazów z wytłoczonymi i zarysowanymi wzorami. Na podstawie analizy architektonicznej i znalezisk archeologicznych archeolodzy datują kościół Zwiastowania na początek XIII wieku, a jego funkcjonowanie trwało do połowy XV wieku.

Fundament kościoła na Carince – Nieoczekiwane odkrycie kamiennej płyty w rejonie Carinka na początku 1986 roku przyczyniło się do odkrycia pozostałości kolejnego nieznanego zabytku archeologicznego starożytnego Halicza. Ekspedycja lwowskich archeologów odkryła tutaj pozostałości średniej wielkości, ale bogato zdobionego kościoła, a dokładniej świątyni-grobowca na Carince.

Fundament rotundy Zmartwychwstania – W rejonie Woskresenske, naprzeciw osady Krylos, po prawej stronie strumienia Mozolewego na niskim wzgórzu (8-12 m) znajduje się fundament rotundy Zmartwychwstania. Atrakcyjne cechy zewnętrzne wzgórka i jego tajemnicza nazwa zaintrygowały pierwszych badaczy kronikarskiego Halicza. L. Lawrecki wykopał tutaj w 1884 roku fundament nieznanego ośmiokątnego budynku, który według niego był. I. Szaranewicz doszedł do wniosku, że fundament jest podobny kształtem i materiałem do kościoła na Poligonie w rejonie Karpii Gaj i uznał go za pozostałości rotundy Zmartwychwstania, która jego zdaniem istniała jeszcze w XVIII wieku. Profesor W. Antonowicz, który zbadał wykop w 1885 roku, uważał, że ten fundament należy przypisać do obronnych kamiennych wież. Naukowcy doszli do wniosku, że ten fundament okrągłej budowli, której zewnętrzne kontury są dość nieostre, tworzy okrąg o średnicy około 10 m. Archeolodzy zasugerowali, że budowla stanowiła konstrukcję z drewna dwu- lub trzywarstwowego kościoła-kaplicy, której plan był najprawdopodobniej ośmiokątny. Materiał, z którego zbudowano fundament, wskazuje na stosunkowo późny czas budowy. Budowlę należy datować na XIII wiek.

Fundament kościoła Cyryla i Metodego – Dawny metropolitalny las Dibrava rozciąga się wzdłuż prawego brzegu rzeki Limnicy na zachód od Krylosu. W czasach starożytnego Halicza ten obszar był wolny od lasu, co wskazują odkryte tutaj kurhanowe pochówki IX-X wieku. W 1882 roku L. Lawrecki i I. Szaranewicz odkryli tutaj masywny fundament czterokolumnowego, trójnawowego kościoła z kamienia.

Początkowo uczeni uważali budowlę za pozostałości Kronikarskiej Katedry Zaśnięcia. Na początku XX wieku zabytek został ponownie odkryty przez O. Pieleńskiego. Na podstawie toponimu "Kyryliwka" badacz nazwał kościół Cyryliwskim. W latach 1981-1984 ruiny w pobliżu Dibravy były już po raz trzeci badane przez zespół Halińskiej ekspedycji archeologicznej z Lwowa. Odkryto wymiary zabytku 15,15x20,20 m. Szerokość ścian fundamentu wynosi od 1,7 do 2,6 m. Lwowscy uczeni przypisali ten zabytek archeologii do wieżopodobnych świątyń nowego kierunku stylowego w architekturze Starej Rusi z końca XII – początku XIII wieku i datowali go na ostatnią trzecią część XII wieku.

Fundament kościoła proroka Eliasza – Na wzgórzu Ubić, odciętym od Góry Krylos przez strumień Mozolewy, gdzie obecnie przebiega gościniec z Halicza do Iwano-Frankiwska, znajduje się rejon Prokaliw Sad. Tutaj, od czasów starożytnych do połowy XVIII wieku, istniał klasztor z białokamiennym kościołem proroka Eliasza.

Pierwsze wykopaliska zaginionej budowli przeprowadzili L. Lawrecki i I. Szaranewicz w latach 1886-1887. Okazało się, że była to rotunda, do której od zachodu przylegał prostokątny przedsionek, a od wschodu – półokrągła apsyda. Podczas badań znaleziono detale architektoniczne świątyni, freski, inwentarz kościelny oraz pozostałości kamiennego sarkofagu. Swoim planowaniem, cechami budowlanymi i dekoracją katedra ilustruje żywe interakcje halińskiej szkoły architektonicznej z zachodnioeuropejskim budownictwem. Ciekawe, że w kościele proroka Eliasza gościł autor Pierwszej Ukraińskiej Konstytucji, hetman Pylyp Orlyk.