Fundamenty zabytków sakralnych we wsi Krylos

Fundament kościoła Zwiastowania – W pobliżu przysiółka Czetwerki, w Krylosie, na polu Cerkwińskim na lewym brzegu rzeki Łukwy, L. Lawrecki przy udziale I. Szaranewicza w latach 1884-1885 wykopał fundament wydłużonego jednolotowego kościoła z białego kamienia. Wykopane ruiny I. Szaranewicz uznał za świątynię Zwiastowania. W latach 1987 i 1990 kościół Zwiastowania został ponownie zbadany przez ekspedycję archeologiczną z Lwowa. Ustalono, że fundament wyznacza kamienny jednolotowy kościół. Fundament kościoła Zwiastowania zbudowany jest z kamienia rzecznych na mocnym zaprawie wapienno-piaskowej. Zachowały się fragmenty mozaikowej podłogi, ułożonej z glazurowanych płytek o różnych kształtach i kolorach. Oprócz typowych powtarzalnych form, występowały tzw. płytki figuralne z fragmentami dwukolorowych obrazów z wytłoczonymi i zarysowanymi wzorami. Na podstawie analizy architektonicznej i znalezisk archeologicznych archeolodzy datują kościół Zwiastowania na początek XIII wieku, a jego funkcjonowanie trwało do połowy XV wieku.

Fundament kościoła na Carince – Nieoczekiwane odkrycie kamiennej płyty w rejonie Carinka na początku 1986 roku przyczyniło się do odkrycia pozostałości kolejnego nieznanego zabytku archeologicznego starożytnego Halicza. Ekspedycja lwowskich archeologów odkryła tutaj pozostałości średniej wielkości, ale bogato zdobionego kościoła, a dokładniej świątyni-grobowca na Carince.

Fundament rotundy Zmartwychwstania – W rejonie Woskresenske, naprzeciw osady Krylos, po prawej stronie strumienia Mozolewego na niskim wzgórzu (8-12 m) znajduje się fundament rotundy Zmartwychwstania. Atrakcyjne cechy zewnętrzne wzgórka i jego tajemnicza nazwa zaintrygowały pierwszych badaczy kronikarskiego Halicza. L. Lawrecki wykopał tutaj w 1884 roku fundament nieznanego ośmiokątnego budynku, który według niego był. I. Szaranewicz doszedł do wniosku, że fundament jest podobny kształtem i materiałem do kościoła na Poligonie w rejonie Karpii Gaj i uznał go za pozostałości rotundy Zmartwychwstania, która jego zdaniem istniała jeszcze w XVIII wieku. Profesor W. Antonowicz, który zbadał wykop w 1885 roku, uważał, że ten fundament należy przypisać do obronnych kamiennych wież. Naukowcy doszli do wniosku, że ten fundament okrągłej budowli, której zewnętrzne kontury są dość nieostre, tworzy okrąg o średnicy około 10 m. Archeolodzy zasugerowali, że budowla stanowiła konstrukcję z drewna dwu- lub trzywarstwowego kościoła-kaplicy, której plan był najprawdopodobniej ośmiokątny. Materiał, z którego zbudowano fundament, wskazuje na stosunkowo późny czas budowy. Budowlę należy datować na XIII wiek.

Fundament kościoła Cyryla i Metodego – Dawny metropolitalny las Dibrava rozciąga się wzdłuż prawego brzegu rzeki Limnicy na zachód od Krylosu. W czasach starożytnego Halicza ten obszar był wolny od lasu, co wskazują odkryte tutaj kurhanowe pochówki IX-X wieku. W 1882 roku L. Lawrecki i I. Szaranewicz odkryli tutaj masywny fundament czterokolumnowego, trójnawowego kościoła z kamienia.

Początkowo uczeni uważali budowlę za pozostałości Kronikarskiej Katedry Zaśnięcia. Na początku XX wieku zabytek został ponownie odkryty przez O. Pieleńskiego. Na podstawie toponimu "Kyryliwka" badacz nazwał kościół Cyryliwskim. W latach 1981-1984 ruiny w pobliżu Dibravy były już po raz trzeci badane przez zespół Halińskiej ekspedycji archeologicznej z Lwowa. Odkryto wymiary zabytku 15,15x20,20 m. Szerokość ścian fundamentu wynosi od 1,7 do 2,6 m. Lwowscy uczeni przypisali ten zabytek archeologii do wieżopodobnych świątyń nowego kierunku stylowego w architekturze Starej Rusi z końca XII – początku XIII wieku i datowali go na ostatnią trzecią część XII wieku.

Fundament kościoła proroka Eliasza – Na wzgórzu Ubić, odciętym od Góry Krylos przez strumień Mozolewy, gdzie obecnie przebiega gościniec z Halicza do Iwano-Frankiwska, znajduje się rejon Prokaliw Sad. Tutaj, od czasów starożytnych do połowy XVIII wieku, istniał klasztor z białokamiennym kościołem proroka Eliasza.

Pierwsze wykopaliska zaginionej budowli przeprowadzili L. Lawrecki i I. Szaranewicz w latach 1886-1887. Okazało się, że była to rotunda, do której od zachodu przylegał prostokątny przedsionek, a od wschodu – półokrągła apsyda. Podczas badań znaleziono detale architektoniczne świątyni, freski, inwentarz kościelny oraz pozostałości kamiennego sarkofagu. Swoim planowaniem, cechami budowlanymi i dekoracją katedra ilustruje żywe interakcje halińskiej szkoły architektonicznej z zachodnioeuropejskim budownictwem. Ciekawe, że w kościele proroka Eliasza gościł autor Pierwszej Ukraińskiej Konstytucji, hetman Pylyp Orlyk.

Na początku XVIII wieku kościół Św. proroka Eliasza po tatarskim pogromie odbudował biskup Józef Szumlański. Pięćdziesiąt lat później haliccy mieszczanie ponownie ofiarowali pieniądze na odbudowę świątyni. Niestety, świątynia była skazana na zagładę... Dziś w miejscu byłego kościoła proroka Eliasza ustawiono symboliczny krzyż pamiątkowy, a jego fundamenty zostały muzealizowane.