Muzeum Etnograficzne Słowackiego Muzeum Narodowego w Martinie

Muzeum Etnograficzne Słowackiego Muzeum Narodowego w Martinie (SNM – Etnografické múzeum) to główny gmach SNM – Muzeów w Martinie i najpełniejsza na Słowacji kolekcja kultury ludowej. Muzeum stoi w centrum Martina, przy ulicy Malá hora, w monumentalnym funkcjonalistycznym budynku z napisem „Slovenské národné múzeum” na fasadzie. To dobry punkt wyjścia, by zrozumieć, jak żyła słowacka wieś, zanim wyruszy się do skansenu na skraju miasta albo w góry Małej Fatry.

Historia muzeum jest ściśle związana ze słowackim ruchem narodowym końca XIX wieku. Z inicjatywy księdza i uczonego Andreja Kmeťa w kwietniu 1893 roku założono w Martinie Słowackie Towarzystwo Muzealne, którego celem było stworzenie muzeum narodowego. Pierwszy gmach wzniesiono w latach 1906–1907 według projektu architekta Milana Michala Harminca, a w 1908 roku otwarto w nim pierwsze ekspozycje. Zbiory szybko rosły i za pieniądze zebrane w latach 1928–1932 w istocie przez cały naród Harminc zaprojektował drugi, funkcjonalistyczny budynek. Otwarto go w 1933 roku, a ekspozycje zainstalowane do 1938 roku zajmowały 4620 m² — było to wówczas jedno z najnowocześniejszych muzeów w Europie. W 1948 roku muzeum upaństwowiono, a od 1961 roku działa jako ogólnosłowackie muzeum etnograficzne; to ono od 1964 roku zaczęło budować skansen — Muzeum Wsi Słowackiej w Martinie.

Co zobaczyć

Stała ekspozycja etnograficzna, otwarta w latach 1974–1975, składa się z trzech części tematycznych: „Człowiek i ziemia”, „Człowiek i materiał” oraz „Człowiek i odzież”.

• Człowiek i ziemia — tradycyjne zajęcia: orka, żniwa z sierpami i kosami, dożynki z wieńcem dla gospodarza, przechowywanie plonów, a także hodowla zwierząt i pasterstwo. Pokazano tu naczynia szałasowe — czerpaki, formy do oszczypków — pasterskie ciupagi, dzwonki, skórzane pasy i kierpce oraz instrumenty pasterskie, w tym fujarę, wpisaną w 2005 roku na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
• Człowiek i materiał — jak na wsi obrabiano drewno (łódź wydrążona z jednego pnia, stępy do oleju, ul, formy do pierników i masła), wyplatano kosze z wikliny, słomy i liści kukurydzy, tkano i dziergano; garncarstwo z kilkudziesięciu ośrodków Słowacji, fajans habański, wyroby kowalskie, ludowa biżuteria, szkło i kamienne nagrobki.
• Człowiek i odzież — stroje ludowe z regionów górskich i południowych, odzież robocza i odświętna, nakrycia głowy dziewcząt i mężatek, stroje weselne z zachodniej, środkowej i wschodniej Słowacji oraz strój wdów.

Eksponaty uzupełniają wielkoformatowe zdjęcia klasyków słowackiej fotografii Karola Plicki i Pavla Socháňa, a także przysłowia i porzekadła. Muzeum organizuje też wystawy czasowe, a od kwietnia do października przy budynku otwarty jest ogród muzealny.

Informacje praktyczne

Martin leży w Kotlinie Turczańskiej między Małą a Wielką Fatrą; muzeum znajduje się w centrum miasta, więc łatwo dojść do niego pieszo. Ekspozycje są czynne od wtorku do niedzieli, w poniedziałki nieczynne. Bilet normalny kosztuje 5 €, dzieci powyżej 6 lat, studenci i seniorzy 62+ płacą 3 €, są też bilety rodzinne; szczegóły w ramce „W skrócie”. Można płacić gotówką lub kartą.

Na zwiedzenie stałej ekspozycji warto przeznaczyć 1–2 godziny. Oprowadzanie z przewodnikiem trzeba zamówić wcześniej za dodatkową opłatą, a zorganizowane grupy powyżej 10 osób powinny zgłosić się co najmniej dwa dni robocze przed wizytą. Z biletem do muzeum wstęp do ogrodu jest bezpłatny. Muzeum łatwo połączyć w jednym dniu ze skansenem Muzeum Wsi Słowackiej, bo oba należą do tej samej instytucji.

W pobliżu: szlaki i szczyty

Nad Martinem wznosi się masyw Martinské hole w Małej Fatrze. Z dzielnicy Stráne w górę prowadzi szlak Martin, Stráne – Krížava, nadajnik na szczyt Krížava z wieżą telewizyjną, a z sąsiedniej Bystrički — Bystrička – Martinské hole, chaty. Kilka kilometrów od centrum, w lasku Jahodnícke háje, leży Muzeum Wsi Słowackiej w Martinie, skansen architektury ludowej ze wszystkich regionów Słowacji.

Oficjalna strona: snm.sk

Zdjęcia: Kamil Korecz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; I would appreciate being notified if you use my work outside Wikimedia. More..., CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Michal Jakubský, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Mariusz Raniszewski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.