Smerek

Smerek (1222 m, wg innych źródeł 1223 m) to szczyt w Bieszczadach Zachodnich w pobliżu wsi Smerek i Wetlina, ok. 3,1 km od każdej z nich. Stanowi zachodnie przedłużenie grzbietu Połoniny Wetlińskiej, od której – i od Szarego Berda – oddziela go Przełęcz Orłowicza. Na niektórych mapach opisywany jest jako Wysoka, jednak w przewodnikach najczęściej występuje pod nazwą Smerek, tak jak wieś u jego stóp.

Na zachodzie grzbiet opiera się o doliny Wetliny i potoku Kindrat. Na północ odbiega z wierzchołka długi grzbiet, który przez Wysokie Berdo, Siwarnę, Połomę i Tołstą ciągnie się aż po Jezioro Solińskie, między dolinami Sanu i Solinki; ku północnemu wschodowi odchodzi grzbiet Magurki, a na południe – ramię ze Stropem (1016 m). Do wysokości 1050–1100 m stoki porasta las, wyżej jest połonina. Smerek ma dwa wierzchołki oddzielone trawiastym obniżeniem, przez miejscowych zwanym dawniej Dołyną, a bardzo stromy stok północny – Ścianą. Północny, wyższy wierzchołek leży kilkadziesiąt metrów od południowego i występuje w nim szczelina tensyjna.

Jak dojść / szlaki

• Czerwony Główny Szlak Beskidzki (fragment E8) ze wsi Smerek – ok. 2.40 h w górę, 2 h w dół; na połoninie ścieżka wspina się stromo po schodach.
• Szlak żółty z Wetliny – łagodne podejście na Przełęcz Orłowicza (ok. 1.30 h), stamtąd czerwonym na szczyt jeszcze ok. 0.30 h (w dół 0.20 h).
• Grzbietem Połoniny Wetlińskiej – szlakiem czerwonym od „Chatki Puchatka” ok. 2.05 h lub dłuższym przejściem z Brzegów Górnych.

Do szlaku czerwonego można też dojść czarnym z Jaworca (od północnego zachodu) i żółtym z Zatwarnicy (od północnego wschodu). Turystom udostępniony jest tylko wierzchołek południowy z krzyżem; z Suchych Rzek biegnie ścieżka przyrodnicza parku „Jodła pospolita”.

Co widać ze szczytu

Z połonin Smereka rozciągają się szerokie panoramy na Bieszczadzki Park Narodowy i sąsiedni Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy. Widać stąd Połoninę Wetlińską, pasmo graniczne z Wielką Rawką i Riabą Skałą, Pasmo Łopiennika i Durnej, Wysoki Dział z Wołosaniem, a w dole wsie Wetlinę i Smerek.

Przyroda i historia

Stoki północno-zachodnie odwadnia Kindrat, dopływ Wetliny mający źródła na zachód od wierzchołka, południowo-zachodnie – sama Wetlina z niewielkimi dopływami, a na stoku północno-wschodnim biorą początek potoki Hulski i Berdo. Z rzadkich w Polsce roślin rosną tu turzyca skąpokwiatowa i groszek wschodniokarpacki. Połoniny na północnych stokach jeszcze do lat 40. XX wieku należały do Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo w Rajskiem.

Na wierzchołku południowym stoi żelazny krzyż w miejscu, gdzie piorun zabił turystę. Pierwszy krzyż postawiono w 1976 r. z inicjatywy proboszcza z Cisnej dla uczczenia 600-lecia archidiecezji przemyskiej. Ze względu na zły stan techniczny został wymieniony: nowy krzyż 18 września 2018 r. ustawili mieszkańcy Wetliny, Smereka i Kalnicy dla upamiętnienia 100-lecia odzyskania niepodległości.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Krzyż przypomina, że burza na otwartej połoninie jest śmiertelnie groźna: gdy nadciąga, lepiej nie wychodzić na grzbiet albo jak najszybciej zejść do lasu. Podejście ze wsi Smerek jest strome, zwłaszcza na schodach, a zimą szlaki pokrywa lód.

Szczyt leży w Bieszczadzkim Parku Narodowym. Zgodnie z zasadami obowiązującymi od 14 kwietnia 2026 r. wstęp na szlaki jest płatny przez cały rok: bilet normalny kosztuje 11 zł (ulgowy 5,5 zł, dzieci do 7 lat bezpłatnie), można go kupić w punktach kasowych przy wejściach na szlaki lub przez internet i jest ważny tego samego dnia na wszystkich szlakach parku. Poruszać się wolno wyłącznie znakowanymi szlakami i tylko od wschodu do zachodu słońca – wędrówki nocne są zabronione. Na szlaki nie wolno wprowadzać psów (poza kilkoma krótkimi odcinkami, na smyczy i w kagańcu); zakazane są też loty dronów i pozostawianie śmieci.

Bieszczady obsługuje Grupa Bieszczadzka GOPR (stacja w Ustrzykach Górnych): telefon 985 lub +48 601 100 300 oraz numer alarmowy 112; warto zainstalować aplikację „Ratunek”. Zimą park zaleca zgłoszenie dłuższej planowanej trasy w stacji GOPR w Ustrzykach Górnych.

Ciekawostki

• Przełęcz Orłowicza, oddzielająca Smerek od Połoniny Wetlińskiej, od 1974 r. nosi imię propagatora turystyki Mieczysława Orłowicza; to jedno z najniżej położonych miejsc występowania połoniny w polskich Bieszczadach.
• Na niektórych mapach Smerek opisany jest jako Wysoka.

Zdjęcia: Yarl, CC BY-SA 3.0; Red 81, CC BY-SA 4.0; (GRAD), CC BY-SA 3.0; Pudelek, CC BY-SA 4.0; Hanc Tomasz, CC BY-SA 3.0; Wojtekw77, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.