Kościół Dominikanów (Kościół Świętej Eucharystii UGCC), Lwów

W centralnej części legendarnego miasta Lwowa znajduje się jeden z najbardziej znanych i uderzających kościołów w mieście - kościół Najświętszej Eucharystii (dawniej kościół Bożego Ciała i klasztor Dominikanów) - greckokatolicki kościół w centralnej części Lwowa, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO; zabytek architektury o znaczeniu narodowym.

Według starożytnych dokumentów na miejscu dzisiejszego kościoła stał pałac króla Leona I. Jego żona Konstancja była katoliczką, więc król podarował jej kaplicę Piotra i Pawła, która znajdowała się w pałacu. Później kaplica została przekazana przez Konstancję zakonowi dominikanów.

Zakon Dominik anów jest jednym z najstarszych zakonów katolickich. Został założony w Tuluzie przez mnicha Dominika w 1214 roku w celu zwalczania heretyków. Mnisi tego zakonu musieli zrezygnować z pieniędzy i majątku i żyć z jałmużny. Studiowali teologię i zakładali instytucje edukacyjne. Paryż i Bolonia, największe miasta uniwersyteckie, stały się ośrodkami dominikanów. Zakon dominikanów rozszerzył swoją działalność w wielu krajach, w tym na Ukrainie.

Po przekazaniu kościoła staroruskiego rzymskim katolikom, dobudowano do niego nową dużą nawę, tak że stary budynek z czasów książęcych zaczął pełnić funkcję ołtarza (prezbiterium). Powstały w ten sposób nowy gotycki kościół stał się kościołem dominikańskim i w 1407 r. otrzymał nazwę Bożego Ciała, przy czym część ołtarzowa zachowała dedykację świętym Piotrowi i Pawłowi. Fundusze na budowę pochodziły głównie od mieszczanina Mykoły Benko i jego żony Anny z Żabokruków. Według innych źródeł został zbudowany w połowie XIV wieku przez budowniczego Mykołę Czecha, prawdopodobnie z wykorzystaniem murów i fundamentów książęcego pałacu i kaplicy. Jego plan został narysowany pod koniec XVI wieku przez dominikańskiego podróżnika Martina Grunewega.

W 1604 r. Jan Swoszowski i jego pierwsza żona Małgorzata de Konary (Konarska) "zapisali" wieś Birky dla ołtarza kościoła dominikanów we Lwowie. Ufundował też kaplicę Matki Bożej, która została rozebrana. Z powodu pęknięć sklepienia kościół został rozebrany w połowie XVIII w. (1745 lub 1748 r.) wraz z barokową kaplicą ufundowaną przez J. Swoszowskiego.

А. Reisinger jako jeden z pierwszych opublikował fotografie sarkofagów z lochów kościoła Dominikanów. W 1749 r. położono fundamenty nowego kościoła dominikanów według projektu inżyniera i architekta Jana de Witte; fundusze przeznaczyli hetman wielki koronny Józef Potocki (położył kamień węgielny i był głównym fundatorem budowy) oraz Mykoła Wasyl Potocki (przeznaczył 236 tys. zł; pochowano tu jego matkę). Budowę nadzorował Marcin Urbanik, a od 1764 r. Krzysztof Muradowicz.

Fasadę ukończył Sebastian Fesinger, który w 1764 r. rozpoczął prace nad rzeźbami kominkowymi, które miały ją wieńczyć. Wykonał również drewniane rzeźbione polichromowane organy (łac. moles organarius), które później spłonęły.

Do 1764 r. budowa była w dużej mierze ukończona, ale po pożarach 26 sierpnia 1766 r. (spowodowanych nieostrożnością Matthew Millera podczas rysowania organów) i 1778 r. prace wznowiono. W 1865 r. do kościoła dobudowano 4-poziomową dzwonnicę według projektu architekta Juliana Zakharevycha. W 1895 r. przebudowano latarnię na kopule, a w latach 1905-1914 odrestaurowano wnętrze, prace prowadzono według projektu architektów Alfreda Zacharewicza i Józefa Sosnowskiego, z udziałem dr Aleksandra Chołowskiego jako "konserwatora". Planowano również odrestaurować kryptę, ale przeszkodziła w tym wojna. Później, w czasach sowieckich, kościół został odrestaurowany w latach 1956-1958.

W 1749 r. Franciszek Rusin zwrócił się do papieża z petycją, która doprowadziła do uroczystej koronacji obrazu Matki Bożej 1 lipca 1751 r. przy udziale łacińskiego arcybiskupa Lwowa Mykoły Wyżyckiego i funduszy przekazanych przez wojewodę kijowskiego Stanisława Potockiego.

Przed II wojną światową był to kościół rzymskokatolickiego klasztoru dominikanów. W czasach sowieckich kościół i cele klasztorne były wykorzystywane jako magazyny, a od 1973 r. w budynkach tych mieści się Muzeum Historii Religii i Ateizmu. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku kościół został przekazany UGCC i został poświęcony ku czci Najświętszej Eucharystii.

Kościół Dominikanów we Lwowie jest majestatycznym późnobarokowym zabytkiem architektonicznym opartym na modelu zachodnioeuropejskim. Jest zbudowany z kamienia i ma wydłużony krzyż z owalną częścią centralną i dwiema dzwonnicami po obu stronach. Nad kościołem dominuje ogromna eliptyczna kopuła. Masywne bliźniacze kolumny podtrzymują galerie i loże ozdobione drewnianymi rzeźbami lwowskich rzeźbiarzy z drugiej połowy XVIII wieku. Nad galeriami znajdują się bębnowe kolumny podtrzymujące kopułę. Pod kopułą kościoła znajduje się łaciński cytat z Pierwszego Listu do Tymoteusza: "Soli Deo honor et gloria" ("Bogu samemu cześć i chwała").

Będziesz pod wrażeniem mistycznego patosu budynku. Nad jednym z okien widnieje herb zakonu dominikanów - pod koroną na Biblii znajduje się pies z pochodnią w zębach.

Pod ogromną kopułą kościoła znajdują się drewniane rzeźby dominikanów, wśród których można zobaczyć postacie świętych Dominika i Augustyna. Wspaniały wygląd zewnętrzny kościoła harmonizuje z jego luksusowym wnętrzem.

Do głównej nawy kościoła przylega kilka kaplic:

• Antoniego (pierwsza po prawej) z ikoną świętego autorstwa lwowskiego mistrza Garra z 1838 roku
• Antoniego z ikoną świętego autorstwa lwowskiego mistrza Garra z 1838 r. i tablicą upamiętniającą dr. Tadeusza Żulińskiego (?-1885, autor Tomasz Dykas), a po drugiej stronie kaplica poetki Marii Bartusiówny (?-1885) z popiersiem Wiśniowieckiego i wierszem Lenartowicza; posiada pseudorokokowy ołtarz z rzeźbą Serca Jezusowego autorstwa Witowicza (1912);
• kaplica św. Jacka z ikoną M. Jabłońskiego, będąca przedsionkiem do następnej;
• kaplica Potockich (zwana też Matki Boskiej Jackowej), zbudowana po 1764 r.; według M. Orłowycza jest to jedna z pierwszych budowli o cechach klasycystycznych we Lwowie, a fundusze na jej budowę wyłożył M. W. Potocki;
• budynek cel klasztornych, przebudowany w latach 1556-1621 i odrestaurowany po pożarach w latach 1766 i 1778. Budynek murowany z kamienia, na planie prostokąta, trzykondygnacyjny, z dwoma dziedzińcami, korytarzowym układem rozplanowania typowym dla budynków klasztornych i sklepieniami łukowymi;
• Kaplica św. Wincentego z ikoną M. Jabłońskiego;
• Dominika ze starą ikoną w nowej pseudorokokowej witrynie z empirowym nagrobkiem hrabiny Józefy Borkowskiej (?-1811) dłuta Torvaldsena;
• kaplica św. Tomasza z ikoną M. Jabłońskiego i rokokową rzeźbą Chrystusa Miłosiernego.

Od 1972 r. w klasztorze i dzwonnicy mieści się Muzeum Historii Religii i Ateizmu, a obecnie muzeum historii religii i stowarzyszenie twórcze Dzyga, kawiarnia artystyczna Kvartira 35 i kawiarnia Pid Klepsydra. Dopiero po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy w katedrze wznowiono nabożeństwa, a dziś Katedra Dominikanów funkcjonuje jako Ukraiński Greckokatolicki Kościół Świętej Eucharystii, który jest szczególnie popularny wśród mieszkańców i turystów. Każdego roku w styczniu kościół jest gospodarzem ogólnoukraińskiego festiwalu kolęd "Wielkie Kolędy", który został zapoczątkowany w 1999 roku.

Kościół Dominikanów we Lwowie był świadkiem wielu wydarzeń. W 1559 roku na placu przed nim odbyła się prawdziwa bitwa o narzeczoną. Magnat Łukasz Górka urządził przed kościołem teatr wojenny, domagając się wydania mu Halszki Ostrożanki, która była wówczas jedną z najbogatszych dziedziczek Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Dziewczyna ukryła się w klasztorze, a uparty pan młody ostrzelał kościół.

W wyniku tych "swatów" handel we Lwowie zamarł na kilka tygodni. Rozwścieczony król nakazał zaprzestania ostrzału miasta, odcięto wodociąg prowadzący do kościoła i wkrótce oblężenie kościoła zakończyło się. Łukaszowi Górce udało się zdobyć Halyszkę Ostrożkę.

Kościół Dominikanów we Lwowie znajduje się w historycznym centrum miasta. Z Rynku należy skręcić w ulicę Wirmeńską, dojść do jej końca i skręcić w ulicę Iwana Fiodorowa. Tutaj, na Placu Muzealnym, znajduje się ogromny kościół Dominikanów. Obok klasztoru znajduje się rosyjska dzielnica starożytnego Lwowa, zdominowana przez rosyjski kościół Wniebowzięcia NMP i wieżę Korniakta. Arsenał Królewski znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie cel klasztornych.