Dom Belskiego, Lwów

KamienicaBielski, Bielska, Kaiserivska, Kralivska to budynek mieszkalny przy Rynku 20 we Lwowie, zabytek architektury (pod ochroną nr 326/19) znajdujący się na terenie Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego, w liniowej zabudowie południowej strony rynku.

Kamienica została zbudowana w XVI wieku. Pierwsza nazwa kamienicy, Kraizerivska (Kaiserivska lub Kralivska), pochodzi od nazwiska wojewody lwowskiego Stanisława Kraizera (1569). Nazwa ta przetrwała do XVII wieku. Na początku XVIII w. budynek był trójkondygnacyjny i posiadał skrzydło dziedzińcowe.

W latach 1776-1779 kamienica została gruntownie przebudowana. Projekt przebudowy stworzył architekt Petro Polejowski na prośbę Konstancji Bielskiej (kasztelanowej galicyjskiej, drugiej żony Józefa Bielskiego), starościny rabsztyńskiej. Po śmierci P. Polejowskiego budowę dokończył budowniczy Franciszek Wawierz Kulczycki. Wnętrze i zewnętrzną stronę budynku ozdobili rzeźbiarze Franciszek Olenski, Mychajło Stebański, Johan (Jan) Gertner i Stepan Unicki. Do dziś zachowała się jedynie fasada na poziomie parteru, licowana ciosanym białym kamieniem, zachowująca elementy późnobarokowego wystroju. Później budynek przemianowano na Belską lub Bilską.

W latach czterdziestych i pięćdziesiątych XIX w. dom był własnością Gabriela Müllinga. W drugiej połowie XIX wieku dom stał się własnością mieszczan ukraińskich. W 1858 r. kupił go Mychajło Dymet, kupiec, który posiadał sklep i warsztat. Jego sklep "Pod Nadzieją", mieszczący się na parterze, zaopatrywał kościoły w Galicji w przybory kościelne i książki. W 1864 r. po raz pierwszy we Lwowie sprzedano tu Kobzar Tarasa Szewczenki. Mychajło Dymet był wybierany do Rady Miejskiej przez 27 kolejnych lat i kilkakrotnie do Izby Handlowej. W latach 60. XIX w. wspierał finansowo ukraińską społeczność literacką w Galicji.

W latach 1860-1861 dom został gruntownie przebudowany na koszt Dymeta według projektu budowniczego Michała Gerla, który został zatwierdzony przez magistrat 13 lipca 1860 roku. Dobudowano wówczas czwarte piętro. Fasada kamienicy, z wyjątkiem parteru i balkonu na drugim piętrze, ozdobionych rokokowymi kratami i ciężkimi kamiennymi wazami na cokołach (prawdopodobnie z czasów przebudowy Franciszka Kulczyckiego), straciła swój wygląd od 1779 roku. W latach 90. XIX w. kamienica należała do Franciszki Dymet.

XX w. i latach 30. XX w. dom należał do Adolfa i Marty Auerbachów, którzy w 1908 r. zlecili architektowi Augustowi Bohohvalskiemu wykonanie projektu przykrycia dziedzińca szklanym dachem, który został zrealizowany. We wrześniu 1934 r. architekt Tadeusz Wrubel zaprojektował portal wejściowy dla Marty Auerbach. Później parter i piwnice były wykorzystywane jako popularna w latach 60. i 70. restauracja Pid Lievom, której wnętrze zostało ozdobione ceramicznym panelem "Danylo Halytskyi" z 1965 roku autorstwa artystów Andrija Bokoteya i Liubomyra Medveda. W 1986 r., po odrestaurowaniu parteru i piwnic, otwarto tu kawiarnię Pid Levom.

Budynek został wzniesiony po południowej stronie placu Rynok, w zabudowie liniowej. Jest murowany z kamienia i cegły (fundamenty z bloków kamiennych), otynkowany, czterokondygnacyjny, na planie prostokąta z typową dla kamienic przyrynkowych wąską fasadą główną wysuniętą w głąb działki. Elewacja zaprojektowana w stylu rokoko, ozdobiona jest eleganckimi wazonami, stiukowymi girlandami i figuralnymi konsolami balkonu drugiego piętra z ażurową metalową kratą.

Wystrój rzeźbiarski został stworzony w 1786 roku przez rzeźbiarza Franciszka Oleńskiego.

Dziś przytulna kawiarnia mieści się na Rynku, w kamienicy pod numerem 20. Restauracja to jednak nie wszystko, z czego słynie ten budynek. Wchodząc na kolejne piętra, zwiedzający mogą zobaczyć wiele ciekawych rzeczy, zapoznać się z historią kilku pokoleń, które mieszkały w domu Belskich. Piękne sztukaterie, rzeźby jubilerskie i dekoracje wnętrz nawet po 4 wiekach przypominają nam o dawnej świetności tego domu.

Dziś lwowianie i goście ograniczają się głównie do spotkań w kawiarni "Pid Levom", która jest ikoną od lat 70-tych XX wieku, i rzadko wchodzą na wyższe piętra budynku. A szkoda, bo jest tu wiele do podziwiania i zaskoczenia.

Główna fasada jest trzyokienna, symetryczna z portalem wejściowym przesuniętym w prawo. Na poziomie parteru fasada zachowała elementy późnobarokowego wystroju. Powierzchnia ścian pokryta jest ciosanym białym kamieniem. Dwa szerokie łukowe portale z kamiennymi profilowanymi obramieniami u góry ozdobione są zwornikami, które przechodzą w konsole balkonowe. Szerokie pilastry zwieńczone są kapitelami, które dzielą pierwsze piętro na dwie równe części, wspierają balkon pośrodku i służą jako postumenty dla wazonów z białego kamienia. Na poziomie drugiego piętra balkon ozdobiony rokokową kratą rozciąga się niemal na całą szerokość fasady. Fasadę przebijają okna z profilowanymi obramieniami z białego kamienia, ozdobione sandriksami (na drugim piętrze) i wystawnym rokokowym wystrojem.