Kotliská

Kotliská to szczyt o wysokości 1937 m w głównym grzbiecie Niżnych Tatr na Słowacji. Leży w zachodniej części Tatr Dziumbierskich, ok. 9 km na zachód od Dziumbiera, między Chabencem (1955 m) na zachodzie a Polaną (1890 m) na północnym wschodzie. Na południe odchodzi od niego boczny grzbiet z potężną Skałką (1980 m). Przez wierzchołek biegnie granica krajów żylińskiego i bańskobystrzyckiego oraz powiatów Liptowski Mikułasz i Brezno. Najbliższe miejscowości to Demänovská Dolina (ok. 6 km na północny wschód), osady Magurka (6 km na zachód) i Krpáčovo; na południe pod masywem leżą wsie Jasenie i Dolná Lehota, a miasto Brezno jest oddalone o ok. 17 km na południowy wschód.

Od Chabenca oddziela szczyt dość wyrównany odcinek grzbietu na wysokości ok. 1860 m z Chabeneckim Siodłem (1843 m), od Polany – szerokie Krížske sedlo (1775 m), a od Skałki – płytkie obniżenie (ok. 1865 m) z charakterystyczną kopką pośrodku.

Jak dojść / szlaki

Kotliská są jednym z najczęściej odwiedzanych szczytów zachodniej części Niżnych Tatr, bo prowadzi przez nie główny szlak graniowy:

• Szlak czerwony – Droga Bohaterów Słowackiego Powstania Narodowego (Cesta hrdinov SNP), fragment europejskiego szlaku dalekobieżnego E8. Od wschodu prowadzi z Chopoka przez Dereše, Polanę i Krížske sedlo, na zachód – na Chabenec i dalej przez Ďurkovą do Hiadeľskiego Siodła. Cały odcinek Chopok – Chabenec zajmuje ok. 2:25 h, w przeciwnym kierunku 2:55 h.
• Szlak żółty od południa – od wylotu Doliny Vajskovskiej (węzeł Črmné, na drodze z Dolnej Lehoty) przez Strmý vŕštek, siodło pod Žiarem, Žiar, Žiarską hoľę i Skałkę: ok. 4:30 h w górę, 3:50 h w dół.
• Szlak żółty od północy – z Demänovskiej Doliny na siodło Polany w głównym grzbiecie, dalej czerwonym szlakiem na zachód.

Co widać ze szczytu

Trawiasto-skalisty wierzchołek wyraźnie góruje nad otoczeniem, więc rozciąga się z niego widok dookolny. Przy dobrej pogodzie widać wiele szczytów Niżnych Tatr, a także Tatry Wysokie i Zachodnie, Góry Choczańskie, Magurę Orawską, Beskidy, Małą i Wielką Fatrę, Góry Szczawnickie, Javorie oraz Góry Stolickie i Weporskie. Z bliska można zajrzeć w zamknięcia trzech dolin schodzących się pod szczytem i na otaczające je grzbiety.

Przyroda i historia

Masyw Kotlisk budują – podobnie jak cały centralny fragment głównego grzbietu Niżnych Tatr – jasne granity tzw. dziumbierskie. Szczyt ma formę kształtnego trójściennego ostrosłupa: jego krawędzie wyznaczają trzy wspomniane grzbiety, a ściany opadają stromo do trzech kotłów polodowcowych – zamknięć Doliny Krížskiej na północy, Vajskovskiej na wschodzie i Lomnistej na południowym zachodzie. Od tych „kotłów” (słow. kotol) pochodzi nazwa szczytu. Najmocniej urzeźbione, pocięte żlebami i filarami, są stoki północne nad Doliną Krížską.

Kopułę szczytową pokrywają hale, jedynie na stokach północnych wysoko wspinają się płaty kosodrzewiny. Wody ze stoków północnych spływają Paludžanką do Wagu, ze stoków południowo-zachodnich potokiem Lomnistá, a stoki wschodnie są obszarem źródłowym Vajskovskiego Potoku w dorzeczu Hronu. Kotliská to jedna z głównych ostoi kozicy w Niżnych Tatrach: właśnie tu, w zamknięciu Doliny Lomnistej, w latach 1969–1974 wypuszczono 28 osobników odłowionych w Tatrach Wysokich i Bielskich. Cały masyw leży w Parku Narodowym Niżne Tatry (NAPANT), a stoki opadające do Doliny Lomnistej i Vajskovskiej obejmuje narodowy rezerwat przyrody Skalka.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Grzbiet powyżej górnej granicy lasu jest całkowicie odsłonięty: często wieje silny wiatr, latem zdarzają się burze, a mgła potrafi szybko ukryć ścieżkę. Zimą zalega tu głęboki śnieg, zdarzają się zamiecie, a na stokach kotłów grożą lawiny – przejście jest wtedy tylko dla doświadczonych i dobrze wyposażonych turystów. W parku narodowym chodź wyłącznie znakowanymi szlakami, nie płosz kozic i przed wyjściem sprawdź komunikaty NAPANT oraz informacje lawinowe. Słowackie pogotowie górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300); numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Sąsiednia Skałka w bocznym grzbiecie (1980 m) jest wyższa od samych Kotlisk, choć leży poza główną granią.
• Nazwa szczytu pochodzi od trzech polodowcowych kotłów pod jego stokami.
• Kozice wróciły do Niżnych Tatr właśnie na stokach Kotlisk.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Michal Klajban, CC BY-SA 3.0; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.