Kościół Wszystkich Świętych i klasztor Benedyktynów, Lwów

Prehistoria zakonu benedyktynek na ziemiach ukraińskich sięga VI wieku w Europie Zachodniej, kiedy to niektóre klasztory przyjęły nowy statut, pozostając pod zwierzchnictwem lokalnego biskupstwa. Choć w ciągu kolejnych dwóch stuleci przyszły zakon doświadczył szybkiego wzrostu liczby swoich wyznawców, pierwsi benedyktyni pojawili się w Ukrainie, a w szczególności we Lwowie, dopiero dziesięć wieków później.

Kościół Wszystkich Świętych i dawny klasztor benedyktynek znajduje się w centrum Lwowa (ul. Pisza 2), zabytek architektury renesansowej, o numerach ochronnych 369/0 i 369/1.

M. Borkowska twierdziła, że klasztor został ufundowany w 1593 r. przez szlachciankę Katarzynę Saporowską, która przeznaczyła na ten cel spadek po swoim ojcu Adamie. Natomiast Zbigniew Hornung w biografii architekta Pawła Romana twierdził, że: "Adam kolo Saporowski zapisał fundację pod kościół i klasztor 14 stycznia 1595 r.; kamień węgielny poświęcił 14 lipca 1595 r. łaciński arcybiskup lwowski Jan Dymytr Solikowski, który też 29 listopada 1597 r. konsekrował trójnawowy kościół".

Jednym z pierwszych nabytków nowo założonego klasztoru była wieś Rokitne (1599), a za panowania siostry fundatorki Anny Saporowskiej (1638) do klasztoru dołączono Raków, Wołkowysk, Chajów, Zahiria i Dombrowytsia przy aktywnym udziale wybitnych polskich rodów Seniawskich, Lubomirskich i Gurskich, co pozwoliło arcybiskupowi lwowskiemu Janowi Zamoyskiemu (1614) zbudować mur obronny wokół sanktuarium zamiast drewnianego ogrodzenia.

Szkoła przy klasztorze stała się pierwszą żeńską instytucją edukacyjną we Lwowie i na Rusi Czerwonej, a zakonnice skupiły się na kształceniu młodych szlachcianek. Klasztor stał się drugim żeńskim klasztorem we Lwowie po klasztorze Klarysek. Budowę rozpoczęto w 1597 r., a ukończono w 1616 r. przy udziale Pawła Rzymianina, o czym on sam zaświadczył w swoim testamencie. W 1598 r. kościół został konsekrowany przez lwowskiego arcybiskupa łacińskiego Jana Dymytra Solikowskiego. Budynki zostały poważnie uszkodzone przez pożar w 1623 roku. Zostały odbudowane w 1627 r. przez architekta Jana Pokorowicza, którego najmłodsza córka była nowicjuszką w tym klasztorze. Możliwe, że Pokorowicz jest autorem wieży, gdyż nie ma jej na projekcie zachowanym w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym, który prawdopodobnie wykonał sam Paweł Wielki.

Klasztor był często odwiedzany przez bratanka opatki Doroty Danyłowicz, króla Jana III Sobieskiego i jego małżonkę, którzy w 1672 r. przekonali ją do opuszczenia klasztoru ze względu na groźbę ataku tureckiego i wspomogli klasztor. Kolejna odbudowa miała miejsce po pożarze w 1748 r. (architekt Marcin Urbanik).

Południowo-wschodnia część klasztoru przylega do budynku celi: jest to kamienny, złożony w planie, dwupiętrowy budynek, który zachował techniki budowlane i elementy renesansu. Pierwotnie został zbudowany z drewna w tym samym czasie, co murowany kościół.

Interesująca jest otwarta loggia klasztoru z trzema łukami, których zworniki służą jako konsole dla rzeźb zainstalowanych w niszach. Łuki zostały ostatecznie położone, a tym samym kolumny zostały przekształcone w pilastry. Stworzyło to dodatkowe pomieszczenie, ale znacznie uprościło cały wygląd budynku klasztornego. Osobliwy jest również projekt sklepienia stajni, które spoczywa na pojedynczym masywnym filarze. W wielu pomieszczeniach zachowały się rzeźbione zworniki i konsole.

Zbudowany poza murami miasta klasztor, podobnie jak inne klasztory miejskie, posiadał cechy architektury obronnej. Dziedziniec był pierwotnie utworzony przez kościół, dom klasztorny i mur zbudowany w latach 1608-1610. W skład kompleksu klasztornego wchodził również ogród, przykład renesansowej architektury krajobrazu, którego układ również zaprojektował Pavlo Rymlianyn.

Na początku XIX w. stosunkowo niewielki kościół posiadał osiem ołtarzy, drewniany krzyż z krucyfiksem, emporę zachodnią, dwa boczne balkony (w jednym z nich znajdowały się organy), kazalnicę, konfesjonał i ławki. Projekty ołtarzy i rzeźb we wnętrzu kościoła powstały prawdopodobnie w latach 70. i 80. XVIII wieku. Ich architektura zbliżona jest do dzieł Bernarda Meretina i Johanna Georga Pinsela oraz ich bezpośrednich naśladowców (np. ołtarze w kościele misjonarzy w Horodence, kościoły w Buczaczu, Nawarii). Stolarz Hornung wykonał nowe elementy dolnego chóru zakonnic w kościele, które zostały zamontowane w 1889 r. w miejsce usuniętych stamtąd, które tradycyjnie pochodziły z czasów opatki Anny Saporowskiej.

W 1906 r. powstał nowy ołtarz główny zaprojektowany przez Jana Tarczałowicza w stylu zmodernizowanego renesansu. Nie zachował się on do dziś. W 1935 r. do zewnętrznej strony muru klasztornego od strony ul. Piszowej dobudowano szkołę (Zakład Naukowy Sióstr Benedyktynek) w stylu funkcjonalizmu według projektu Witolda Rawskiego.

W czasach sowieckich kościół był wykorzystywany jako magazyn, a na terenie klasztoru mieściła się Szkoła Muzyczno-Pedagogiczna nr 2. W 1946 r. na terenie ogrodu klasztornego wybudowano szkołę średnią nr 19. Obecnie kompleks klasztorny należy do Zgromadzenia Sióstr Studytek i nosi nazwę Kościoła Wszystkich Świętych i Klasztoru Wstawiennictwa Najświętszej Maryi Panny Sióstr Studytek. W klasztorze mieści się szkoła św. Zofii.

Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy działalność sióstr studytek została wznowiona, a klasztor powrócił do Kościoła greckokatolickiego. Zakonnice zajmują się haftem, tkactwem i wyrobem pisanek. W klasztorze znajduje się szkoła św. Zofii, która jest popularna wśród dzieci i młodzieży we Lwowie. W jego murach znajduje się obecnie Klasztor Sióstr Studytek pod wezwaniem Świętej Opieki, który stopniowo doprowadza swoje sanktuarium do perfekcji, krok po kroku przywracając mu dawną wielkość i chwałę.

Klasztor benedyktynów we Lwowie to kompleks budynków z różnych epok za kamiennym murem z barokową bramą z XVIII wieku. Jego dominantą jest kościół Wszystkich Świętych, który jest niewielką prostokątną, jednonawową budowlą pod sklepieniami krzyżowymi z niszami-arkadami w ścianach bocznych i dekoracją w postaci okrągłych rozet w kwadratowych polach. Zewnętrzną część budynku zdobią rzeźbione portale z białego kamienia, głębokie nisze z łukowymi oknami, narożne przypory i oczywiście południowa wieża z unikalną renesansową attyką nad doryckim fryzem.

Od południowego wschodu do kościoła przylega dwukondygnacyjny kamienny budynek z pozostałościami renesansowego wystroju, którego częścią była zaginiona obecnie otwarta trójprzęsłowa loggia ze zwornikowymi konsolami ozdobionymi rzeźbami w niszach. Wśród cech zachowanego wystroju wnętrz są rzeźbione kominki zamkowe w wielu pokojach i jednosłupowa konstrukcja przedsionka.

Transportem publicznym do dworca kolejowego we Lwowie, a następnie do centrum starego miasta do placu Danylo Halytskyi, a następnie jedną przecznicę na północ do kościoła Wszystkich Świętych.