Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Rudki

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Rudkach (pol.. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny) - budowla kultowa, sanktuarium Matki Bożej Archidiecezji Lwowskiej Kościoła Rzymskokatolickiego w Ukrainie w mieście Rudki (obecnie powiat samborski, obwód lwowski, Ukraina).

Historia rzymskokatolickiej parafii w Rudkach sięga początku XV wieku. Zgodnie z legendami, poświęcenia pierwszego kościoła Matki Bożej w Rudkach dokonał biskup przemyski Piotr Strzygonja Kszostowski w latach między 1435 a 1450. Rudki znajdują się mniej więcej w połowie drogi między Lwowem a Samborem. Na tej samej trasie leżą Obroszyn i Wielki Lubień, gdzie koniecznie należy zobaczyć majątek lwowskich arcybiskupów, pałac Jabłonowskich-Brunickich oraz dziesiątki innych zabytkowych budowli.

Podczas najazdów tatarskich w 1450 roku świątynia została spalona. Na miejscu spalonego kościoła zbudowano nowy kościół św. Adalberta. W 1550 roku ten kościół przez kilka lat zajmowali arianie. Na przełomie XVI i XVII wieku, dzięki Jerzemu Madalińskiemu, panu Rudków, zrujnowane sanktuarium zostało odebrane heretykom i przekazane katolikom.

W 1612 roku, kiedy Tatarzy i ich sojusznicy plądrowali Ruś i Podole, hetman Stefan Potocki przegrał bitwę pod Sasowym Rogiem, a sam został wzięty do niewoli; wtedy również wieś Żeleźnica wraz z lokalną świątynią została spalona. Szlachcic Jerzy Churillo znalazł w ruinach spalonej świątyni cudownie ocaloną ikonę Matki Bożej (typ Odihria) i przewiózł ją w głąb kraju. Podczas transportu wizerunku konie zatrzymały się przed kościołem w Rudkach i, jak przekazuje wiadomość, zmuszone batogiem, nie chciały iść dalej, co uznano za wolę samej Matki Bożej. Wtedy ikonę umieszczono w głównym ołtarzu rudkowskiego kościoła.

W 1675 roku kościół i plebania zostały ponownie spalone, na szczęście obraz cudownie znowu nie spłonął. Z czasem zbudowano nową, drewnianą świątynię.

Z powodu tego, że rudkowski kościół był kilka razy podpalany przez najeźdźców, istniało niebezpieczeństwo spalenia cudownego wizerunku. Uważano również, że drewniana świątynia jest za uboga dla cennego skarbu Maryi, dlatego już w 1655 roku rozpoczęto budowę obecnego murowanego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w stylu barokowym, którego zakończenie, po wielu przerwach, nastąpiło w 1728 roku.

W okresie trwania budowy kościoła jego fundatorami byli m.in. Jędrzej Stano, Michał Urbański, Andrzej Michałczewski, Jan z Sobieszyń Sobieski (spoczywa w tutejszej krypcie). Świątynia została konsekrowana w 1741 roku.

Przez wieki rudkowski kościół gromadził niezliczoną liczbę wiernych, o czym informują kroniki parafialne i kult ikony Maryjnej. Wśród znanych osobistości przed Matką Bożą modlili się królowie Jan Kazimierz, Michał Wiśniowiecki, Jan III Sobieski.

Dziękując Maryi za Jej cudowną, ponad 300-letnią obecność w Rudkach, 2 lipca 1921 roku św. Józef Sebastian Pelczar, biskup przemyski, ukoronował obraz papieskimi koronami. W uroczystości wzięło udział wielu duchownych oraz kilku tysięczne zgromadzenie wiernych obu obrządków katolickich. Świadectwem tego faktu jest kamienna tablica umieszczona w ścianie prezbiterium świątyni, która znajduje się tam po dziś dzień.

W podziemiach bocznej kaplicy rudkowskiego kościoła spoczywają szczątki światowej sławy polskiego dramaturga hrabiego Aleksandra Fredry i członków jego rodziny. Koniecznie odwiedź wieś Wyżnia, sąsiadującą z Rudkami, gdzie znajduje się rodzinny majątek rodziny Fredrów, z pałacem i dużym parkiem. Z rodziny Fredrów pochodzi matka metropolity Andrzeja Szeptyckiego - Zofia. W wiosce znajduje się jeszcze jeden wybitny zabytek o znaczeniu narodowym - drewniany kościół św. Kuzmy i Demiana, niestety zniszczony nieudanym "euroremontem".

Wiosną 1946 roku rudkowski kościół został zamknięty, a obraz wywieziono do Polski (do Przemyśla). Po 22 latach ówczesny metropolita krakowski kardynał Karol Wojtyła wraz z biskupem przemyskim Ignacym Tokarczukiem rekoronowali Maryjną ikonę jako Królową Bieszczad z miejscem znajdującym się w Jaśle. W 1992 roku obraz skradziono i do dziś nie został odnaleziony.

W czasie reżimu radzieckiego kościół pełnił funkcję magazynu i składu nawozów, w zakrystii urządzono aptekę weterynaryjną. Stałymi mieszkańcami świątyni były przede wszystkim stada gołębi. Dach sanktuarium, a dokładnie nad bocznymi nawami, został poważnie uszkodzony, dlatego podczas deszczu woda niszczyła ściany i podłogę budynku. Wyposażenie kościoła było wykorzystywane do celów świeckich. Zbezczeszczone były także trumny i szczątki Fredrów.

13 maja 1989 roku w rudkowskim kościele ponownie odprawiono Świętą Mszę. Miesiąc po otwarciu, w dniu odpustu sanktuaryjnego (2 lipca), parafia otrzymała swojego pierwszego duszpasterza ks. Gerarda Liryka, pochodzącego z pobliskich Mostysk.

Wierni wraz z księdzem przystąpili do restauracji kościoła i do godnego uporządkowania obiektu. Należy przyznać, że to ostatnie wymagało wielkiej determinacji, ponieważ nieprzychylność władz i lokalnego środowiska cały czas towarzyszyła rudkowskim parafianom.

Dzięki zapałowi wiernych, wśród różnorodnych prac przywrócono kościół z zewnątrz, a także wielokrotnie osuszono wewnętrzne tynki. Doprowadzono do porządku drewnianą konstrukcję dachu i sam dach. Solidnie odrestaurowano wieżę-dzwonnicę. Razem z tym, teren sanktuarium został odpowiednio ogrodzony, a na terenie przy kościele zbudowano kapliczkę Matki Bożej, która kiedyś tam istniała.

W 1990 roku ekshumowano ciała Aleksandra Fredry i innych członków jego rodziny. Ich groby znajdują się w podziemiach, w kaplicy Trójcy Przenajświętszej, po lewej stronie głównego ołtarza.

11 listopada 1995 roku do Rudek wróciła kopia cudownego obrazu Matki Bożej, stworzona w Toruniu. Obraz wprowadzono do kościoła i poświęcił łaciński arcybiskup Lwowa Marian Jaworski. W uroczystości wzięło udział wielu wiernych i duchowieństwo obu obrządków katolickich. 2 lipca 1996 roku ikona Matki Bożej została uroczyście ukoronowana przez arcybiskupa M. Jaworskiego. Ten sam hierarcha, w 2003 roku, reaktywował Maryjskie sanktuarium w rudkowskim kościele.

Obecny kościół ma trzy nawy. W niezniszczonym głównym ołtarzu, który jest fundowany przez lwowianina Pawła Piątkowskiego, znajduje się cudowny obraz rudkowskiej Matki Bożej. Jest 8 ołtarzy bocznych, z których cztery są w oryginalnym stanie. Po lewej stronie znajduje się oryginalna ambona z II połowy XVII wieku w kształcie łodzi. Przy ołtarzu Krzyża Pańskiego, w ścianie, znajduje się autentyczny kamień ze Świętej Góry Golgoty.

Obok kościoła znajduje się wieża-dzwonnica, zbudowana w XVIII wieku, która kiedyś miała duży zegar i trzy głośne dzwony, z których jeden się zachował. Jednak pełnemu przeglądowi dzwonnicy nieco przeszkadzają okoliczne dobudówki.

Do rzymskokatolickiej parafii w Rudkach należą takie miejscowości: Rudki, Bieńkowa Wyżnia, Chłopczyce, Dolobów, Łuki (Koniuszki Semenowskie), Michałowicze, Nyklowicze, Nowosiółki, Pobierzne (Jatwyh), Pidhaiczyki. Dziś parafia liczy około pół tysiąca wiernych, którzy mieszkają w wyżej wymienionych miejscowościach, dlatego proces prac restauracyjnych w rudkowskim kościele jest powolny, wymaga wiele cierpliwości i hojności ofiarodawców.

W miasteczku można również zobaczyć ratusz, muzeum zmagań wyzwoleńczych, a także duży, niestety dość zaniedbany, dendropark.

Podobnie jak kościoły św. Marcina (Semenówka), Świętej Trójcy (Uście-Zielone) i św. Wawrzyńca (Radymno), budowla wyróżnia się skromnymi liniowymi podziałami architektonicznymi.