Kościół św. Paraskewy, Ołeksandriwka

Cerkiew Świętego Paraskewy jest prawdziwą ozdobą wsi Ołeksandriwka (dawniej Szandrowo), rejon Chust, obwód zakarpacki, zabytkiem architektury o znaczeniu narodowym (nr 220). Budynek sakralny wieńczy szeroką powierzchnię wzgórza i wyróżnia się wyraźną sylwetką na tle niskich gór.

Z wyglądu kościół jest podobny do marmaroskich kościołów gotyckich w Sokyrnytsia, Kraynikovo i Danilovo, ale ma pewne własne charakterystyczne cechy. Tutaj wertykalizm nie jest tak wyraźny; znaleziono równowagę między pionową linią wieży z iglicą a poziomymi liniami nawy i ołtarza.

Zgodnie z miejscową legendą, pierwszy kościół stanął w traktacie potickim, a obecny jest drugim. Wiadomo również, że kościół został przeniesiony w obrębie wsi. Według lwowskiego badacza Andrija Kutnyja, dolne belki kościoła pochodzą z XV wieku, a główny budynek został ukończony w kwietniu 1753 roku, zgodnie z napisem na południowej fasadzie nad kruchtą. W 1751 roku, dwa lata przed renowacją i prawdopodobnie przeniesieniem, kościół został opisany w następujący sposób: "drewniany, z wieżą w bardzo złym stanie, wkrótce się rozpadnie... Poświęcony św. Paraskewii".

Ogólna kompozycja form ołeksandrowskiej cerkwi jest podobna do cerkwi w Daniłowie, Krojnikach i Sokyrnyci, ale jednocześnie ma swoje własne cechy. Tutaj wertykalizm nie jest tak wyraźny; znaleziono równowagę między pionową linią wieży z iglicą a poziomymi liniami nawy i ołtarza. Budynek rozsądnie wieńczy szeroką powierzchnię wzgórza i pojawia się jako wyraźna sylwetka na tle niskich gór. Wiejskie chaty są prawie niewidoczne, a nowe budynki nie stanowią dysonansu w patriarchalnym obrazie, który pozostał niezmieniony od kilku stuleci. Kościół to dwukondygnacyjny, trzypoziomowy budynek z widocznym nachyleniem ścian ku środkowi. Domki z dębowych bali są ustawione na mocnych fundamentach o długości 9,2 m i średnicy 34-65 cm. Ogrodzenie obejmuje wszystkie domki z bali. Główna fasada ma otwartą kruchtę (w przeciwieństwie do gotyckich kościołów w sąsiednich wioskach). Powyżej wznosi się wieża szkieletowa z czterema wieżyczkami u podstawy iglicy. Przed główną fasadą kościoła stoi szkieletowa, dwupoziomowa dzwonnica o wspaniałych proporcjach, przykryta czterospadowym dachem.

Kościół jest budowlą dwukondygnacyjną, trójwieżową, z widocznym pochyleniem ścian ku środkowi. Wieża z czterema fiołkami u podstawy iglicy wznosi się nad zachodnim domem z bali. Główna fasada ma otwarty ganek z łukową galerią. W kościele św. Ołeksandra można zobaczyć najbogatsze, najbardziej kompletne i najlepiej zachowane malowidła ścienne, wykonane w 1779 r. przez mistrza Stefana Terebelskiego, oraz rysunki artystów ludowych. Informuje o tym napis na zachodniej ścianie nawy. Niegdyś ściana zrębowa z otwartym portalem oddzielała babiniec z płaskim stropem od nawy z wysokim sklepieniem łukowym. W połowie XIX wieku przejście zostało powiększone. Babiniec ołtarzowy ogrodzony jest czterorzędowym ikonostasem z XVIII wieku.

Być może najstarszą z nich jest cerkiew św. Paraskewii we wsi Oleksandrówka, która nosi wyraźne ślady stylu budowniczych XV-XVI wieku, chociaż po raz pierwszy została wspomniana w notatce biskupa Mukaczewa Olszańskiego w 1751 roku.

W 2002 r. Lwowski Instytut Archeologii zaangażował się w częściową renowację kościoła, ale z powodu braku funduszy projekt został zawieszony.

Wieś Oleksandriwka (rosyjski: Александровка, węgierski: Ósándorfalva, słowiański: Šandrova) znajduje się w powiecie Chust, w obwodzie zakarpackim na Ukrainie. Jego dawna nazwa brzmiała Shandrova. Znajduje się 22 km od centrum rejonu - Chust i 15 km od stacji kolejowej Sokirnytsia na linii Korolewo - Wielki Byczków.

Pierwsza wzmianka o Oleksandrivce w dokumentach historycznych pochodzi z 1390 roku. Od dawna słynie na całym Zakarpaciu ze źródeł solankowych, które były używane zamiast soli jadalnej. W XV-XIX wieku w miejscowości ręcznie wydobywano sól kamienną. Do dziś zachowały się drewniane szyby kopalniane.

Oleksandriwka jest jedną z czterech zwartych wsi w obwodzie chustowskim - Sokirnytsia, Kraynikovo, Danylovo, Oleksandrivka - gdzie zachowały się unikalne gotyckie drewniane kościoły.