Zamek Budatín — Muzeum Poważskie i ekspozycja druciarstwa

Zamek Budatín (Budatínsky hrad, także Budatínsky zámok) stoi w żylińskiej dzielnicy Budatín, w miejscu, gdzie Kysuca wpada do Wagu. To jedna z najstarszych zachowanych budowli Żyliny i siedziba Muzeum Poważskiego (Považské múzeum), prowadzonego przez Żyliński Kraj Samorządowy. Zamek otacza stary park angielski, a w dawnym budynku gospodarczym z XVIII wieku mieści się Pawilon Druciarski — wyjątkowa ekspozycja poświęcona słowackim druciarzom.

Pierwszy zamek powstał w drugiej połowie XIII wieku na niskiej skale wśród mokradeł przy brodzie, na którym pobierano cło. Jego sercem była okrągła wieża mieszkalna, która do dziś wyznacza sylwetkę Budatína. Po raz pierwszy wzmiankowano go w 1321 roku jako castrum Budetyn, gdy zmarł jego właściciel Mateusz Czak Trenczyński. Od 1487 roku Budatín należał do rodu Suňogów, który przebudował twierdzę na renesansową, a później barokową rezydencję; w 1745 roku dobudowano kaplicę. Po 1798 roku majątek przeszedł w ręce hrabiów Csákych, którzy mieszkali tu do 1945 roku. W styczniu 1849 roku cesarscy żołnierze podpalili zamek, a obecny wygląd uzyskał on po romantycznej przebudowie w latach 1922–1923. Od 1956 roku działa tu muzeum. W 2007 roku zamek zamknięto na długą restaurację: wieżę otwarto w 2014 roku, a sale zamkowe 31 lipca 2016 roku.

Co zobaczyć

• Wieża — piętra z historią zamku, dawnymi mapami, galerią obrazów i kolekcją zegarów; na górze taras widokowy na Żylinę, Jaworniki i Pogórze Kysuckie (od maja do października, przy dobrej pogodzie).
• Trzecie piętro — ekspozycje „Dzieje Żyliny” z kolekcją mieczy katowskich i pamiątkami cechów miejskich oraz „Wnętrze z epoki” z jadalnią Csákych, meblami z XVIII–XX wieku i pokojem myśliwskim.
• Drugie piętro — ekspozycja archeologiczna „Przed murami, za murami” o rozwoju fortyfikacji od pradziejów do późnego średniowiecza: trójwymiarowe modele zamku w różnych epokach, rekonstrukcje strojów oraz najcenniejsze znaleziska archeologiczne i numizmatyczne.
• Pawilon Druciarski — stała ekspozycja „Druciarstwo — (nie)prawdopodobna historia jednego rzemiosła”: wyroby z drutu i blachy, dokumenty, fotografie i prace artystyczne z unikatowej kolekcji druciarskiej muzeum. Opowieść prowadzi od wędrownych majstrów łatających garnki po produkcję fabryczną i sukcesy słowackich druciarzy za granicą. W 2019 roku druciarstwo wpisano na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO.
• Kaplica Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny z połowy XVIII wieku z iluzjonistycznym ołtarzem i obrazem pędzla K. J. Aigena; wstęp wolny.
• Park Budatíński o powierzchni 4,7 ha — park krajobrazowy z połowy XIX wieku z lipami, klonami i platanami liczącymi do 250 lat; wstęp wolny.

Muzeum organizuje też wystawy czasowe — w zamku, w kaplicy i w Pawilonie Druciarskim.

Informacje praktyczne

Zamek stoi na północnym brzegu Wagu, około półtora kilometra od dworca kolejowego w Żylinie, więc można dojść pieszo przez most. Wejście do zamku prowadzi od południowego tarasu, od strony rzeki. Ekspozycje są czynne od wtorku do niedzieli z przerwą obiadową, w poniedziałki nieczynne; park jest otwarty codziennie. Bilet na trasę zamkową kosztuje 10 €, a na wystawę druciarską osobno 4 €; szczegóły w ramce „W skrócie”.

Zamek zwiedza się z przewodnikiem: wejścia co pełną godzinę, zwiedzanie trwa około 80 minut; w lipcu i sierpniu można też zwiedzać indywidualnie. Na wystawę druciarską i kaplicę warto przeznaczyć jeszcze pół godziny. Większym grupom zaleca się wcześniejszą rezerwację. Z psami i innymi zwierzętami nie można wejść na teren zamku, a w samym zamku nie ma publicznych toalet. Dzieci zainteresuje wieża z tarasem widokowym i modele zamku, a park nadaje się na piknik.

W pobliżu: szlaki i szczyty

Z Budatína wychodzą znakowane szlaki na Pogórze Kysuckie: trasa Budatín – Przełęcz pod Grapą wyprowadza na zalesiony grzbiet nad miastem, a dłuższa Budatín – Krásno nad Kysucou, miasto prowadzi doliną Kysucy na północ. Kilka kilometrów w górę Wagu, w przełomie pod Strečnem, wznosi się Zamek Strečno — łatwo połączyć go z Budatínem w jeden dzień.

Oficjalna strona: pmza.sk

Zdjęcia: Fry72, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; 10ricardo, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Palickap, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Ľuboš Repta, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Michal Jakubský, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.