Starý hrad (Stary Zamek)

Najstarszy strażnik przełomu Strečna

Starý hrad (Stary Zamek), przez miejscowych zwany Starhrad, a dawniej Varín (Warna), to ruiny średniowiecznego zamku na granitowej skale na prawym brzegu Wagu, na wschód od Żyliny. Stoi na wysokości 475 m nad meandrem Domašín (Domašínsky meander), dokładnie naprzeciw Zamku Strečno, i razem z nim tworzy bramę przełomu Strečna. Od 2017 roku ruiny mają status narodowego zabytku kultury Słowacji.

Ludzie mieszkali na tym wzgórzu już w okresie lateńskim: archeolodzy znaleźli tu brązowe i ceramiczne wyroby kultury puchowskiej. Sam zamek zbudowano dla ochrony starej drogi wzdłuż Wagu w pobliżu brodu, gdzie trakt przechodził z jednego brzegu na drugi. Historycy datują jego powstanie na czas przed 1235 rokiem, czyli panowanie Andrzeja II, a pierwsza wzmianka pochodzi z 1241 roku z dokumentu króla Beli IV. Nazwę „Stary” otrzymał dopiero wtedy, gdy w pobliżu powstało Strečno i przejęło jego funkcje. Właścicielami byli przodkowie rodu Balassów, Mateusz Czak (Matúš Čák), później król; od 1443 roku głównie ród Pongráców (poza okresami walk o zamek, jak w latach 1529–1553, gdy spierał się o niego Mikuláš Kostka ze Sedlca), który pod koniec XV wieku dobudował późnogotycki pałac. W XVI wieku Pongrácowie przenieśli się do wygodnego renesansowego dworu w Krasňanach, a od początku XVIII wieku, gdy odeszła ostatnia straż, zamek zaczął popadać w ruinę.

31 sierpnia 1944 roku, podczas Słowackiego Powstania Narodowego, ruiny zajął niemiecki batalion. Pozycje w zamku mieli zająć żołnierze 1. Brygady Czechosłowackiej, ale rozkazu nie wykonali. Stąd ostrzeliwał pozycje francuskich partyzantów, którzy ponieśli ciężkie straty i musieli wycofać się doliną Wagu.

Co zobaczyć

• Wydłużony plan zamku, dopasowany do kształtu skały: zabudowania ciągną się grzbietem od wieży do przedzamcza.
• Wieża na planie podkowy w najwyższym punkcie skały, zachowana mniej więcej do wysokości drugiego piętra.
• Resztki pałacu z otworami okiennymi i fragmentem gotyckiego wykusza.
• Przedzamcze z fosą szyjową i fundamentami budynków gospodarczych.
• Widok na meander Domašín – jedna z najpiękniejszych panoram doliny Wagu.

Informacje praktyczne

Pod sam zamek nie da się dojechać samochodem. Od stacji kolejowej Nezbudská Lúčka idzie się wzdłuż torów i Wagu do krótkiej dolinki Hradské, skąd znakowany szlak turystyczny wspina się na wzgórze zamkowe i dalej prowadzi na grzbiet Krywańskiej Fatry. Ze Strečna na ten brzeg można przeprawić się promem przez Wag lub przejść kładką. Skała jest stroma, więc potrzebne są solidne buty i ostrożność, zwłaszcza z dziećmi; ścieżka nie nadaje się dla wózków.

Wstęp jest wolny, bez biletów i godzin otwarcia. Od 2018 roku ruiny ratuje stowarzyszenie Castrum Warna, a prace konserwatorskie trwają od 2019 roku, dlatego część murów może być otoczona rusztowaniami – nie wchodź za ogrodzenia. Najlepiej połączyć spacer z wizytą w Strečnie: oba zamki dobrze widać z siebie nawzajem, a prom i kładka pozwalają zrobić wygodną półdniową pętlę.

W pobliżu

Na przeciwległym brzegu stoi odbudowany Zamek Strečno z muzeum. Dalej na wschód leżą Terchová, Dolina Vrátna i wąwozy Janosikowe Dziury.

Zdjęcia: Schliemann, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Rudo Mlich, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Photograph: Kateryna Baiduzha, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; VargaA, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Michal Jakubský, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Fallaner, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.