Kościół Najświętszej Maryi Panny, Rudky

Kościół Wniebowzięcia NajświętszejMaryi Panny w Rudkach (pol. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny) - obiekt sakralny, sanktuarium Matki Bożej Archidiecezji Lwowskiej Kościoła rzymskokatolickiego na Ukrainie w miejscowości Rudki (obecnie rejon sambijski, obwód lwowski, Ukraina).

Historia parafii rzymskokatolickiej w Rudkach sięga początków XV wieku. Według legendy pierwszy kościół pod wezwaniem Matki Bożej w Rudkach został poświęcony przez biskupa przemyskiego Piotra Strzygonia Chrzostowskiego w latach 1435-1450. Rudki znajdują się mniej więcej w połowie drogi między Lwowem a Samborem. Obroszyn i Wielki Lubiń leżą na tej samej trasie, gdzie koniecznie należy odwiedzić posiadłość arcybiskupów lwowskich, pałac Jabłonowskich Brunickich i dziesiątki innych zabytkowych budynków.

Podczas najazdów tatarskich w 1450 r. kościół został spalony. Na miejscu spalonego kościoła zbudowano nowy kościół św. Wojciecha. W 1550 r. kościół ten został zajęty na kilka lat przez arian. Na przełomie XVI i XVII w. za sprawą Jerzego Madalińskiego, pana na Rudkach, zniszczona świątynia została odebrana heretykom i przekazana katolikom.

W 1612 r., gdy Tatarzy i ich sprzymierzeńcy pustoszyli Ruś i Podole, hetman Stefan Potocki przegrał bitwę pod Sasowym Rogiem i dostał się do niewoli, po czym wieś Żeleźnica wraz z miejscowym kościołem została spalona. Szlachcic Jerzy Czurillo odnalazł w ruinach spalonej cerkwi cudownie ocalałą ikonę Matki Bożej (podobnie jak Hodegetria) i przewiózł ją w głąb regionu. Podczas transportu obrazu konie zatrzymały się przed cerkwią w Rudkach i zgodnie z przekazem zostały zmuszone batem, by nie jechały dalej, co uznano za wolę samej Matki Bożej. Następnie ikona została umieszczona w głównym ołtarzu kościoła w Rudkach.

W 1675 r. kościół i plebania zostały ponownie spalone, ale na szczęście obraz cudem nie spłonął. Z czasem wybudowano nową drewnianą kapliczkę.

Ze względu na to, że kościół w Rudkach był kilkakrotnie podpalany przez jeźdźców, istniało niebezpieczeństwo spalenia cudownego obrazu. Uważano również, że drewniana świątynia jest zbyt uboga dla cennego skarbu Maryi, dlatego w 1655 roku rozpoczęto budowę obecnego barokowego kamiennego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, który po wielu przerwach został ukończony w 1728 roku.

W okresie budowy kościoła jego fundatorami byli m.in. Jędrzej Stano, Michał Urbański, Andrzej Michałczewski, Jan z Sobieszowa Sobieski (pochowany w miejscowej krypcie). Sanktuarium zostało odosobnione w 1741 roku.

Na przestrzeni wieków kościół w Rudkach gromadził niezliczone rzesze wiernych, o czym świadczą kroniki parafialne oraz kult obrazu Maryi. Do Matki Bożej modlili się m.in. królowie Jan Kazimierz, Michał Wiśniewski i Jan III Sobieski.

2 lipca 1921 r. biskup przemyski Józef Sebastian Pelczar ukoronował obraz koronami papieskimi, dziękując Maryi za Jej cudowną obecność w Rudkach przez ponad 300 lat. W uroczystości wzięło udział wielu duchownych i kilka tysięcy wiernych obu obrządków katolickich. Świadczy o tym kamienna tablica wmurowana w ścianę prezbiterium kościoła, która znajduje się tam do dziś.

W lochach bocznej kaplicy rudkowskiego kościoła spoczywają szczątki światowej sławy polskiego dramaturga hrabiego Aleksandra Fredry i członków jego rodziny. Koniecznie odwiedź sąsiadującą z Rudkami wieś Wysznia, gdzie znajduje się rodzinny majątek Fredrów z pałacem i rozległym parkiem. Matka metropolity Andrzeja Szeptyckiego, Sofia, pochodziła z rodziny Fredrów. We wsi znajduje się inny wybitny zabytek o znaczeniu narodowym - drewniana cerkiew świętych Kuźmy i Demiana, niestety zniszczona przez nieudaną "renowację europejską".

Wiosną 1946 r. cerkiew w Rudkach zamknięto, a ikonę wywieziono do Polski (do Przemyśla). Po 22 latach ówczesny metropolita krakowski kardynał Karol Wojtyła wraz z biskupem przemyskim Ignacym Tokarczukiem dokonali ponownej koronacji obrazu Maryi jako Królowej Bieszczad i umieścili go w Jasieni. W 1992 r. obraz został skradziony i do dziś nie został odnaleziony.

W czasach sowieckich cerkiew służyła jako hurtownia i magazyn nawozów sztucznych, a w kruchcie urządzono aptekę weterynaryjną. Stałymi mieszkańcami kościoła były przede wszystkim stada gołębi. Dach świątyni, a konkretnie nad nawami bocznymi, był poważnie uszkodzony, przez co podczas deszczu woda niszczyła ściany i podłogę budynku. Wyposażenie kościoła zostało wykorzystane do celów świeckich. Zbezczeszczono również trumny i szczątki Fredrów.

13 maja 1989 r. w kościele w Rudkach ponownie odprawiono mszę świętą. Miesiąc po otwarciu, w dniu święta sanktuarium (2 lipca), parafia otrzymała swojego pierwszego proboszcza, ks. Gerard Lyryk, pochodzący z pobliskiej Mostyskiej.

Wierni wraz z kapłanem przystąpili do remontu kościoła i należytego utrzymania terenu. Trzeba przyznać, że to ostatnie wymagało ogromnej determinacji, gdyż niechęć władz i lokalnej społeczności towarzyszyła parafianom z Rudki od zawsze.

Dzięki gorliwości wiernych kościół został odrestaurowany z zewnątrz, a wnętrze wielokrotnie pobielone. Uporządkowano drewnianą konstrukcję dachu i sam dach. Dzwonnica została gruntownie odrestaurowana. W tym samym czasie cmentarz został odpowiednio ogrodzony, a na terenie przy cerkwi zbudowano kaplicę Matki Bożej, która kiedyś tam istniała.

W 1990 r. ponownie pochowano ciała Ołeksandra Fredry i innych członków jego rodziny. Ich trumny znajdują się w lochu, w kaplicy Świętej Trójcy, po lewej stronie ołtarza głównego.

11 listopada 1995 r. do Rudek powróciła kopia cudownego obrazu Matki Bożej wykonanego w Toruniu. Obraz został wniesiony do kościoła i poświęcony przez łacińskiego arcybiskupa lwowskiego Mariana Jaworskiego. W uroczystości wzięło udział wielu wiernych i duchownych obu obrządków katolickich. 2 lipca 1996 r. ikona Matki Bożej została uroczyście ukoronowana przez arcybiskupa M. Jaworskiego. W 2003 r. ten sam hierarcha reaktywował Sanktuarium Maryjne w kościele w Rudkach.

Obecny kościół ma trzy nawy. W ołtarzu głównym, który nie uległ zniszczeniu i został ufundowany przez Pawła Piątkowskiego ze Lwowa, znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Rudkowskiej. W kościele znajduje się 8 ołtarzy bocznych, z których cztery zachowały się w oryginalnym stanie. Po lewej stronie znajduje się oryginalna ambona w formie łodzi z drugiej połowy XVII wieku. W pobliżu ołtarza Krzyża Świętego w ścianie umieszczony jest autentyczny kamień ze Świętej Góry Kalwarii.

W pobliżu kościoła znajduje się dzwonnica zbudowana w XVIII wieku, w której niegdyś znajdował się duży zegar i trzy donośne dzwony, z których zachował się jeden. Pełny widok na dzwonnicę jest jednak nieco utrudniony przez okoliczne zabudowania.

Parafia rzymskokatolicka w Rudkach obejmuje następujące obszary: Rudky, Benkova Vyshnia, Khlopchytsi, Dolobiv, Luki (Koniushky Semenivski), Mykhaylevychi, Niklovychi, Novosilky, Poberezhne (Yatvyahy), and Pidhaichyky. Obecnie parafia ma około pół tysiąca parafian mieszkających na wyżej wymienionych obszarach, więc proces renowacji kościoła w Rudkach jest powolny, wymagający dużo cierpliwości i hojności darczyńców.

W miasteczku można również zwiedzić ratusz, muzeum walk wyzwoleńczych oraz duże, ale niestety dość zaniedbane, arboretum.

Podobnie jak kościoły św. Marcina (Semenivka), Świętej Trójcy (Ustia Zelene) i św. Wawrzyńca (Radymno), budynek wyróżnia się skromnymi liniowymi podziałami architektonicznymi.