Stryjskie Muzeum Historii Lokalnej "Wierchowyna"

Stryjskie Muzeum Historii Lokalnej "Werchowyna " to muzeum rejonowe w mieście Stryj w obwodzie lwowskim, gromadzące materiały i przedmioty dotyczące etnografii i rozwoju historycznego regionu stryjskiego. Muzeum znajduje się w centrum miasta przy ulicy Olesnytskoho 15. Dyrektorem placówki jest Halyna Veres (ur. 6 kwietnia 1958 r., wykształcenie wyższe, bezpartyjna, mieszka w Stryju).

Dawna posiadłość Jewhena Olesnyckiego, prawnika, działacza publicznego i politycznego ze Stryja. Dom został zbudowany w 1899 roku. Do 1909 r. mieszkał tu prawnik Oleśnicki i miał własną kancelarię prawną. W 1909 r. został szefem firmy "Selskii Hospodar" i przeniósł się do Lwowa. Sprzedał swój dom ukraińskiej firmie "Cash for Claims". Później budynek ten stał się centrum życia społeczności ukraińskiej w mieście. W latach 1918-1919 mieszkali tu oficerowie Ukraińskiej Armii Galicyjskiej. Pod rządami polskimi, w latach 1920-1939, budynek służył jako siedziba różnych organizacji publicznych: "Plast", Związek Ukraińskich Kobiet i inne. W latach 20. mieściły się tu oddziały Ukraińskiego Instytutu Muzycznego i Szkoły Rodzimej. Podczas okupacji niemieckiej mieściła się tu kuchnia obsługująca niemiecki szpital. Od 1946 r. do dziś w budynku mieści się Muzeum Krajoznawcze "Stryjska Wierchowyna".

Stryjskie Muzeum Krajoznawcze "Wierchowyna" zostało założone w 1932 r. przez R. Dombczewskiego przy współpracy O. Sileckiego (był głównym kolekcjonerem), O. Bachynskiej, T. Zaleskiego i I. Maksymczuka; przez pewien czas kustoszem muzeum był ukraiński artysta Ołeksa Charków. Już w 1937 r. liczba eksponatów wynosiła około 2000.

W 1939 r., wraz z włączeniem Zachodniej Ukrainy do Ukraińskiej SRR, instytucja została zamknięta. Po II wojnie światowej muzeum zostało zreorganizowane. Od 1946 r. muzeum mieści się w dawnym domu stryjskiego prawnika i działacza społeczno-politycznego Jewhena Oleśnickiego (zbudowanym w 1899 r.), który pod koniec lat 10. sprzedał ukraińskiej "Kasie Zadatkowej", a później budynek ten stał się centrum życia ukraińskiej społeczności miasta, w tym pod rządami polskimi.W latach 1918-1919 w budynku mieszkali oficerowie Ukraińskiej Armii Galicyjskiej, w latach 1920-39 mieścił się tu Plast i Związek Ukraińskich Kobiet, a podczas okupacji niemieckiej znajdowała się tu kuchnia obsługująca niemiecki szpital.

W momencie uzyskania przez Ukrainę niepodległości Stryjskie Muzeum Krajoznawcze "Wierchowyna" otrzymało status państwowy - zgodnie z uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 2 lutego 2000 r. nr 209 instytucja została wpisana na listę muzeów przechowujących zbiory muzealne i obiekty muzealne, które są własnością państwową i należą do państwowej części Funduszu Muzealnego Ukrainy.

Zbiory Muzeum Historii Lokalnej "Wierchowyna" w Stryju obejmują ponad 26 tysięcy eksponatów.

Muzeum posiada 6 wystaw stałych i 2 sale z wystawami zmiennymi. Ekspozycja muzealna składa się z 3 działów:

• Przyroda Ziemi Stryjskiej (dwie sale) opowiada o przeszłości geologicznej, minerałach, florze i faunie południowo-zachodniej części obwodu lwowskiego;
• Etnograficzny (jedna sala) - demonstruje próbki rzemiosła ludowego, przedstawia życie, zwyczaje i obrzędy Bojkowszczyzny;
• Historia regionu (trzy sale) - informuje o najstarszych osadach na terytorium obwodu stryjskiego, historii średniowiecznego Stryja i ruchu opryckiego. Obejmuje historię obwodu stryjskiego w okresie panowania austriackiego, wydarzenia I wojny światowej oraz walkę mieszkańców regionu o państwo ukraińskie. Osobna sala poświęcona jest zwycięstwu żołnierzy UPA.

Najcenniejszymi eksponatami są stare druki, ikony, stroje ludowe, pisanki bojkowskie i huculskie, próbki haftu, rzadkie książki, monety, medale, a także broń kozacka i opryszków, starożytne instrumenty muzyczne itp.

Jako oddziały instytucji działają: Kompleks Pamięci "Bojownikom o Wolność Ukrainy", Muzeum Pamięci artysty Petro Obala, Muzeum Pamięci Olhy Bachynskiej, Muzeum Rodziny Bandery oraz sala wystawowa.

Muzeum organizuje naukowe konferencje krajoznawcze i posiada własne publikacje - specjalne numery gazety "Kraiiznevyi Visnyk" oraz dwie kolekcje badań krajoznawczych.

W muzeum znajduje się biblioteka z ponad 5000 pozycji literatury przyrodniczej, historycznej i beletrystycznej, a także czasopism regionalnych z drugiej połowy XX wieku.