Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, Stryj

Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny to obiekt sakralny, czynny kościół Kościoła rzymskokatolickiego w Ukrainie w mieście Stryj w obwodzie lwowskim. Od 8 września 1995 roku jest Sanktuarium Matki Bożej, Patronki Ludzkich Nadziei. Elegancki gotycki kościół z ostrą iglicą jest znakiem rozpoznawczym miasta Stryj, położonego 70 km od Lwowa. Wysoka wieża kaplicy zmienia kolor na różowy w promieniach porannego słońca, czyniąc kościół jeszcze piękniejszym. Warto poświęcić co najmniej pół dnia na zwiedzanie tego kościoła i koniecznie posłuchać organów.

Powstanie parafii rzymskokatolickiej w Stryju wiąże się z podbojem Galicji przez Polskę w połowie XIV wieku. Informacje o parafii rzymskokatolickiej w Stryju pochodzą z 1396 roku, a za jej założyciela uważa się króla Kazimierza III (1310-1370). Kościół parafialny Narodzenia Najświętszej Maryi Panny został zbudowany w 1425 roku i przeszedł przez wiele trudnych i bolesnych fal. Jedną z nich były niewątpliwie pożary. Pierwszy z nich, który zniszczył kościół i połowę miasta, wybuchł w 1604 roku.

Według kronik parafialnych, dzięki bogatym datkom mieszczan, kościół został odbudowany w 1640 roku. Został on znacznie powiększony, a w szczycie dobudowano wieżę o tej samej szerokości co kościół. W listopadzie 1827 r. wybuchł drugi pożar, który z niezwykłą szybkością pochłonął znaczną część miasta, w tym kościół i plebanię. Zapalił się dach wieży i kościoła, stopiły się dzwony, a największy z nich odpadł i pękł. Środek kościoła przetrwał dzięki mocnemu dachowi. Kościół został odrestaurowany dzięki staraniom proboszcza, księdza Franciszka Rogaczewskiego.

Jednak największy i najtragiczniejszy pożar w historii budynku miał miejsce 17 kwietnia 1886 roku. Od gorąca i ognia zawaliła się wieża kościoła, zniszczeniu uległo całe wnętrze, a prawdziwym cudem ocalała figura Ukrzyżowanego Chrystusa w bocznym ołtarzu. Zniszczeniu w płomieniach uległ również obraz Narodzenia Matki Bożej.

Odbudowa i dokończenie budowy kościoła, przeprowadzona pod kierownictwem księdza Ludwika Ollendera, zakończyła się w 1891 roku. Dobudowano nowy przedsionek, znacznie powiększono nawę, wzniesiono nową wieżę, na której zainstalowano 3 nowe dzwony i zegar.

W miejscu starego drewnianego ołtarza zbudowano nowy alabastrowy ołtarz, w którym umieszczono obraz Matki Boskiej na tronie w otoczeniu świętych patronów, namalowany w 1888 r. przez krakowskiego artystę Floriana Cinka. Wykonano nową alabastrową chrzcielnicę. Zbudowano także cztery ołtarze boczne, z których jeden zawiera rzeźbę Chrystusa Ukrzyżowanego, która przetrwała pożar. W 1894 r. kościół został konsekrowany przez lwowskiego biskupa pomocniczego Jana Puzynę. Wielki pożar miasta 17 kwietnia 1886 r. całkowicie zniszczył wystrój kościoła, spłonęły organy. Z pomocą składek społeczności natychmiast rozpoczęto odbudowę i restaurację wystroju kościoła, którą zakończono w 1891 roku. Na koszt okolicznych mieszkańców wykonano witraż, a parafianie wspólnie zakupili organy i dzwony (wpis z 1907 r. w inwentarzu z 1935 r.).

Parafia w Stryju należała do diecezji przemyskiej (od 1396 r. przez dwa lata do archidiecezji galicyjskiej). W 1594 r. Stryj wszedł w skład dekanatu sambijskiego, a dopiero w 1787 r. ostatecznie przeszedł pod jurysdykcję arcybiskupów lwowskich jako część dekanatu galicyjskiego. Na początku XIX w. Stryj stał się centrum dekanatu, a w 1885 r. parafia stryjska liczyła prawie 4 tys. wiernych z miasta i dwóch i pół tuzina wsi.

Kościół w Stryju jest jednym z tych kościołów, które nie pozostały zamknięte po 1939 r., podczas wojny przeciwko wierze i religii, w której Matka Boska była nieustannie czczona przez swoje wierne dzieci.

8 września 1995 r. kościół został ogłoszony Sanktuarium Matki Bożej Patronki Ludzkiej Nadziei. 26.06.01 r. Ojciec Święty Jan Paweł II, przebywając z wizytą apostolską na Ukrainie, poświęcił koronę Matki Bożej Stryjskiej we Lwowie, a 9 września 2001 r. metropolita lwowski kard. Marian Jaworski dokonał koronacji tego wizerunku. Dziś do parafii oprócz Stryja należą także Skole.

Prawdopodobnie na przełomie XVI i XVII w. w kościele pojawiły się organy. Pierwsza dokumentalna wzmianka o nich pochodzi z 1620 r., ale wkrótce świątynia została ponownie poważnie zniszczona przez Tatarów: spłonęły dachy, dwa ołtarze i organy.

Inwentarz kościoła z 1743 r. odnotowuje: "Chóry są drewniane na czterech drewnianych słupach pomalowanych na czarno; organy są dobre, ale bardzo brudne, pomalowane na czerwono, na osiem głosów; miechy są stare, dwa są klejone".

Po ostatnim dużym pożarze zainstalowano organy Gebruder Rieger, op. 426. Aleja organowa jest drewniana, rzeźbiona, ze złoconymi profilami i elementami ozdobnymi. Organy idealnie pasują, zarówno wysokością jak i szerokością, do wymiarów ławek na chórach i składają się z dwóch trzyosiowych segmentów z szerokim otworem na okno na zachodniej ścianie kościoła, w którym znajduje się witraż.

Organy posiadają dwa manuały o 54 klawiszach każdy oraz 27-klawiszowy pedał. 16 rejestrów organów ma 864 piszczałki. Rejestry, manuały i pedał są mechaniczne. Dwa rejestry 16-stopowe, siedem rejestrów 8-stopowych, pięć rejestrów 4-stopowych i dwie mieszanki rur labialnych tworzą gęsty dźwięk typowy dla organów kościelnych. Instrument nie jest nastrojony, a dźwięk przypomina raczej dużą fisharmonię.

W 1967 roku w tym kościele nakręcono radziecki trzyczęściowy film fabularny Major Vortex.

Obecnie kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sanktuarium Matki Bożej, Patronki Ludzkich Nadziei) w Stryju jest funkcjonującym kościołem rzymskokatolickim i zabytkiem architektury o znaczeniu lokalnym. Po wizycie w cerkwi warto również zobaczyć ciekawe wille pałacowe przy ulicy Nezalezhnosti i przejść się nieco dalej na południe do ruin starej synagogi w Stryju.